V SA/Wa 1815/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Daniel Zdzieszyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi H. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... września 2009 r. nr ... w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. C. kwotę ..., zł (...) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi datowanej na ... października 2009 r. i wniesionej ... listopada 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez H. C. jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z ... września 2009 r., nr ...utrzymujące w mocy postanowienie własne z ... stycznia 2008 r. nr ... wydane w przedmiocie sprzeciwu na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnych. Stan sprawy przedstawia się następująco. H. C. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem (zawartym w piśmie datowanym na ... września 2007 r.) o wydanie zezwolenia na rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej w taki sposób, aby majątek osobisty żony A. B. składający się z działek rolnych o numerach geodezyjnych: [...] położonych w S., gmina T., woj. z. stał się ich majątkiem wspólnym na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z ... stycznia 2008 r. zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku strony. Postanowieniem z ... stycznia 2008 r. nr ... Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 106 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. ], dalej: k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców [t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 z późn. zm.], dalej: ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców zgłosił sprzeciw na wydanie zezwolenia na nabycie przez cudzoziemca wyżej wskazanych nieruchomości rolnych. W uzasadnieniu postanowienia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że plan zagospodarowania przestrzennego dla przedmiotowych nieruchomości stracił ważność, zaś według danych z ewidencji gruntów ww. nieruchomości stanowią grunty orne, łąki, pastwiska i rowy oraz grunty zabudowane i niewielką powierzchnię nieużytków. Minister Rolnictwa zauważył, iż cudzoziemiec zawarł związek małżeński z obywatelką Polski, ale zamieszkuje na stałe w H. Wyjaśnił także, iż plany wnioskodawcy co do użytkowania gruntów są przyszłe i niepewne, a preferowanym nabywcą jest rolnik indywidualny będący właścicielem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, prowadzący osobiście gospodarstwo rolne, mający kwalifikacje rolnicze, zamieszkały w gminie, na obszarze której położona jest chociaż jedna z nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa. Wnioskodawca w piśmie z ... stycznia 2008 r. zawarł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i podniósł, że w 2003 r. jego żona (obecnie zamieszkująca w gminie sąsiadującej z gminą T.) nabyła około ... ha gruntów rolnych, na których utworzyła gospodarstwo rolne i od tego roku jest ona polskim rolnikiem. W 2005 r. małżonkowie wspólnie rozpoczęli budowę siedliska na terenie wsi S., gdzie planują wspólnie zamieszkać w nowo wybudowanym domu. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca na fakt przyznania żonie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych oraz na związane z tym kontrole. Rozpoznając sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z ... kwietnia 2008 r. nr ... - wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Na powyższe postanowienie cudzoziemiec w dniu ... maja 2008 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W motywach skargi strona powtórzyła argumenty i zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z ... czerwca 2008 r. wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. wznowił postępowanie zakończone postanowieniem własnym z dnia 8 kwietnia 2008 r. z uwagi na treść art. 24 §1 pkt 5 k.p.a. Postanowieniem z ... czerwca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił postanowienie własne z dnia ... kwietnia 2008 r. z uwagi na przesłankę do wznowienia postępowania oraz utrzymał w mocy postanowienie własne z ... stycznia 2008 r. z racji braku nowych okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku cudzoziemca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2009r. sygn. akt V SA/Wa 1610/08 uchylił postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... czerwca 2008r. oraz postanowienie z dnia ... czerwca 2008r. wznawiające postępowanie zakończone postanowieniem z dnia ... kwietnia 2008r. w uzasadnieniu wskazując na niedopuszczalność wszczęcia z urzędu postępowania wznowieniowego po dacie wniesienia skargi do WSA. Wobec stwierdzenia istnienia przesłanki z art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił także postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... kwietnia 2008r. utrzymujące w mocy postanowienie własne w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu na nabycie nieruchomości. Po ponownym rozpoznaniu wniosku H. C. z dnia ... stycznia 2008r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia ... września 2009r. nr ... utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia ... stycznia 2008r. , którym zgłosił sprzeciw na wydanie zezwolenia na nabycie przez cudzoziemca wyżej wskazanych nieruchomości rolnych. Organ podtrzymał argumenty wskazane w zaskarżonym postanowieniu i stwierdził, iż wszystkie przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności odnoszą się do działalności żony wnioskodawcy, a zatem nie uzasadniają potrzeby nabycia przez niego przedmiotowych nieruchomości, gdyż nie przebywa on w Polsce, nie prowadzi działalności rolniczej ani też nie podjął żadnych kroków w tym kierunku. W skardze na powyższe postanowienie, uzupełnionej pismem z dnia ... grudnia 2009r. cudzoziemiec wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako niezgodnego ze stanem faktycznym. Skarżący wskazał, że w 2003 r. jego żona nabyła około ... ha gruntów rolnych, na których utworzyła gospodarstwo rolne i od tego roku jest ona polskim rolnikiem. Ziemia jest regularnie uprawiana. W kolejnych latach żona dokupiła ok. ... ha ziemi. Obecnie posiada ... ha ziemi położonej w miejscowości S., gmina T. W 2005 r. małżonkowie wspólnie rozpoczęli budowę siedliska na terenie wsi S., gdzie planują wspólnie zamieszkać w nowo wybudowanym domu. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca powołał się na fakt przyznania żonie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych oraz na związane z tym kontrole. Skarżący podniósł, że kilkanaście razy w roku przyjeżdża do Polski, żeby pomóc żonie w gospodarstwie. W chwili obecnej jest tymczasowo zameldowany w Gryficach przy żonie i zamieszkuje wraz z nią pod wskazanym adresem. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 §1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywoływanej dalej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (t.j. Dz.U. 2004r. Nr 167, poz.1758 ze zm.), nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga zezwolenia. Zezwolenie jest wydawane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych i administracji, jeżeli sprzeciwu nie wniesie Minister Obrony Narodowej, a w przypadku nieruchomości rolnych, jeżeli sprzeciwu nie wniesie minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nie określają merytorycznego zakresu oceny dokonywanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dlatego zakres oceny dokonywanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyznacza przepis art. 23 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1548 ze zm.) określający sprawy należące do działu "rozwój wsi". Dział ten obejmuje m. in. sprawy kształtowania ustroju rolnego państwa oraz ochrony gruntów przeznaczonych na cele rolne. Minister zobligowany jest więc dokonać oceny planowanej transakcji pod kątem leżących w jego kompetencjach ustawowych: kształtowania ustroju rolnego państwa i ochrony gruntów przeznaczonych na cele rolne. Ponadto w art. 1a ust. 6 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, ustawodawca wskazał, że nabycie nieruchomości rolnych przez cudzoziemców następuje dodatkowo z zachowaniem przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. W związku z tak ustanowionym zakresem oceny Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany jest w każdej sprawie rozważyć czy przeniesienie własności wskazanej nieruchomości rolnej nie jest sprzeczne z powierzoną mu ochroną gruntów przeznaczonych na cele rolne albo z kształtowaniem ustroju rolnego państwa. W przypadku stwierdzenia, że nabycie nieruchomości przez cudzoziemca jest sprzeczne z ochroną gruntów przeznaczonych na cele rolne albo z kształtowaniem ustroju rolnego państwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ma prawo i obowiązek zgłoszenia sprzeciwu. A contrario jeżeli nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie jest sprzeczne z ochroną gruntów rolnych ani z określonym w ustawie kształtowaniem ustroju rolnego państwa Ministrowi nie przysługuje prawo zgłoszenia sprzeciwu. Nabyciem nieruchomości w rozumieniu ustawy jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, na podstawie każdego zdarzenia prawnego (art.1 ust.4). Przedmiotem oceny Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tej sprawie był wniosek o zezwolenie na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca, który jest mężem obywatelki polskiej. Objęta wnioskiem nieruchomość jest własnością żony wnioskodawcy, a nabycie nieruchomości przez cudzoziemca ma nastąpić poprzez rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej wnioskodawcy i jego żony o przedmiotową nieruchomość. Należy zauważyć, że nie mamy tu do czynienia ze zbyciem nieruchomości rolnej na rzecz osoby trzeciej, lecz z objęciem wspólnością majątkową małżeńską nieruchomości stanowiącej własność jednego z małżonków, w wyniku czego współwłaścicielem nieruchomości pozostanie dotychczasowa właścicielka A. B., a obok niej współwłaścicielem będzie jej mąż H. C. Wnioskowana zmiana statusu prawnego nieruchomości pozostaje bez związku z celami określonymi w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64, poz.592). Zmiana ta nie będzie miała wpływu na zmianę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, bowiem wielkość gospodarstwa nie zmieni się, a nieruchomość, która stanowiła własność A. B. będzie stanowiła współwłasność A. B. i H. C..; z tych samych przyczyn zmiana ta nie wpłynie na zwiększenie lub zmniejszenie koncentracji nieruchomości rolnych. Planowane przez skarżącego i jego żonę rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej na objęte wnioskiem nieruchomości nie ma również związku z zapewnieniem prowadzenia działalności rolniczej przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach, ponieważ nie udzielenie zezwolenia na rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej na sporną nieruchomość, nie stworzy możliwości nabycia udziału we współwłasności małżeńskiej innej osobie niż H. C., mąż właścicielki nieruchomości, bez względu na posiadane kwalifikacje. Tak więc żaden z przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nie mógł w rozpoznawanej sprawie stanowić podstawy do zgłoszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprzeciwu na nabycie przez wnioskodawcę udziału we współwłasności nieruchomości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wykazał również, aby rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej na wnioskowaną nieruchomość naruszało powierzoną Ministrowi ochronę gruntów rolnych przeznaczonych na cele rolne. Dlatego Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów ustawy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego poprzez zgłoszenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprzeciwu w sytuacji gdy przepisy tych ustaw nie dawały podstawy do zgłoszenia sprzeciwu. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów ustawy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 p.p.s.a.