V SA/Wa 1785/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jolanta Bożek po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego Skarżący S. G. - wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi - wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF z [...] grudnia 2009 r. (uzupełnionym poprzez wypełnienie wszystkich rubryk w dniu [...] stycznia 2010r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni [...] m2 (mieszkanie o pow. [...] m2) i nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] złotych miesięcznie. Oświadczył, iż nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał również aktualne ceny w skupie płodów rolnych i ceny nawozów sztucznych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 15 stycznia 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z [...] stycznia 2010r, w którym wyjaśnił, iż od 1990 roku prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne. Wskazał, iż nie wykonywał żadnej pracy zarobkowej ani nie otrzymywał wynagrodzenia z tego tytułu. Oświadczył, iż nie wynajmował nigdy sprzętu gospodarstwa rolnego i nie dzierżawił gruntów. Stwierdził, iż jego obecne miesięczne wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie są różne i wynoszą ok. 100 złotych. Wyjaśnił także, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych jak również majątku ruchomego o znacznej wartości, nie uzyskuje również pomocy finansowej od rodziny i organizacji społecznych. W wyniku rozpoznania wniosku postanowieniem z dnia 9 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż na podstawie złożonego przez skarżącego oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie i wydatków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawca nie podał bowiem, czy posiada rachunki bankowe, czy uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych i nie nadesłał wskazanych w zarządzeniu dokumentów. Referendarz sądowy podkreślił, iż skarżący otrzymał za 2008 rok dopłaty do gruntów rolnych w wysokości [...] złotych. Dopłaty te zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. Nr 10, póz. 76 ze zm.) ewidencja producentów zawiera numer rachunku bankowego producenta lub osoby, o której mowa w pkt 5. Wnioskodawca, aby złożyć wniosek o przyznanie jakiejkolwiek płatność, winien najpierw złożyć wniosek o wpis do ewidencji producentów, wraz z podaniem m.in. rachunku bankowego, na który będą przesyłane przyznane płatności. W związku z powyższym referendarz sądowy wskazał, iż skarżący posiada rachunek bankowy, którego stanu mimo wezwania nie ujawnił, uzyskał dopłaty do gruntów rolnych za 2008 rok, jednakże nie wyjaśnił, czy uzyskał dopłaty do gruntów za 2009 rok. Pismem z dnia 19 lutego 2010r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o ponowne przeanalizowanie akt. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z [...] grudnia 2009 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, Sąd uznał, iż wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 244 §1 ustawy p.p.s.a. - prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). W myśl art. 245 §1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z §3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Spełnienie tej przesłanki obliguje do przyznania prawa pomocy w stosownym zakresie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest zatem w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym - na podstawie art. 256 p.p.s.a. - rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, póz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. Zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się - z uwagi na stan sprawy - iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Podkreślenia wymaga, iż to wnioskodawca - na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w piśmie procesowym z [...] stycznia 2010 r., będącym odpowiedzią na wezwanie do udzielania konkretnych informacji, wnioskodawca nie podał czy posiada rachunki bankowe, czy uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych. Co więcej, nie nadesłał wskazanych w zarządzeniu dokumentów i braku tego nie uzupełnił wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie i wydatków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w szczególności wobec braku możliwości weryfikacji złożonych oświadczeń. Należy bowiem zauważyć, iż skarżący otrzymał za 2008 roku dopłaty do gruntów rolnych w wysokości [...] złotych. Dopłaty te zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. Nr 10, póz. 76 ze zm.) ewidencja producentów zawiera numer rachunku bankowego producenta lub osoby, o której mowa w pkt 5. Wnioskodawca, aby złożyć wniosek o przyznanie jakiejkolwiek płatność, winien najpierw złożyć wniosek o wpis do ewidencji producentów, wraz z podaniem m.in. rachunku bankowego, na który będą przesyłane przyznane płatności. W związku z powyższym należy zauważyć, iż skarżący posiada rachunek bankowy, którego stanu mimo wezwania nie ujawnił, uzyskał dopłaty do gruntów rolnych za 2008 rok, jednakże nie wyjaśnił czy uzyskał dopłaty do gruntów za 2009 rok. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSAz 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. l GZ 3/07). Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż skarżący wskazał, iż miesięczne jego dochody wynoszą [...] złotych, natomiast wydatki wynoszą 100 złotych. W związku z powyższym skarżącemu miesięcznie pozostaje kwota [...] złotych, którą może przeznaczyć na koszty sądowe oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z tego również powodu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest niezasadny. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca ma możliwość - przy umiejętnym dysponowaniu posiadanymi środkami pieniężnymi - przeznaczenia ich części na wpis sądowy od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, czego – na podstawie zebranego materiału dowodowego - nie sposób powiedzieć o wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji postanowienia.