V SA/Wa 1826/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności: oddala skargę. Przedmiotem skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi J. G. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2017 nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z [...] maja 2017 r. o odmowie umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności i odmowie umorzenia odsetek. Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. [...] września 2014 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której ustalił J. G. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 44.993,30 zł za rok 2010, w tym z tytułu: jednolitej płatności obszarowej w wysokości 32.016,65 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 12.976,65 zł. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie decyzją nr [...] października 2014 r. o utrzymał w mocy decyzję nr [...] Następnie po rozpoznaniu wniosku skarżącego, decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] Prezes ARiMR odmówił umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych na mocy decyzji nr [...] z [...] września 2014 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w wysokości 40 % ustalonej kwoty w ramach jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej oraz odmówił umorzenia odsetek naliczanych od kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji nr [...] z [...] września 2014 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 44.993,30 zł za rok 2010. J. G. wniósł odwołanie od tej decyzji. Zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2017 r. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 ), Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, z późn. zm.). Organ podniósł, że wnioskodawca zwrócił się z prośbą o częściowe umorzenie nienależnie pobranych środków finansowych, jednakże mając na uwadze treść powyższych regulacji prawnych, jak również żądanie umorzenia odsetek naliczanych od kwoty nienależnie pobranych płatności, zasadne jest odniesienie się do wysokości kwot ustalonych na mocy decyzji nr [...]. Organ II instancji podniósł, że kwoty ustalone na mocy decyzji nr [...] bezsprzecznie przekraczają wartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote wg kursu ustalonego zgodnie z przepisami. Wskazał, iż przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego (WE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Z tego względu zastosowano kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień 29 sierpnia 2014 r., który wyniósł 4,2171 zł, tak więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 421,71 zł. Z tego względu organ odwoławczy stwierdził, że w omawianej sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na kwotę należności nieprzekraczającą równowartości 100 euro. Zdaniem organu w sprawie nie zaszła również żadna z przesłanek, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 21 grudnia 2010 r. Podkreślił również, iż stan faktyczny ustalony w przedmiotowej sprawie dopuszcza ocenę zasadności żądania strony jedynie w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 4 - 6 ww. rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał analizy tych przesłanek i stwierdził, że nie wystąpiły w sprawie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. G. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2017 nr [...] przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie: 1. art. 7 i 8 k.p.a. poprzez brak zbadania z urzędu - pomimo składanych wniosków – jego sytuacji majątkowej, a w szczególności braku możliwości uzyskania z posiadanego majątku kwoty pozwalającej na zaspokojenie całości zobowiązania w sytuacji, w której pozostałe decyzje miały być egzekwowane, nieprzeprowadzenie wnioskowanych dowodów - w szczególności brak wyznaczenia rozprawy administracyjnej, na której mógłby wykazać wszystkie żądane lub też zmienić wysokość żądanej do umorzenia kwoty w ramach ugody z organem, brak rozważenia kwestii uprawdopodabniających brak możliwości zaspokojenia się z majątku Skarżącego. 2. art. 10 k.p.a. poprzez brak poinformowania o możliwości zaznajomienia się z aktami i złożenia wyliczenia sytuacji majątkowej i wskazania na sytuację zdrowotną; 3. § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania , odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przysługujących agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej poprzez brak odniesienia się do wskazywanego zarzutu braku możliwości uzyskania kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. 4. brak rozważenia argumentów dotyczących całości zaległości posiadanych wobec Agencji, co powoduje, iż rozpoznając tylko pojedyncze lata wytwarza się przeświadczenie, iż posiadany udział w nieruchomościach gwarantuje możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji; 5. oparcie się w treści decyzji o treść aktu uchylonego wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw. W odpowiedzi na skargę – po zgłoszeniu żądania jej oddalenia – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu przez sąd. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy nadto wskazać, iż w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych decyzji. Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 ustawy o finansach publicznych zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2010 r. nr 258 poz. 1747 - dalej rozporządzenie). Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że umorzenie przez właściwy organ agencji płatniczej w całości lub w części należności dopuszczalne jest tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, z późn. zm.). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia). W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna (z wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia) przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W sposób oczywisty do strony skarżącej nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Nie znajdą zastosowania również przesłanki umorzenia należności dotyczące racjonalizacji ponoszenia kosztów na ich egzekucję. Skarżący jak sam wskazał jest współwłaścicielem nieruchomości (w częściach ułamkowych): "położonej w miejscowości G. Ś. oraz nieruchomości zabudowanej położonej przy ul. K. w S. oraz mieszkania położonego w W.". Z wniosku wynika także, iż łączna powierzchnia posiadanych przez skarżącego nieruchomości rolnych wynosi około 6 ha. Posiadana nieruchomość rolna jest przedmiotem dzierżawy, z ustalonym czynszem dzierżawnym. Wysokość kosztów upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej i wynosi 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie z art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym administracji wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Natomiast istnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia tj. bezskuteczność postępowania egzekucyjnego, może zostać stwierdzone dopiero po przeprowadzeniu takiego postępowania. Niewątpliwie w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania również § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności tj. na dzień 29 sierpnia 2014 r., wyniósł 4,2171 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 421,17 zł i nie przekracza ona wysokości należności wobec strony skarżącej. Wskazywane przez Stronę skarżącą okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej w świetle przepisów rozporządzenia nie mają żadnego znaczenia dla objęcia Skarżącego ulgą w postaci umorzenia należności. Jak już wyżej wskazano organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja Strony skarżącej nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Wykazywane przez Skarżącego okoliczności mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez niego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności. W tym miejscu należy się odnieść do niektórych zarzutów skargi, które zadaniem Sądu niezależnie od ich trafności, nie miały i nie mogły mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie z uwagi na treść § 3 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Skarżący słusznie podniósł, iż organ nie odniósł się do wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej oraz naruszył art. 10 k.p.a. poprzez niepoinformowanie Skarżącego o możliwości zaznajomienia się z aktami sprawy, co uniemożliwiło mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenie żądań. Skarga jednak nie wskazuje ani takich argumentów, ani takich wniosków, których brak zgłoszenia na etapie postępowania administracyjnego mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgromadzony materiał w pełni pozwalał na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia. Zobowiązania publiczne z tytułu innych decyzji administracyjnych nie mają wpływu na legalność kontrolowanego rozstrzygnięcia. Zarzut zaś oparcia się w treści decyzji o treść aktu uchylonego wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw jest bezzasadny. Należy wskazać, że w dacie orzekania organów obu instancji (29 maja 2017 r. i 4 sierpnia 2017 r.) obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2010 r. nr 258 poz. 1747). Rozporządzenie to utraciło moc dopiero 2 września 2017 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1475). Na mocy art. 11 pkt 12 ustawy wprowadzono nowe brzmienie art. 209 ust. 2 ustawy o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1870, z późn. zm.). Ten artykuł w starym brzmieniu był podstawą wydania rozporządzenie z 21 grudnia 2010 r. Nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1687) weszło w życie 5 września 2017 r. (§ 12 tego rozporządzenia). Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Żaden z zarzut skargi nie jest skuteczny na tyle, by doprowadził do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.