V SA/Wa 1787/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia NSA Ewa Jóźków, Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska, , Protokolant Izabela Kucharczyk-Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z 8 lutego 2007 r. K. M. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie niezapłaconych należności za okres [...]. Skarżący wniósł ponadto o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, twierdząc, iż do połowy 2003r. skarżący wraz z żoną byli ubezpieczeni w ZUS. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [....] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił K. M. umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że umorzenie należności dokonywane jest tylko w przypadku udokumentowanych zdarzeń losowych, które wpłynęły na osłabienie płatności takich jak pożar, powódź, upadki zwierząt w gospodarstwie. Natomiast skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających wystąpienie w jego gospodarstwie wskazanych zdarzeń losowych. Organ wskazał również, iż fakt posiadania statusu bezrobotnego oraz nie korzystanie ze świadczeń chorobowych, macierzyńskich i wypadkowych we wskazanym we wniosku okresie nie jest podstawą do umorzenia należności za ten okres. Kwestia wznowienia postępowania w sprawie ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników stanowiła odrębną sprawę, którą organ załatwił poprzez wydanie w dniu [...] lutym 2007 r. decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników skarżącego i jego żony. Pismem z 7 marca 2007 r., wniesionym w terminie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lutego 2007 r., K. M. zwrócił się do Prezesa KRUS o pomoc i rozstrzygnięcie sprawy. Wskazał, iż posiada trudną sytuację rodzinną i materialną, co powinno stanowić podstawę do umorzenia należności. Podał również, iż prowadzi gospodarstwo na powierzchni ok. 0,60 ha na którym nie prowadzi chowu zwierząt, a także nie posiada też budynków, które mogłyby być dotknięte pożarem lub powodzią. Rozpatrując powyższy wniosek Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] marca 2007r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego. Na powyższą decyzję K. M. wniósł odwołanie wnosząc o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odwołania wskazał, iż we wcześniejszych wnioskach nie opisywał szczegółowo swojej sytuacji rodzinnej i materialnej, gdyż jak podał jest ona znana Placówce Terenowej KRUS. Rozpatrując odwołanie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. uchylił decyzję z dnia [...] marca 2007 r. i utrzymał w mocy decyzje z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] odmawiającą umorzenia K. M. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wyjaśnił, że wnioskodawca prowadzi wraz z żoną działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni 6,78 ha przeliczeniowego, co powoduje, iż małżonkowie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ wskazał, iż aktualne zaległości skarżącego dotyczą okresu od [...], z tym że zaległości za okres od [...] objęte są układem ratalnym. Prezes KRUS stwierdził również, że skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. dlatego też została ona utrzymana w mocy. Na decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. dłużnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniósł, że ustalenia Prezesa KRUS odnośnie okresu podlegania przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników są nieprawdziwe. Ponadto stwierdził, iż w decyzji nie wykazano, że nie jest on właścicielem budynków oraz potrzebnego w gospodarstwie sprzętu rolniczego, a ponadto, iż prowadząc działalność rolniczą na powierzchni ok. 3 ha ma na utrzymaniu żonę i [...] nieletnich dzieci. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z [...] kwietnia 2007 r., jako naruszająca przepisy procedury administracyjnej w stopniu istotnym, wymagała uchylenia. Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Tym samym nie mógł uwzględnić wniosku zawartego w skardze o umorzenie należności. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa Kasy jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 25 ze zm.) zwana dalej u.u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w tym przepisie sformułowania ,,może umorzyć-- wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej sprawia, że rozstrzygnięcie Prezesa Kasy nosi cechy dowolności. Warunkiem koniecznym wydania poprawnej decyzji administracyjnej jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Dokonane ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. decyzja, obok innych elementów powinna zawierać uzasadnienie faktyczne. Uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, dla których innym dowodom nie dał wiary. Uzasadnienie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji nie zawierają żadnych ustaleń faktycznych. Wskazują ponadto, że jedynymi przesłankami do umorzenia należności mogą być tylko pożar, powódź, upadki zwierząt jako zdarzenia losowe, które dotknęły gospodarstwo. Nie przeanalizowano w ogóle możliwości płatniczych wnioskodawcy, a także nie oceniono czy w sprawie nie występują okoliczność ważnego interesu wnioskodawcy. Przedstawione akta administracyjne pozwalają sądowi stwierdzić, że takie ustalenia zostały dokonane (protokół z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika z dnia [...] kwietnia 2007r. - karta 175 akt administracyjnych), nie znalazły się natomiast w uzasadnieniu decyzji, co stanowi znaczące naruszenie przepisów wskazanego wyżej art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji sprawia, że weryfikujący sprawę Sąd nie ma możliwości ustalić , co było powodem odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego. Nieuprawnione odstąpienie od analizowania okoliczności podnoszonych przez skarżącego w kontekście zbadania przesłanek przewidzianych w art. 41a ust. 1 u.u.s.r. jako umożliwiających umorzenie należności czyni rozstrzygnięcie Prezesa Kasy niezrozumiałym i w tym sensie dowolnym. Ponadto należy wskazać, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy zadanie organu odwoławczego nie sprowadza się jedynie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu lub wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ale wymaga ponownego rozpoznania sprawy i nie może ograniczać się do stwierdzenia, że strona nie wskazała nowych okoliczności nie zbadanych przez organ I instancji. Jak wyżej wspomniano, wydawana na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie jest decyzją o charakterze uznaniowym, co oznacza, że po dokonaniu oceny przesłanek wymienionych w tym przepisie, Prezes KRUS może, a nie musi umorzyć należności. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes KRUS ustali stan faktyczny aktualny w dacie rozpoznawania sprawy i weźmie pod uwagę - zgodnie z art. 41 a ust. 1 u.u.s.r., nie tylko stan finansów funduszy emerytalno-rentowego i składkowego, ale również możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz oceni czy w sprawie nie występuje okoliczność ważnego interesu wnioskodawcy. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego opierając się na treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji