V SA/Wa 180/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Stanisław Kaliński, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia NSA - Marzenna Zielińska (spr.), Protokolant - Marianna Igielska, po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].12.2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. W. 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § l pkt l kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt l lit. "b" ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].10.2003 r. o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...].11.1999 r., którą odmówił przyznania p. M. W. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu swej decyzji Kierownik Urzędu podniósł m.in., że p. M. W. ubiega się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w [...] od lutego do kwietnia 1941 r. Jak zauważył, na potwierdzenie tej represji p. M. W. przedstawiła: zaświadczenie Towarzystwa Opieki Nad Byłym Obozem Karnym - Ośrodek Badań Historycznych w [...] z [...].06.1994 r., potwierdzające jej pobyt w obozie we wnioskowanym okresie oraz oświadczenia 4 świadków w tym przedmiocie. Zwrócił uwagę, że oświadczenia 2 świadków: M. L. i W. R. są sporządzone na standardowym druku ww. Towarzystwa. Świadkowie stwierdzają, że strona była w obozie w [...] od lutego do kwietnia 1941 r. oraz że nie pracowała poza sprzątaniem terenu. Oświadczenia te oznaczone są wyłącznie datą roczną - 1994 r. Ponadto do oświadczeń tych nie jest dołączony żaden dokument, który potwierdzałby że świadkowie ci sami przebywali w obozie w [...]. Natomiast oświadczenia 2 kolejnych świadków: J. Z. (z 17.07.2003 r.), M. T. (16.07.2003 r.) są poparte zaświadczeniami Urzędu, z których wynika, że świadkowie mają przyznane uprawnienia kombatanckie za pobyt w obozie w [...] marzec - sierpień 1941 r., jednakże należy zauważyć, że świadek M. T. urodziła się w dniu [...].06.1935 r. w [...] zaś świadek J. Z. w dniu [...].09.1937 r. również w [...]. Kierownik Urzędu zwrócił także uwagę, że zebrany materiał dowodowy wskazuje, że p. M. W. czyniła próby uzyskania urzędowego potwierdzenia pobytu w obozie. Jednakże Archiwum Państwowe m.st. [...] w piśmie z dnia [...].10.2002 r. skierowanym do niej stwierdziło, że w niekompletnie zachowanych zespołach archiwalnych nie odnaleziono dokumentów pozwalających na wystawienie pozytywnego zaświadczenia. Także Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia [...].10.2002 r. poinformował stronę, że w kartotece osobowej Tajnej policji Państwowej b. rejencji [...] nazwisko strony (oraz jej rodziny) nie figuruje i archiwum Instytutu nie posiada innych akt, na podstawie których możliwe byłoby poświadczenie faktu osadzenia strony wraz z rodziną w obozie karnym w [...]. Nadto, Archiwum Akt Nowych w piśmie z dnia [...].04.2003 r. poinformowało, że nie posiada w swoim zasobie akt dotyczących pobytu strony i jej rodziny w obozie w [...] i w [...] w czasie II wojny światowej. Zdaniem Kierownika Urzędu, zebrany materiał dowodowy nie daje dostatecznych podstaw do uznania pobytu strony w obozie w [...] we wnioskowanym zakresie. Jego zdaniem, oświadczenia świadków nie są wiarygodne, gdyż świadkowie: p. L. i p. R. nie przedstawili jakichkolwiek dowodów, że sami przebywali w obozie w [...] - poza tym ich oświadczenia ograniczają się tylko do potwierdzenia pobytu strony w obozie i stwierdzenia, że strona nie pracowała poza sprzątaniem terenu. Natomiast świadkowie p.Z. i p.T. nie mogą pamiętać strony - osoby wówczas nieznanej, pochodzącej z innej miejscowości - z obozu, w którym przebywało jednocześnie ok. 1000 osób, z uwagi na swój bardzo młody wiek (3 i 5 lat). Zarówno Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowe m.st. [...] jak i IPN nie potwierdziły pobytu strony w obozie. Natomiast zaświadczenie Towarzystwa Opieki nad Byłym Obozem Karnym -Ośrodka Badań Historycznych z dnia 16.06.1994 r. nie spełnia kryteriów dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § l i 2 k.p.a. - a zatem nie stanowi dowodu tego, co zostało w nim potwierdzone. Ponadto Kierownik Urzędu, nawiązując do uregulowań wynikających z 16 § l i art. 154 §. l k.p.a. stwierdził, że "przepisy k.p.a. nie definiują pojęcia "słuszny interes strony" jednakże -zdaniem organu orzekającego - tenże słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia innych przepisów praw tj. w niniejszej sprawie art. 4 ust. l pkt l lit. "b" oraz art. 22 ust. 1 ustawy. Wprawdzie w interesie strony leżałoby uniknięcie sankcji wskazanego wyżej przepisu ustawy, jednak Kierownik Urzędu zobowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich zobowiązany jest do podjęcia decyzji odmownej". : Kierownik Urzędu stwierdził również, że okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy "nie mają żadnego wpływu na wynik sprawy. Wprawdzie zaskarżona decyzja z dnia [...].10.2003r. oparta jest o art. 4 ust. l pkt l lit. c" ustawy, który nie odnosi się do obozu w [...] - jednakże nawet w przypadku jej uchylenia - po przeprowadzeniu postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie tejże decyzji". W skardze M. W., odwołując się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, podniosła m.in., że fakt, iż przebywała w okresie od 1.02.1941r. do 30. 04. 1941r. w obozie w [...] potwierdził sam Urząd do Spraw Kombatantów...,stwierdzając w decyzji z dnia 13. 10. 2003 r. "Nie budzi wątpliwości fakt, że zainteresowana przebywała w niemieckim obozie w [...] wraz rodziną w charakterze osoby przesiedlonej w okresie 1.02.1941 r. do 30.04.1941 r." Jednakże Skarżąca podkreśliła przy tym, że "nie było to przesiedlenie z miejscowości jednej do drugiej", gdyż wraz z rodziną została "przy użyciu siły wyciągnięta z mieszkania i pod eskortą wywieziona do obozu w [...]". Jej zdaniem, Urząd do Spraw Kombatantów dzieli "obozowiczów [...] na lepszych i gorszych i tym samym podrywa zaufanie obywatela do Państwa Polskiego". Zarzuciła, że postępowanie organu w jej sprawie narusza Konstytucję RP. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, przedstawiając stanowisko i argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Do kompetencji sądu administracyjnego należy kontrola zaskarżonych aktów lub czynności, w tym decyzji administracyjnych, pod względem ich zgodności z prawem, tj. badania, czy zostały one podjęte z zachowaniem wymogów procedury administracyjnej oraz czy nie naruszają przepisów prawa materialnego. Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję należy stwierdzić, iż przy jej wydaniu dopuszczono się szeregu naruszeń przepisów postępowania, z których każde mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszym względzie należy wskazać, że organ nie wyjaśnił dlaczego pismo Skarżącej z dnia z dnia [...]. 09. 2003 r. arbitralnie "zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 kpa" oraz że było to działanie uzasadnione przepisami prawa. W piśmie tym Skarżąca wyraźnie nawiązywała do jej wcześniejszego pisma z dnia [...]. 05. 2003 r., w którym wnosiła wprost o "wznowienie postępowania odnośnie przyznania...uprawnień kombatanckich" (k. 36), a nie o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 §1 kpa. W tym stanie rzeczy, wobec nie wyjaśnienia stanowiska organu w tej kwestii, nie można nawet skontrolować czy postępowanie w ogóle toczyło się we właściwym trybie. Z kolei rozpatrując sprawę w trybie art. 154 § 1 kpa, organ w zupełności pominął, że zgodnie z tym przepisem "decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony" i nie analizował czy zachodzą przesłanki z tego przepisu. W to miejsce dokonał oceny wniosku wyłącznie przez pryzmat materialnoprawnej podstawy uprawnień Skarżącej do uzyskania praw kombatanckich, przechodząc do porządku dziennego nad pierwszorzędną w tym przypadku potrzebą ustalenia istnienia (bądź nieistnienia) przesłanek do ewentualnego wzruszenia ostatecznej decyzji i w istocie nie badał czy za wzruszeniem decyzji przemawia wzgląd na "interes społeczny" lub "słuszny interes" samej strony, czy też żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Nie można bowiem uznać za badanie owych przesłanek, zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednozdaniowej i wyrwanej z kontekstu konstatacji, że "przepisy k.p.a. nie definiują pojęcia "słuszny interes strony" oraz że "...tenże słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia innych przepisów praw tj. w niniejszej sprawie art. 4 ust. l pkt l lit. "b" oraz art. 22 ust. 1 ustawy" – tym bardziej, że organ w żaden sposób bliżej tego nie wyjaśnił i nie wykazał, aby intencją Skarżącej było obchodzenie prawa, a nie dochodzenie praw wynikających z ustawy o kombatantach (...). Kolejną kwestią jest niezmiernie dowolna i tendencyjna ocena dowodów. Fakt, że zeznania świadków M. L. i W. R. zostały spisane na formularzach Towarzystwa i zostały opatrzone niepełną datą (1994 r.) "sam przez się" nie upoważniał organu do ich dyskwalifikacji. Jeżeli organ miał wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń i wiarygodności tych zeznań, winien był przesłuchać tych świadków i wątpliwości te wyjaśnić, w miejsce "odrzucenia" tych zeznań. Co do zeznań złożonych przez świadków J. Z. i M. T. (popartych zaświadczeniami Urzędu, z których wynika, że świadkowie ci mają przyznane uprawnienia kombatanckie za pobyt w obozie w [...]), należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że rzeczywiście można było mieć wątpliwość, czy dzieci w wieku ok. 3,5 oraz 6 lat mogły zapamiętać Skarżącą z tego okresu, kiedy zaledwie przez dwa miesiące przebywały razem w obozie w [...]. Jednakże nie można wykluczyć, że pozostało to w tzw. pamięci rodzinnej, skoro świadkowie ci – wówczas dzieci – wywiezieni zostali do [...] wraz z rodzinami. A zatem, również i w tym przypadku organ winien był przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe przewidziane przepisami kpa i być może przesłuchać dalsze jeszcze osoby bądź przeprowadzić inne dowody, których istnienie można było ustalić w ramach profesjonalnego przesłuchania przez organ "odrzuconych" świadków. Na marginesie wypada dodatkowo nadmienić, iż w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 1998.06.17, sygn. akt I SA/Lu 551/97; LEX nr 33395). W żaden sposób nie można również zgodzić się z wyrażonym w zaskarżonej decyzji (in fine) stwierdzeniem, że "wprawdzie... decyzja z dnia [...].10.2003r. oparta jest o art. 4 ust. l pkt l lit. c) ustawy, który nie odnosi się do obozu w [...] - jednakże nawet w przypadku jej uchylenia - po przeprowadzeniu postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie tejże decyzji". W ocenie Sądu, nie może być obojętne to, że wspomniana wyżej decyzja z dnia [...].10.2003r. oparta została o przepis art. 4 ust. l pkt l lit. c), który, jak to sam organ stwierdził, nie odnosi się do obozu w [...], natomiast – utrzymująca tę decyzję w mocy (a więc co do zasady uznająca jej prawidłowość) – decyzja z [...] grudnia 2003 r. wydana została w oparciu o inny przepis, tj. art. 4 ust. l pkt l lit. b) ww. ustawy o kombatantach, który odnosi się do obozu w [...]. "[...]" zostało bowiem wymienione w § 5 pkt 1 lit b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz.1154) jako "inne miejsce odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy", tj. miejsce , w którym "warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa". W kontekście powołanych wyżej przepisów (ustawy o kombatantach i rozporządzenia) dodatkowo należy też zwrócić uwagę, że o ile zarówno w decyzji z [...].10.2003r., jak i w decyzji z dnia [...].11.1999 r., odmawiającej przyznania p. M. W. uprawnień kombatanckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż "nie budzi wątpliwości fakt, że zainteresowana przebywała w niemieckim obozie w [...]" (a przyczyną negatywnych dla niej rozstrzygnięć było to, że przebywała tam "w charakterze osoby przesiedlonej" i że "przedmiotowy obóz nie został wymieniony w § 6 rozporządzenia..., który wymienia miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach" – k. 42), o tyle treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji (z [...]. 12. 2003 r.) sugeruje, że tym razem organ, kwestionując wiarygodność zeznań świadków i odmawiając mocy dowodowej wszystkim składanym przez Skarżącą dokumentom, prawdopodobnie przyjął (bo organ nie wyartykułował tego wprost) za niewiarygodny również sam fakt pobytu Skarżącej w obozie w [...]. Mając na uwadze treść poczynionych wywodów, uznając, iż wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 c), art. 135 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – orzec jak w sentencji.