V SA/Wa 1784/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. T. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Decyzją z [...] czerwca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2013 r., mocą której odmówiono R. C. umorzenia zaległych składek w łącznej kwocie 41,898,96 zł. Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 10 stycznia 2013 r. R. C. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie wszystkich zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy. Wniosek swój uzasadnił trudną sytuacją zdrowotną uniemożliwiającą mu prowadzenie pracy zarobkowej i osiągania dochodów. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2013 r. odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległych składek w łącznej kwocie 41.896,96 zł, w tym składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 25.088,48 zł, ubezpieczenia zdrowotne w kwocie 3.352,03 zł - w obydwu przypadkach za okres od listopada 2006 r. do listopada 2012 r. oraz składek na Fundusz Pracy w kwocie 10,709 zł za okres od marca 2008 r. do listopada 2012 r. oraz kosztów upomnienia w wysokości 35 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca od stycznia 2013 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, że od 30 kwietnia 2010 r. ma rozdzielność majątkową z żoną, z którą prowadzi jednak wspólne gospodarstwo domowe. Ustalił, że wnioskodawca cierpi na schyłkową niewydolność nerek, nie posiada majątku, ma stałe wydatki w postaci kosztów leczenia 200 zł, wyżywienia 250 zł miesięcznie oraz składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne 261, 73 zł. ZUS uznał, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna ale w odniesieniu do niego nie wchodzi w grę całkowita nieściągalność o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że w odniesieniu do wnioskodawcy nie zachodzi również możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a sus ze względu na przesłanki o jakich jest mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. wydanym na podstawie upoważnienia wynikającego z treści art. 28 ust. 3b sus. Organ uznał, że wnioskodawca ponosi miesięczne wydatki w kwocie około 712 zł lecz nie wykazał źródła ich finansowania. Poza zadłużeniem w stosunku do ZUS nie ma żadnych innych długów. Z przedstawionej dokumentacji medycznej wynika, że ma problemy zdrowotne, lecz nie wynika z nich jednoznacznie, że stan zdrowia pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów z pracy. W życiu wnioskodawcy nie zaistniała żadna nadzwyczajna okoliczność, która przemawiałaby za uznaniem, iż uniemożliwia ona spłatę zadłużenia, a spłata zaległych składek nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W związku z treścią decyzji wnioskodawca złożył wniosek do ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Organ ustalił ponownie stan faktyczny sprawy wskazując, że wnioskodawca objęty był obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym w okresie od 15 października 2005 r. do 8 stycznia 2013 r. Z dniem 1 stycznia 2013 r. zawiesił prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą, którą prowadził osobiście nie zatrudniając pracowników. Wnioskodawca prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomego. Z tytułu prowadzonej przez siebie działalności pozarolniczej w latach 2009 – 2010 osiągnął dochody odpowiednio w kwocie 6000 zł i 6551 zł oraz w 2012 r. 16000 zł. Organ ustalił, że w związku z chorobą nerek wnioskodawca jest 3 razy w tygodniu dializowany, ponadto cierpi na nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość wtórną, przetokę tętniczo-żylną na prawym przedramieniu, wtórną nadczynność przytarczyc, przerost mięśnia sercowego. U wnioskodawcy zdiagnozowano również zaburzenia osobowości oraz reakcje adaptacyjne na stres. W dniu 21 marca 2013 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, iż wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy do 31 marca 2014r. Powoduje to, że nie można wykluczyć poprawy zdrowia wnioskodawcy. Organ uznał, że w odniesieniu do wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność składek i jakkolwiek znajduje się on w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej, to jednak sytuacja ta nie uzasadnia umorzenia składek, co stanowiłoby wyraz całkowitej z nich rezygnacji przez ZUS, który zobowiązany jest do dbałości o ich ściąganie i dysponowanie nimi w interesie społecznym. Od decyzji tej pełnomocnik wnioskodawcy złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, że sytuacja życiowa i zdrowotna wnioskodawcy upoważnia ZUS do podjęcia wobec niego pozytywnego rozstrzygnięcia, mając na względzie treść § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141,poz.1365). Pełnomocnik zwrócił uwagę na to, że z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 9 maja 2013 r. wynika, że już od 6 stycznia 2009 r. do 17 października 2011 r. istniała częściowa niezdolność wnioskodawcy do pracy, która od 18 października 2011 r. przerodziła się w całkowitą niezdolność do pracy. Pełnomocnik podkreślił, że zadłużenie wnioskodawcy było głównie wynikiem jego przewlekłej choroby, która zaczęła się w połowie 2008 r., i która uniemożliwiała mu pełne zaangażowanie się w pracę. Podleganie dializie 3 razy w tygodniu, z czym wiąże się złe samopoczucie po takim zabiegu, konieczność dojazdów i związana z tym strata czasu, w praktyce uniemożliwiało mu zarobkowanie, co w konsekwencji spowodowało konieczność zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej od 1 stycznia 2013 r. Choroba i niemożność zarabiania oraz brak jakichkolwiek oszczędności uniemożliwiają wnioskodawcy spłatę składek, w związku z czym wniosek o umorzenie jest uzasadniony. W piśmie procesowym stanowiącym uzupełnienie skargi pełnomocnik z urzędu wnioskodawcy, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie treści art. 7, 8, 11, 77§ 1, 80. 107 § 3 kpa oraz naruszenie prawa materialnego w postaci treści art. 28 ust.1-3 sus oraz § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona. Trafny jest zarzut skargi, z którego wynika, że sprawa nie została właściwie rozpoznana pod kątem możliwości zastosowania uregulowania wynikającego z treści art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), z którego wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Okoliczności, które mogą być wzięte pod rozwagę zgodnie z art. 28 ust.3a określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydanym na podstawie art. 28 ust 3b. (Dz.U.2003.141.1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną skarżącego, którą prawidłowo ustalił ZUS a więc okoliczność, że wnioskodawca cierpi na przewlekłą i nieuleczalną chorobę nerek, co zmusza go do poddawania się dializie 3 razy w tygodniu oraz to, że cierpi także na inne schorzenia, w tym na zaburzenia psychiczne, co spowodowało, że od 6 stycznia 2009 r. do17 października 2011 r., był częściowo niezdolny do pracy a następnie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, trudno sobie wyobrazić w oparciu o jakie przesłanki organ wysnuł wniosek, że możliwa jest poprawa stanu zdrowia skarżącego. Wniosek ten tym bardziej jest niezasadny jeśli się weźmie pod uwagę, że brak jest w aktach jakichkolwiek danych, że skarżący w przewidywalnym okresie czasu będzie poddany transplantacji nerek (niezależnie od tego, czy w jego przypadku jest to możliwe). Organ na podstawie dokumentacji medycznej ustalił przecież, że skarżący cierpi na schyłkową niewydolność nerek. Fakt, że uznano go za całkowicie niezdolnego do pracy jedynie na rok nie dowodzi, że po upływie tego okresu, nerki skarżącego podejmą prawidłowe funkcje a on sam wyzdrowieje. W sytuacji zdrowotnej skarżącego oczywiste jest, że skarżący, który samodzielnie, jednoosobowo prowadził działalność gospodarczą na zasadach, które wymagały od niego dyspozycyjności, mobilności i inicjatywy w poszukiwaniu potencjalnych klientów, nie jest w stanie w sposób efektywny tej pracy wykonywać, co wynika ostatecznie z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 21 marca 2013 r. W okresie całkowitej niezdolności do pracy skarżący uzyskuje rentę, która wynosi 831 zł (według danych z akt sądowych), i której wysokość powinna być znana organowi. Przy czym do czasu jej uzyskania skarżący nie miał dochodów, korzystając według oświadczenia pełnomocnika z pomocy rodziców i żony, z którą ma rozdzielność majątkową. Kwota uzyskiwanej renty jest taka, że w ocenie Sądu skarżący z trudnością zapewne pokrywa swoje niezbędne wydatki. Należy zauważyć, że skarżący musi ponosić stałe wydatki na leki i dobrowolne składki na ubezpieczenie społeczne. Nadto musi pokrywać koszty jedzenia, które określił bardzo skromnie na 300 zł miesięcznie, co przy chorobie skarżącego i konieczności odpowiedniego odżywiania jest kwotą bardzo niską. ZUS oceniając wydatki skarżącego w kontekście jego potencjalnej możliwości spłaty zaległych składek w decyzji organu I instancji określił je na 712 zł, ale zupełnie nie zauważył, że poza tymi wydatkami skarżący musi ponosić również koszty dojazdu na dializy, że musi uzupełniać czasem garderobę, że ma prawo mieć telefon( zwłaszcza, ze jest chory i powinien mieć zawsze możliwość kontaktu), że ponosi wydatki na środki higieniczne. To wszystko to określone kwoty wydatków zupełnie przez ZUS nie uwzględnione w sporządzonej symulacji, ale które wskazują, że przy wysokości renty (831 zł), bez pomocy bliskich skarżący nie byłby w stanie ich ponosić. Pozwala to bez dalszych szczegółowych ustaleń w tej kwestii, na przyjęcie oczywistego poglądu, że wbrew stanowisku ZUS skarżący, zdaniem Sądu, nie jest w stanie spłacić zaległych składek bez uszczerbku dla swojego utrzymania koniecznego, a choroba uniemożliwia mu osiąganie dochodów wyższych niż uzyskiwana w chwili obecnej renta, niezależnie od tego, że przed uzyskaniem renty skarżący, nie będąc w stanie zaangażować się w pełni w pracę osiągał minimalne dochody, które nie pozwoliły mu zgromadzić żadnych oszczędności ani żadnego majątku. Powoduje to, że w ocenie Sądu wniosek ZUS, że w świetle okoliczności sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek o jakich mowa jest w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r., jest błędny ponieważ w odniesieniu do skarżącego zachodzą okoliczności określone treścią zarówno pkt 1 jak i 3 rozporządzenia. Należy uznać w związku z tym, że skoro zgromadzony materiał dowodowy był praktycznie kompletny, trafne są zarzuty zawarte w skardze oraz w jej uzupełnieniu sporządzonym przez pełnomocnika z urzędu, że doszło do naruszenia treści zarówno art. 8, 11, 77 § 1, art. 80 kpa, jak i treści art. 28 ust.3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie zobowiązany ponownie rozpoznać wniosek skarżącego przy uwzględnieniu zebranego materiału dowodowego, przy ewentualnym jego uzupełnieniu jeśli sytuacja skarżącego uległa radykalnej zmianie. Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.