V SA/Wa 1804/12

WyrokWSA w Warszawie2013-02-19

Skład orzekający: Joanna Zabłocka, Piotr Piszczek, Michał Sowiński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych z powodu rzekomego sztucznego stworzenia warunków do jej uzyskania poprzez podział majątku wspólnego przez małżonków jest zasadna, gdy gospodarstwa rolne małżonków funkcjonują jako odrębne jednostki gospodarcze?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie, uznając, że organ administracji wadliwie ustalił stan faktyczny, pomijając dowody wskazujące na odrębność gospodarstwa rolnego wnioskodawcy od gospodarstwa jego małżonki. Definicja gospodarstwa rolnego z Kodeksu cywilnego nie przywiązuje decydującego znaczenia do stosunków własnościowych, a kluczowe jest istnienie zorganizowanej całości gospodarczej. Podział majątku wspólnego przez małżonków, w tym zawarcie umowy dzierżawy, było logicznym ukształtowaniem sposobu korzystania z rzeczy i utrwaleniem istniejącego wyodrębnienia gospodarstw, a nie próbą obejścia przepisów.
Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówiła przyznania pomocy, uznając, że działania skarżącego (w tym podział majątku wspólnego z żoną i zawarcie umowy dzierżawy) miały na celu obejście ograniczeń kwotowych pomocy dla jednego gospodarstwa, gdyż gospodarstwo skarżącego i jego żony stanowiło współposiadanie. Skarżący w skardze zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, wskazując na odrębność swojego gospodarstwa rolnego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i zasądził od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. S. kwotę tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2013 r. prawy ze skargi M. S. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... kwietnia 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych 1. uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie; 2. zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. S. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. S. (zwany dalej: skarżącym) w dniu ... listopada 2010 r. złożył w ... Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (dalej zwanym również: ARiMR) wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania 126 "Przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych oraz wprowadzenie odpowiednich działań zapobiegawczych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Weryfikacja wniosku skarżącego oraz załączonych do niego dokumentów wykazała, że wniosek wymaga uzupełnienia braków/złożenia poprawnych dokumentów/ wyjaśnień, dlatego też pismem z dnia ... lutego 2011 r., ... sierpnia 2011 r. oraz z dnia ... września 2011 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o brakujące dokumenty i złożenie dodatkowych wyjaśnień. Rozpatrując powyższy wniosek ARiMR pismem z dnia... kwietnia 2012 r. (znak ...) poinformowała skarżącego o odmowie przyznania pomocy finansowej z uwagi na okoliczności określone w § 2 ust. 1,3; § 5 ust. 1 ust. 2; § 8 ust. 1 fpkt 2; § 14 ust. 4, ust. 5 pkt 2, ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 września 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych oraz wprowadzenie odpowiednich działań zapobiegawczych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 169, poz. 1141 z późn. zm.); dalej: "rozporządzenie", a także art. 5 i 58 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.); dalej: "k.c.". W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, przytaczając regulacje prawne określone w powyższym rozporządzeniu organ wyjaśnił zasady przyznawania wnioskowanej pomocy i dodatkowo podniósł, iż w przypadku operacji realizowanych w gospodarstwie stanowiącym przedmiot współposiadania dwóch lub więcej podmiotów, pomoc w okresie realizacji Programu w ramach działania 126 na jedno gospodarstwo może być przyznana współposiadaczowi lub współposiadaczom tego gospodarstwa w łącznej wysokości nieprzekraczającej ... zł. W sytuacji, gdy gospodarstwo będzie składało się z nieruchomości, będących przedmiotem współposiadania, Wnioskodawca ocenia odrębność gospodarstwa analizując, jaki wpływ na prowadzoną produkcję rolną w danym gospodarstwie ma część wspólna (np. działka rolna, siedlisko) i jest zobowiązany określić, jakie znaczenie dla istnienia odrębnych gospodarstw ma ta cześć wspólna (czy bez niej istniałyby dwie zorganizowane całości). Przytaczając treść art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ARiMR wyjaśniła, iż bez uszczerbku dla przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, iż w dniu ... listopada 2010 r. wnioskodawcy M. S. i M. S. złożyli odrębne wnioski o przyznanie pomocy z działania "Przywracanie potencjału produkcji zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych oraz wprowadzenie odpowiednich zapobiegawczych". Wniosek M. S. został złożony na kwotę dofinansowania ... zł; wniosek M. S. został złożony również na kwotę dofinansowania ... zł. Również w dniu ... listopada 2010 wnioskodawcy oświadczyli, na formularzu ... iż gospodarstwo wskazane we wniosku o przyznanie pomocy złożonym w ramach działaniu "Przywracanie potencjału (...)" nie jest przedmiotem współposiadania. Dalej, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ administracji ustalił, iż zgodnie z odpisami z ksiąg wieczystych dostarczonymi przez M. S. w ramach sprawy o znaku: ... M. S. był współwłaścicielem działek o numerach: [...], które w dniu ... maja 2009 r. wydzierżawił swojej żonie M. S. M. S. jako tytuł prawny do działek ... i ... obręb G., na których nastąpiły straty w środkach trwałych przedstawiła umowę dzierżawy zawartą ... maja 2009 roku z M. S. Z analizy dokumentów dostarczonych przez M. S. wynika, w ocenie organu, że działka nr ... obręb G., na prawach wspólności ustawowej jest własnością M. i M. S., natomiast działki ... i ... obręb G. są własnością w ...% S. i J. K., ...% K. i E. O. i w ...% M.i M. S. Zatem umowa dzierżawy z dnia ... maja 2009 r. nie została zawarta z wszystkimi właścicielami działki ... obręb G. Jednocześnie, zdaniem organu, ww. umowa potwierdziła, iż budynki wykazane na działce nr ... i ... są we współwłasności, zaś zawarta w dniu ... marca 2012 r. umowa o podział majątku wspólnego zawarta pomiędzy małżonkami S. miała na celu obejście ograniczenia kwoty pomocy określonej przepisami do ... zł na jedno gospodarstwo. Po rozpatrzeniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, ARiMR pismem z dnia ... lipca 2012 r. nr ... (znak ...) poinformowała skarżącego o negatywnym rozpatrzeniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa. W jego uzasadnieniu wyjaśniono, iż na dzień złożenia wniosku gospodarstwo rolne M. S. oraz M. S. było we współposiadaniu, o czym świadczą m.in. przedstawione w toku postępowania wyjaśniającego odpisy ksiąg wieczystych, zaś umowa dzierżawy z dnia ... maja 2009 r. została, w ocenie organu, nieprawidłowo zawarta bowiem wydzierżawiający (M. S.) nie był jedynym właścicielem budynku znajdującego się na działce ewidencyjnej nr ..., a zatem podpisy na przedmiotowej umowie powinny zostać złożone również przez pozostałych współwłaścicieli. W konsekwencji organ uznał, iż w świetle przytoczonych przepisów rozporządzenia oraz ustaleń dokonanych na etapie weryfikacji do usunięcia naruszenia prawa, brak jest podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa, co przesądza o odmowie przyznania pomocy. W skardze z dnia ... czerwca 2012 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonej czynności Kierownika DOR ARiMR w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy i stwierdzenie bezskuteczności tej czynności, ewentualnie jej uchylenie i: - wyznaczenie organowi 30 dniowego terminu do ponownego rozpoznania i załatwienia sprawy skarżącego; - zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przypisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnie tj. - art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 z późn. zm.); - art. 5 i art. 58 k.c. oraz § 2 ust. 1 i 3, § 5 ust. 1 i 2, § 8 ust. 1 pkt 2, § 14 ust. 4 i 5 pkt 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 września 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych oraz wprowadzenie odpowiednich działań zapobiegawczych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013; - art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Br 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz art. 4 pkt 3 Roporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich; 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); dalej: "k.p.a." poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy w zakresie ustalenia, czy prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne jest funkcjonalnie i prawnie odrębnym gospodarstwem od gospodarstwa rolnego prowadzonego przez jego małżonkę M. S., w szczególności ustalenia, że gospodarstwo to skarżący prowadził już przed zawarciem związku małżeńskiego i jest ono jego majątkiem odrębnym, a ponadto skarżący od dawna ma ustanowioną rozdzielność majątkową ze współmałżonką i umowa z dnia ....11.2011 r. o podział majątku wspólnego konsekwentnie tę rozdzielność ugruntowywała i ostatecznie regulowała stosunki majątkowe małżonków, a także załatwienie tej sprawy w sposób sprzeczny ze słusznym interesem skarżącego; - art. 8 i 9 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli; - art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące ustosunkowanie się do zebranych w toku postępowania dowodów i niepełne przeprowadzenie postępowania dowodowego; - art. 35 k.p.a. poprzez bezczynność Prezesa ARiMR w przedmiocie rozpoznania złożonego przez skarżącego w dniu ... kwietnia 2012 r. wezwania do usunięcia prawa. Rozwijając zarzuty o charakterze merytoryczny pełnomocnik skarżącego, nie zgadzając się z ustaleniami Kierowania DOR ARiMR wyjaśnił, iż wniosek skarżącego nie opiewał na kwotę ... zł tylko na kwotę ... zł, co m.in. wynikało z limitów pomocy, których ograniczenia zawarte zostały w powyższym rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... września 2010 r. Pełnomocnik nie zgodził się również ze stanowiskiem organu, iż działania skarżącego miały na celu obejście prawa i wykorzystanie prawa w celu sprzecznym ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. Zarzucił organowi, iż przyjęcie takiego stanowiska wynikało z mało wnikliwego i niewyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz nieuwzględnienia przez organ szeregu okoliczności mających istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie. W ocenie pełnomocnika organ administracji całkowicie pominął fakt, iż gospodarstwo rolne skarżącego jest całkowicie - tak funkcjonalnie, jak i prawnie - odrębnym gospodarstwem rolnym, od gospodarstwa rolnego jego małżonki M. S. Każde z tych gospodarstw prowadzone jest na podstawie własnego rachunku ekonomicznego, każde z nich ma swoją własną odrębną księgowość, każde z nich stanowi odrębną samodzielną jednostkę gospodarczą ze swoimi składnikami majątkowymi (gruntami, budynkami, inwentarzem, sprzętem rolniczym, plonami, realizowanymi programami rolnymi). Gospodarstwa te mają też w istocie swoje własne historyczne odrębności. Dalej pełnomocnik skarżącego wyjaśniając charakter prawny zawartej pomiędzy małżonkami S. rozdzielności majątkowej, stanowczo zaprzeczył i dodatkowo nie zgodził się z wnioskiem organu, aby celem takiego podziału majątku wspólnego było ominięcie przepisów związanych z przyznawaniem pomocy w ramach w/w działania, a podział taki był dokonany "sztucznie". W ocenie pełnomocnika skarżącego ARiMR całkowicie pominęła fakt posiadania przez małżonków swoich odrębnych majątków (tj. odrębnych gospodarstw rolnych) już od chwili zawarcia związku małżeńskiego. Przedmiotowy podział majątku wspólnego jedynie dodatkowo to wyodrębnienie dwóch gospodarstw rolnych utrwalił. Taka decyzja małżonków o podziale reszty swojego majątku wspólnego była logiczna, zrozumiała i w pełni zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Była ponadto konsekwentna i spójna z wcześniejszą decyzją małżonków o ustanowieniu ustroju rozdzielności majątkowej. Poza tym, małżonkowie S. nie współposiadają i nie użytkują też wspólnie swoich gruntów - lecz każde z nich użytkuje w sposób wyłączny własne grunty i każde z nich samodzielnie podejmuje wszystkie decyzje w sprawie upraw i rolnego wykorzystania posiadanych gruntów. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, małżonkowie dokonując podziału reszty swojego majątku, skorzystali ze swojego prawa podmiotowego w sposób całkowicie zgodny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie wskazując, iż w toku postępowania w przedmiotowej sprawie, nie naruszono ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. W powyższym kontekście stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem, w ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie narusza prawo. Zasady przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych oraz wprowadzenie odpowiednich działań zapobiegawczych", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 określone zostały w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 września 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych oraz wprowadzenie odpowiednich działań zapobiegawczych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W sprawie sporną jest kwestia prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez Agencję w odniesieniu do posiadania przez wnioskodawcę odrębnego gospodarstwa rolnego, od gospodarstwa jego małżonki – M. S. Należy zauważyć, iż zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia o pomoc może ubiegać się osoba fizyczna będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub osoba prawna, lub spółka osobowa w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych, zwana dalej "spółką osobową", która jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego, w rozumieniu Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha lub nieruchomości służącej do prowadzenia produkcji w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym wystąpiła szkoda spowodowana co najmniej przez jedno ze zdarzeń losowych wymienionych w art. 3 ust. 2 pkt 2-11a ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz. U. Nr 150, poz. 1249, z późn. zm.). Skarżący we wniosku zawarł oświadczenie, iż posiadane przez niego gospodarstwo nie stanowi współwłasności i nie jest przedmiotem współposiadania. W wyjaśnieniach z ... marca 2011 r. doprecyzował, iż prowadzi odrębne gospodarstwo rolne, niepowiązane ekonomicznie i funkcjonalnie z gospodarstwem żony (k. ... akt adm.). W ocenie Sądu, za zasadny uznać należy zarzut skargi, iż organ w trakcie dokonywania ustaleń faktycznych pominął okoliczności wskazujące na odrębność gospodarstwa wnioskodawcy. Skarżący wykazał bowiem, iż jest posiadaczem gospodarstwa rolnego składającego się z działek o numerach [...] i ... położonego w miejscowości D. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, ARiMR nie zakwestionowała oświadczenia skarżącego, iż działka na której znajdują się budynki ujęte w opinii Wojewody ... z ... grudnia 2010 r. stwierdzającej straty w środkach trwałych, to działka siedliskowa wnioskodawcy. Należy zauważyć, iż legalna definicja gospodarstwa rolnego zawarta w art. 55³ k.c., do treści której odesłanie zawarto w przepisie § 2 pkt 1 rozporządzenia, stanowi, iż za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z punktu widzenia definicji gospodarstwa rolnego stosunki własnościowe nie mają zatem większego znaczenia. W skład gospodarstw rolnego mogą bowiem wchodzić grunty stanowiące własność osoby prowadzącej gospodarstwo rolne, jak też osób trzecich, np. grunty dzierżawione. Poszczególne składniki gospodarstwa powinny przy tym stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, przy czym są one gospodarstwem rolnym nie tylko wtedy, gdy aktualnie stanowią zorganizowaną całość gospodarczą, ale również wówczas, gdy potencjalnie mogą ją stanowić (post. SN z dnia 7 maja 1997 r., II CKN 197/97, Wokanda 1997, nr 9, s. 9). O zorganizowanej całości gospodarczej można mówić wówczas, gdy w oparciu o poszczególne składniki majątkowe, po zastosowaniu odpowiednich zabiegów organizacyjnych, jest technicznie możliwe podjęcie procesu działalności wytwórczej w rolnictwie. Skarżący zasadnie wywodzi zatem, iż, w świetle przedstawionej przez niego dokumentacji, organ wadliwie przyjął, iż nieruchomość stanowiąca zabudowaną działkę nr ... oraz udziały wynoszące ... części w nieruchomości stanowiącej zabudowaną działkę nr ... i nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę nr ..., wchodzące w skład majątku wspólnego skarżącego i M. S., stanowią część wspólną gospodarstwa wnioskodawcy i jego żony. Organ trafnie zauważył w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, iż w sytuacji, gdy gospodarstwo będzie składało się z nieruchomości, będących przedmiotem współposiadania, wnioskodawca ocenia odrębność gospodarstwa analizując, jaki wpływ na prowadzoną produkcję rolną w danym gospodarstwie ma część wspólna (np. działka rolna, siedlisko) i jest zobowiązany określić, jakie znaczenie dla istnienia odrębnych gospodarstw ma ta część wspólna (czy bez niej istniałyby dwie zorganizowane całości). Skarżący wykazał w trakcie postępowania, iż jego gospodarstwo stanowi odrębną od gospodarstwa małżonki zorganizowaną całość gospodarczą ze swoimi składnikami majątkowymi (gruntami, budynkami, inwentarzem, sprzętem rolniczym, plonami, realizowanymi programami rolnymi). W świetle przedłożonych odpisów z ksiąg wieczystych posiadane gospodarstwo rolne funkcjonuje przy tym w znaczącej części na gruntach rolnych nabytych przed zawarciem związku małżeńskiego. Skarżący zasadnie wskazuje ponadto, iż podział majątku wspólnego dokonany umową z ... listopada 2011 r. jedynie dodatkowo utrwalił istniejące wcześniej wyodrębnienie dwóch gospodarstw rolnych. Należy bowiem zauważyć, iż z chwilą ustania wspólności ustawowej na skutek zawarcia w dniu ... czerwca 2007 r. umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowieniu rozdzielności majątkowej wspólność łączna majątku wspólnego małżonków przekształciła się we wspólność ułamkową. Dokonanie podziału majątku wspólnego było w zaistniałej sytuacji pożądane właśnie z uwagi na wątpliwości jakie mogły powstać co do przynależności do majątków małżonków poszczególnych składników. Nieuprawnione jest zatem stwierdzenie organu, iż dokonany podział majątku wspólnego stanowi działanie celowe, próbę ominięcia przepisów związanych z przyznawaniem pomocy w ramach przedmiotowego działania. Dodatkowo należy zauważyć, iż o ile w wypadku współwłasności posiadanie stanowi realizację prawa określonego ułamkowo, o tyle małżonek w trakcie trwania wspólności małżeńskiej współposiada majątek wspólny wykonując uprawnienia płynące z praw majątkowych łącznych, wspólnych i niepodlegających żadnemu rozdzieleniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2011 r., III CSK 184/10, Palestra 2011/5-6/154 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo). Posiadanie samoistne rzeczy przez małżonków, odmiennie niż w wypadku współposiadania przez osoby niepołączone wspólnością łączną, musi być interpretowane jako realizowanie przez każdego z nich całości praw. W wyniku zatem zawarcie przez skarżącego umowy majątkowej małżeńskiej jego udziały w majątku wspólnym, objętym wspólnością ułamkową, weszły w skład majątku osobistego wnioskodawcy. Z przepisów Kodeksu cywilnego regulujących współwłasność nie wynika wprawdzie, aby współwłaściciel miał uprawnienie do korzystania tylko z takiej części rzeczy wspólnej, która odpowiada wielkości jego udziału, według art. 206 k.c. regułą jest bowiem korzystanie przez współwłaścicieli z całej rzeczy wspólnej. Przepis ten ma jednak charakter dyspozytywny, wobec czego współwłaściciele mogą w umowie ustalić inny sposób korzystania z rzeczy wspólnej. Zawierając w dniu ... maja 2009 r. umowę dzierżawy udziałów we współwłasności magazynu zbożowego i budynku gospodarczego wykorzystywanych przez M. S. do produkcji rolnej małżonkowie dążyli zatem do umownego ukształtowania sposobu korzystania z rzeczy. Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu, uznać należy, iż organ, z naruszeniem art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło