V SA/Wa 1818/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2011 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... czerwca 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. K. C., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę ... zł (... złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę ... zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Wnioskiem z ... kwietnia 2010 r. K. S. (zwana dalej: skarżącą) zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej: Kierownikiem Urzędu) o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Do wniosku załączyła dokumenty m.in.: opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, zeznania świadków, zaświadczenia z Urzędu Gminy w P. potwierdzające jej zamieszkanie w miejscowości K. oraz pismo Archiwum Państwowego w P. potwierdzające istnienie w czasie okupacji niemieckiej gospodarstwa rolnego w miejscowości K. gm. P. Kierownik Urzędu decyzją z dnia ... maja 2010 r. nr ... na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich [Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.], zwanej dalej – ustawą o świadczeniu pieniężnym, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K49/07 odmówił skarżącej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w powyższej ustawie o świadczeniu pieniężnym. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kierownik Urzędu przytoczył treść przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, zgodnie z którym "Represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Wyjaśnił również, iż wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K49/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przytaczając treść orzeczenia Trybunału wyjaśnił, iż Trybunał nie ma (...) zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej (...) przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. W ocenie Kierownika Urzędu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wykonywanie przez skarżącą, w okresie okupacji, pracy przymusowej w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, przy czym praca ta nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny, co skutkuje odmową przyznania świadczenia przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia ... czerwca 2010 r. Nr ... wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [tekst jedn. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a, oraz art. 2 pkt 2 i art. 4 ust.1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym utrzymał w mocy decyzję własną z dnia ... maja 2010 r. W jej uzasadnieniu ponownie przytoczył treść art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz część uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., a odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyjaśnił, iż skarżąca pracowała w miejscowości, znajdującej się w niewielkiej odległości od miejsca stałego zamieszkania wobec czego jej praca nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał w przytoczonym powyżej orzeczeniu. W skardze na decyzję Kierownika Urzędu z dnia ... czerwca 2010 r., skarżąca zarzuciła niezgodną z treścią dowodów ocenę oraz niewłaściwą interpretację uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., które, w ocenie skarżącej, jest dla niej korzystne. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Ustanowiony w sprawie z urzędu pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia ... stycznia 2011 r., dodatkowo wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając: - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia - polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że skarżąca nie została "deportowana" w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r., tzn. nie została wyrwana ze swojego dotychczasowego środowiska w celu wykonywania pracy przymusowej, tymczasem jak wynika z informacji przedstawionych przez skarżącą; została ona przymusowo oddzielona od reszty rodziny, pozbawiona z nią kontaktu oraz przesiedlona z miejsca zamieszkania - miejscowości J., do K.(gm. P.); - naruszenie art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na zaniechaniu uzupełnienia materiału dowodowego oraz nie zażądaniu od wnioskodawczym uzupełnienia wniosku, w zakresie dokonania ustaleń co do charakteru wykonywanej pracy przymusowej oraz rozdzielenia skarżącej z rodziną. W ocenie pełnomocnika skarżącej podstawowym uchybieniem jakiego dopuścił się organ przy wydaniu decyzji jest błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na nieprawidłowym, sprzecznym z treścią wniosku oraz materiału dowodowego, przyjęciu, że skarżąca nie została deportowana w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. Nr 153, poz. 1269], dalej: p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm.], dalej: p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Stan prawny będący podstawą orzekania przez organ administracji przedstawia się następująco. Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium Trzeciej Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Stosownie do przepisu art. 4 ust. 1, 2 i 4 powyższej ustawy uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Analizując przedmiotową sprawę nie sposób tego dokonać bez analizy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K49/07. W orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził co prawda niezgodności art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jednak w dalszej części uzasadnienia wyroku Trybunał nie wniósł zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Z powyższego wynika, że do kategorii osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego przewidzianego w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym należą osoby wywiezione z terytorium państwa polskiego (i to definiowanego na dwa różne sposoby - w granicach przedwojennych lub powojennych) na terytorium ZSRR, III Rzeszy lub terenów przez nie okupowanych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego niewątpliwie wynika, że skarżąca wykonywała w okresie okupacji pracę przymusową połączoną z jej przesiedleniem z miejsca zamieszkania tj. z miejscowości J., do K. (gm. P.). Nie ulega również wątpliwości, że miejscowość w której skarżąca wykonywała pracę znajdowała się w niewielkiej odległości od miejsca jej zamieszkania. W świetle stanowiska wyrażonego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., który Sąd w niniejszej sprawie podziela, nie można przyjąć aby wykonywana przez skarżącą praca w pobliżu miejsca zamieszkania przybrała szczególnie dotkliwą formę tzn. była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem z dotychczasowego środowiska". Skarżąca obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), nie była poddana dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, nieprzyjaznym miejscu pobytu. Nie można tym samym stwierdzić, że skarżącą znajdowała się wśród osób szczególnie dotkliwie poszkodowanych świadczących pracę przymusową w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Jak zasadnie wyjaśnił to Kierownik Urzędu w zaskarżonej decyzji z dnia ... czerwca 2010 r. nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie o świadczeniu pieniężnym, ale praca przybierająca formę szczególnie dotkliwą m.in. połączona z przymusową zmianą miejsca pobytu i "wyrwaniem z dotychczasowego środowiska". Taka okoliczność, w ocenie Sądu, nie miała miejsca w niniejszej sprawie, co zasadnie doprowadziło organy orzekające w sprawie do wniosku, iż skarżąca nie spełnia warunku do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Ponadto Sąd stwierdza, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a. Materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony został, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a, w sposób wyczerpujący, a organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 Rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. (Dz. U. Nr 163, poz. 1348). ----------------------- 5