V SA/Wa 1802/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2017 r. sprawy ze skargi Ł. D. na postanowienie Ministra Finansów (obecnie Ministra Rozwoju i Finansów) z dnia ... kwietnia 2016 r. nr ... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną; oddala skargę. Przedmiotem skargi Ł. D. (dalej jako: "skarżący"), było postanowienie Ministra Finansów (dalej jako: "Minister" lub "organ II instancji") z ... kwietnia 2016 r. nr ... utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. (dalej jako: "Dyrektor Izby" lub "organ I instancji") z ... kwietnia 2015 r. nr ... oddalające skargę na czynność egzekucyjną. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. (dalej jako: "Dyrektor ZUS"), prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych z ... lipca 2014 r. od nr ... do ..., obejmujących należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za poszczególne okresy od czerwca 2013 r. do maja 2014r. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu w dniu ... lipca 2014 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniami z ... lutego 2015 r. o numerach od ... do ... dokonał zajęć wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w A. S.A. w W. Przedmiotowe zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu ... lutego 2015 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności ... lutego 2015 r., co wynika z potwierdzeń odbioru znajdujących się w aktach sprawy. Pismem z ... lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącego, wniósł do Dyrektora Izby skargę na ww. czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, iż dokonane przez Dyrektora ZUS zajęcia stanowią nazbyt uciążliwy środek przymusowego egzekwowania zobowiązań podatkowych objętych ww. tytułami wykonawczymi. Zdaniem pełnomocnika egzekucja z rachunków bankowych może doprowadzić do nieodwracalnych skutków w postaci konieczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na niemożność regulowania bieżących zobowiązań. Zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obrotu paliwami i niemożność regulowania zobowiązań z rachunku bankowego i otrzymywania na ten rachunek należności w znacznym stopniu utrudnia prowadzenie działalności w tej branży. Dyrektor Izby postanowieniem z ... kwietnia 2015 r. oddalił skargę na czynności egzekucyjne. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie skarżący pismem z ... maja 2015 r. wniósł zażalenie do Ministra Finansów. W treści zażalenia ponowił argumentację ze skargi. Postanowieniem z ... kwietnia 2016 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby z ... kwietnia 2015 r. Dokonując ponownej oceny prawidłowości dokonanych czynności egzekucyjnych, polegających na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego, Minister nie stwierdził żadnych nieprawidłowości. W jego ocenie czynności podjęte przez organ egzekucyjny nie naruszyły przepisów obowiązującego prawa. Podkreślił, że zajęć wierzytelności z rachunku bankowego dokonano poprzez przesłanie do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomień o zajęciu wierzytelności. Ponadto wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Dodał, że odpisy zawiadomień o zajęciu wierzytelności doręczono także skarżącemu (jako zobowiązanemu). Organ II instancji wyjaśnił, że zawiadomienie o zajęciach spełniały wymogi art. 67 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualny tekst jednolity – Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") oraz zawierały wszystkie niezbędne informacje i pouczenia, a także sporządzone zostały na właściwych formularzach wynikających z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2014r., poz. 655, dalej jako: "rozporządzenie"). Odnosząc się do zażalenia Minister zauważył, że postępowanie egzekucyjne co do zasady opiera się na stosowaniu środków przymusu w celu doprowadzenia do wykonania ciążących obowiązków i na ogół prowadzi do uszczuplenia ich majątku. Przy stosowaniu środków egzekucyjnych nie chodzi o wyrządzenie dolegliwości zobowiązanemu, lecz doprowadzenie do spełnienia ciążącego na nim obowiązku. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne, gdyż przesłanką do niestosowania środków przymusu w postępowaniu egzekucyjnym mogłoby być jedynie wykonanie obowiązku, czego na dzień wydania niniejszego rozstrzygnięcia nie stwierdzono. Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. Podniósł również, że w powiązaniu z innymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwłaszcza z art. 26 § 1) należało przyjąć, że na gruncie administracyjnego postępowania egzekucyjnego obowiązuje zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji. Odnosząc się do zarzutu zastosowania nazbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wyjaśnił, że skarżący nie wskazał możliwości zastosowania innego środka egzekucyjnego, który jego zdaniem byłby mniej uciążliwy. Pismem z ... maja 2016 r. skarżący złożył skargę wnosząc o uchylenie postanowienie Ministra Finansów z ... kwietnia 2016r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez uznanie, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącego; 2) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego organy są zobowiązane do kierowania się sformułowaną w art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy państwowej. Zobowiązany winien mieć pewność, że w toku tego postępowania jego prawa nie zostaną naruszone. Jednakże, przedmiotowe postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem tej zasady. Skarżący uważa, że zajęcie rachunków bankowych stanowiło nazbyt uciążliwy środek egzekucyjny, a w toku postępowania egzekucyjnego należy stosować środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela, na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 29 § 1 u.p.e.a.). W myśl art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które bezpośrednio prowadzą do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków stosuje najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Pod pojęciem czynności egzekucyjnej należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Natomiast wszelkie działania, o których stanowi ten przepis, obejmują działania faktyczne oraz oświadczenia woli lub wiedzy organu egzekucyjnego, od których nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Z kolei środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym to konkretne narzędzie, przy użyciu którego dokonuje się egzekucji. Stosownie do art. 1a pkt 12 u.p.e.a. środki egzekucyjne dzieli się na te, które znajdują zastosowanie przy egzekucji należności pieniężnych i na te dla obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jednym ze środków egzekucyjnych z grupy pierwszej dotyczącej należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z rachunków bankowych. Na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W trybie powołanego przepisu prawa ocenie podlega prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym pod względem ich zgodności z przepisami regulującymi sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Należy podkreślić, że przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne nie mogą być kwestie materialnoprawne dotyczące m.in. wymagalności dochodzonych należności, czy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu, jak prawidłowo wskazał organ II instancji, kwestie te stanowią inny przedmiot sprawy i podlegają rozpatrzeniu w odrębnych postępowaniach. Według Sądu, poprzez wniesienie skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. można kwestionować (skutecznie) jedynie działania organów administracji podjęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Bezskuteczne natomiast pozostaną próby wzruszania rozstrzygnięć będących podstawą postępowania egzekucyjnego, do czego zostały przewidziane inne tryby postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (m.in. wyrok z 11 maja 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1435/15, wyrok z 9 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2936/12, wyrok z 13 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 727/12, wyrok z 17 kwietnia 2000 r. sygn. akt III SA/Wa 827/99). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. Organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, stosując środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarte u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego. Środek ten został zastosowany zgodnie z art. 80 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym w dniu jego zastosowania, zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności, albo zawiadomił organ egzekucyjny w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Wskazać należy, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z ... lutego 2015 r. o nr od ... do ... doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności ...lutego 2015 r., natomiast skarżącemu ... lutego 2015 r. (wcześniej bo w dniu ... lipca 2014r. doręczono odpisy tytułów wykonawczych). Przedmiotowe zawiadomienia wydane zostały zgodnie z ówcześnie obowiązującym wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia ... maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych oraz zawierały wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 u.p.e.a. Należy również wyjaśnić, że zgodnie z art. 54 § 5 u.p.e.a., rozstrzygnięcie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną organ nadzoru wydaje w formie postanowienia. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie. Na podstawie art. 144 k.p.a. do rozpatrywania zażaleń wniesionych na postanowienia mają odpowiednio zastosowanie przepisy art. 138 k.p.a., co oznacza, że organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia wydaje postanowienie, w którym utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji, albo uchyla to postanowienie w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty kwestii będącej przedmiotem postanowienia, albo uchyla postanowienie w całości lub w części bez orzekania co do istoty. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami u.p.e.a., w tym zgodnie z treścią art. 7 i art. 1a pkt 12 lit. a (zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w ustawie) oraz zgodnie z art. 80 wymienionej ustawy (sposób i chwila dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego). Organ egzekucyjny dokonujący tej czynności był do niej upoważniony w świetle treści art. 19 § 4 u.p.e.a. Tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że w sprawie naruszono przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest egzekucja z rachunku bankowego. Odnosząc się do zarzutów skargi uznać je należy za niezasadne. Trzeba wskazać, że każde skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego stanowi określoną uciążliwość dla zobowiązanego, gdyż samą istotą postępowania egzekucyjnego jest przymusowe doprowadzenie do wykonania ciążących na zobowiązanym obowiązków. Istotą tego postępowania musi być także skuteczność stosowania tych środków, gdyż jak prawidłowo wskazał Minister przesłanką do niestosowania środków przymusu w postępowaniu egzekucyjnym mogłoby być jedynie wykonanie obowiązku, czego na dzień wydania rozstrzygnięcia nie stwierdzono. Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. Odpowiadając na zarzut zbyt uciążliwego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, należy wskazać, że zarzut ten jest niezasadny. Skarżący, mimo określonej wiedzy o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym (co najmniej od ... lipca 2014r. – data doręczenia tytułów wykonawczych oraz pierwszych zajęć), w toku prowadzonego postępowania nie wskazał na jakiekolwiek – w jego ocenie mniej uciążliwe - inne możliwe formy zaspokojenia wierzyciela. Organ egzekucyjny podjął natomiast próbę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunków bankowych w związku z brakiem innego znanego majątku zobowiązanego, do którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Trzeba wskazać, że to właśnie środki egzekucyjne prowadzą do wykonania obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Ustawa ta w art. 7 § 3 wyraźnie wskazuje, kiedy stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne. Zgodnie z tym przepisem, stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Żadna z tych sytuacji nie zachodziła w niniejszej sprawie w czasie, gdy został zastosowany środek egzekucyjny. Przepis art. 7 § 2 u.p.e.a. jedynie wskazuje, że organ z kilku dostępnych środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku stosuje najmniej uciążliwy środek egzekucyjny. Wobec braku informacji o innym środku egzekucyjnym organ mógł zastosować środek który bezpośrednio zmierza do wykonania obowiązku. Strona natomiast oprócz gołosłownych twierdzeń o nadmiernej uciążliwości środka egzekucyjnego nie wskazuje na żadnym z etapów postępowania innych możliwości zaspokojenia wierzyciela. Tym samym zarzut ten okazał się bezzasadny. Należy także zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a. w razie uchylania się zobowiązanego od obowiązku wierzyciel może podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Tym, samym ustawa nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego, ani od uzgodnienia z zobowiązanym rodzaju środka. Trzeba również wyjaśnić, że w wypadku, gdyby zajęcie rachunku uniemożliwiało prowadzenie działalności gospodarczej strona ma uprawnienie do żądania od organu egzekucyjnego zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (por. art. 13 § 1 u.p.e.a.). Mając powyższe na względzie Sąd nie stwierdził aby w przedmiotowym postępowaniu naruszono wskazane w skardze przepisy, dlatego też, na podstawie art.151 p.p.s.a., oddalił skargę jako nieuzasadnioną.