V SA/Wa 1823/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2017 r. V SA/Wa 1823/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. Ł.-S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... kwietnia 2016 r. nr ... w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2017 r. V SA/Wa 1823/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A.L. (dalej: "Skarżąca") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 11-letnim synem. Mąż jej płaci alimenty na syna w kwocie 800 zł miesięcznie, a jako źródło utrzymania – obok alimentów – Skarżąca podała zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 730 zł netto. Od [...] czerwca 2016 r. Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, na poczet której zaciągnęła pięć kredytów, których miesięczne raty spłat wynoszą w sumie 3.600 zł. Podniosła, iż w maju 2014 r. nieznani sprawcy podpalili lokal, w którym prowadziła działalność gospodarczą. Lokal ten - nieubezpieczony - uległ całkowitemu zniszczeniu wraz ze znajdującym się w nim towarem. Natomiast w rubryce 11 formularza PPF zatytułowanej Zobowiązania i stałe wydatki Skarżąca wymieniła sześć kredytów, których miesięczne raty spłat zamykają się łącznie w kwocie 3.825 zł. Skarżąca oświadczyła też, że posiada dwa mieszkania w miejscowości M. - każde z nich o powierzchni 78,90 m2 i wartości ok. 40.000 zł. Jedno z tych mieszkań zajmują jej rodzice, którzy pobierają niskie emerytury i są schorowani, dlatego starała się im pomagać. Skarżąca natomiast wynajmuje mieszkanie w W., na utrzymanie którego składają się czynsz najmu w wysokości 1.600 zł oraz opłaty za media w kwocie 300 zł miesięcznie. Skarżąca jest też właścicielką samochodu marki K. oraz współwłaścicielką samochodu marki S. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, przy piśmie z dnia [...] września 2016 r. pełnomocnik Skarżącej nadesłała dokumenty potwierdzające sytuację materialną Skarżącej, w tym przede wszystkim zawarte przez nią umowy kredytowe i umowy pożyczek, a także: - decyzję Starosty Powiatu w K. z dnia [...] sierpnia 2016 r. o uznaniu Skarżącej za osobę bezrobotną z dniem [...] czerwca 2016 r. i przyznaniu jej zasiłku od [...] sierpnia 2016 r. do [...] sierpnia 2017 r. w wysokości 831,10 zł brutto w okresie pierwszych 90 dni, a w pozostałym okresie – 652,60 zł brutto, - informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (stan na [...] września 2016 r.) wskazującą, iż z dniem [...] maja 2016 r. Skarżąca zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, a [...] czerwca 2016 r. została wykreślona z rejestru, - analizę finansową za 2016 rok, z której wynika, że w pierwszym kwartale bieżącego roku z tytułu działalności gospodarczej Skarżąca wypracowała przychody w kwocie 38.517,61 zł oraz poniosła wydatki w wysokości 16.902,61 zł, - zeznanie podatkowe za 2015 rok (PIT-36L z załącznikiem PIT/B), z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej Skarżąca w roku ubiegłym odnotowała stratę w wysokości 13.327,55 zł przy przychodach w kwocie 179.543,25 zł, - zeznanie podatkowe za 2014 rok (PIT-36L z załącznikiem PIT/B), z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej Skarżąca w 2014 roku poniosła stratę w wysokości 52.809,87 zł przy przychodach w kwocie 136.767,26 zł, - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w R. za okres od [...] maja 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r., na którym nie zostało wskazane saldo końcowe (ani salda po poszczególnych transakcjach), - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w I. za okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r., na którym saldo końcowe było ujemne i wynosiło -366,59 zł. W ww. piśmie z dnia [...] września 2016 r. pełnomocnik Skarżącej poinformowała również, że Skarżąca złożyła pozew o rozwód i oczekuje na wyznaczenie rozprawy. Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy [...] w W. zobowiązał pozwanego – męża Skarżącej do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego dziecka w kwocie po 800 zł miesięcznie – na czas trwania procesu o rozwód (przedmiotowe postanowienie załączono do ww. pisma). Pełnomocnik podała również, że jej mocodawczyni utrzymuje się z pomocy udzielanej jej przez osoby najbliższe. Z kolei przy piśmie z dnia [...] października 2016 r. pełnomocnik Skarżącej przedstawiła kserokopie oświadczenia jej mocodawczyni z dnia [...] października 2016 r., w którym Skarżąca podała, iż utrzymuje się z zaciągniętych kredytów, alimentów i zasiłku dla bezrobotnych. Dlatego nie stać jej na opłacenie wysokich kosztów sądowych. Środki na jej koncie prowadzonym w I. to pieniądze z kredytów, a Skarżąca musi mieć wpływ środków, bo bank już raz jej wypowiedział umowę kredytową i podwyższył marżę za niedopełnienie warunków umowy. Zatem żeby spłacić jeden kredyt Skarżąca zaciągnęła następny, a więc te środki są "wirtualne". Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia podnosząc, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi. Oświadczyła, że poszukuje pracy gdyż nie planuje ponownie prowadzić działalności gospodarczej. Działalność ta była ogólnie nierentowna pomimo okresów, kiedy przynosiła dochód (jak w I kwartale 2016 r.). Skarżąca nie była bowiem w stanie utrzymać ciągłości w uzyskiwaniu dochodu, co prowadziło do zwiększania kosztów, a w finalnym rozliczeniu długów Skarżącej. Odnosząc się do twierdzenia referendarza, że w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 576/16 opłaciła wpis sądowy wynoszący 1920 zł Skarżąca oświadczyła, że środki na to pochodziły z pożyczki. Podniosła, że celem zapłaty wpisu sądowego w niniejszej sprawie również będzie musiała pożyczyć pieniądze, przy czym jako osoba bezrobotna nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu w banku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia też wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Należy przy tym pamiętać, że wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Rozstrzygnięcie w tej kwestii nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Skarżąca domaga się zwolnienia jej od wpisu sądowego od skargi wynoszącego w niniejszej sprawie 1080 zł. W ocenie Sądu, rozpatrując wniosek Skarżącej, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie wykazała ona spełnienia ustawowych przesłanek uprawniających do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca oświadczyła, że źródłem jej utrzymania są jedynie alimenty na syna w kwocie 800 zł/mc oraz zasiłek dla osób bezrobotnych w kwocie 730 zł/mc, razem 1530 zł/mc. Nie trudno zauważyć, że kwota ta jest niewystarczająca do pokrycia kosztów wynajmu mieszkania w W., wynoszących 1600 zł/mc. Skarżąca tymczasem nie tylko opłaca czynsz najmu ale także mediów (300 zł/mc), spłaca zobowiązania wobec banków (ok. 3800 zł/mc), a także ponosi koszty utrzymania jednego z jej mieszkań w M. (250 zł/mc). Miesięczne wydatki Skarżącej wynoszą razem ok. 6000 zł, zatem musi mieć ona dodatkowe źródło dochodu poza wyżej wskazanymi. W świetle powyższego nie są wiarygodne zdawkowe oświadczenia Skarżącej, że korzysta z pomocy osób najbliższych i zaciąga pożyczki. Przede wszystkim Skarżąca nie wyjaśniła kto dokładnie ją wspiera, w jaki sposób i w jakim zakresie. Nie mogą to być rodzice Skarżącej, gdyż jak podała w formularzu PPF, utrzymują się z niskich emerytur (razem ok. 1240 zł ) i sama stara się pomagać im finansowo. Skarżąca nie wskazała też jakie pożyczki zaciąga i jak często, u kogo i na jakie kwoty. Nie przedstawiła w tym zakresie żadnego dokumentu. Na wezwanie referendarza przedłożyła jedynie kopie umów kredytów zawartych w kwietniu i maju 2016 r. celem ratowania jej działalności gospodarczej. Nie wyjaśniła skąd obecnie czerpnie środki na ich spłatę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd zgodnie z którym, zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Zaznaczył przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Z tego względu pożyczki i kredyty zaciągnięte przez Skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Dodatkowo, jak słusznie zauważył referendarz, historia transakcji na przedłożonych przez Skarżącą wyciągach z rachunków bankowych wskazuje, że obraca ona znacznymi sumami (rzędu kilkudziesięciu tysięcy zł), w tym dokonuje wpłat gotówkowych na konta. Nie można także pominąć faktu, że Skarżąca jest właścicielką dwóch lokali mieszkalnych w M. (o powierzchni prawie 80 m2 każdy z nich), a także właścicielką samochodu marki K. oraz współwłaścicielką samochodu marki S. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Co do twierdzeń Skarżącej, że środki na opłacenie wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 576/16 pochodziły z pożyczki należy zauważyć, że Skarżąca nie podała kto udzielił jej tej pożyczki i na jakich warunkach, a także nie przedłożyła na dowód tego żadnego dokumentu. Twierdzenia te są zatem nieweryfikowalne, a w konsekwencji niewiarygodne. Pozostają także w sprzeczności z twierdzeniem, że jako osoba bezrobotna nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu. Sądowi wiadome jest z urzędu, że wpis sądowy w ww. sprawie Skarżąca opłaciła będąc już osobą bezrobotną. Trafnie zauważył więc referendarz, że skoro Skarżącej udzielane są pożyczki, to świadczy to o stabilności jej sytuacji finansowej. Reasumując Sąd podkreśla, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie pełnego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia, że Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia jej wnioskowanego prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.