V SA/Wa 1829/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej; uchyla zaskarżoną decyzję. Po rozpatrzeniu odwołania obywatela [...] M. K. od decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2009 r. o odmowie nadania statusu uchodźcy, odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. Rada do Spraw uchodźców decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] 1) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie odmowy nadania statusu uchodźcy 2) uchyliła zaskarżoną decyzję w zakresie odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz w zakresie wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany’ 3) udzieliła wnioskodawcy ochrony uzupełniającej W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne: M. K., obywatel [...], w dniu 20 listopada 2006 r. złożył wniosek do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o nadanie statusu uchodźcy w RP. Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców postanowił odmówić nadania Skarżącemu statusu uchodźcy, odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej i postanowił wydalić go z terytorium RP wobec stwierdzenia, że brak jest przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że podane przez Skarżącego powody opuszczenia kraju pochodzenia nie wskazują, że ma on uzasadnione obawy przed prześladowaniem. Nie stwierdzono również, aby w przypadku Skarżącego istniało ryzyko doznania poważnej krzywdy w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto organ I instancji stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że może być narażony na naruszenie praw wymienionych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a zatem nie ma również podstaw do wyrażenia zgody na pobyt tolerowany. Decyzja ta została uchylona przez Radę i przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowił odmówić nadania Skarżącemu statusu uchodźcy, odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej i postanowił wydalić Skarżącego z terytorium RP wobec stwierdzenia, że brak jest przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Decyzję tę Skarżący zaskarżył do Rady do Spraw Uchodźców, która na mocy postanowienia [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. stwierdziła, że odwołanie zostało wniesione z uchybienia terminu. Postanowienie to cudzoziemiec zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który na mocy wyroku V SA/WA 1494/10 z dnia 17 grudnia 2010 r. uchylił je. Rada do Spraw Uchodźców po ponownym przeanalizowaniu okoliczności uznała, że termin do złożenia odwołania został dochowany. Poza tym postanowiła nie uwzględnić wniosku dowodowego o ponowne przesłuchanie Skarżącego oraz ponowne przesłuchanie M. F., pracownika polskiej sekcji Amnestii Międzynarodowej. Zarówno Skarżący jak i M. F. zostali bowiem przesłuchani przez Radę do Spraw uchodźców w trakcie postępowania dowodowego i nie było podstaw do ich ponownego przesłuchiwania. Rozpatrując odwołanie Rada stwierdziła, że przyznanie statusu uchodźcy wymaga wykazania, że w konkretnej indywidualnej sytuacji Strony istnieje realna obawa przed prześladowaniami z uwagi na wymienione w art. 13 ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, powody. W przepisie tym wskazano, że "cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do kreślonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju". Jednak Skarżący w postępowaniu przed organem I instancji twierdził, iż powodem wyjazdu z kraju pochodzenia były względy natury osobistej. Do Polski przyjechał w 2004 r. O nadanie statusu uchodźcy wystąpił w 2006 r. gdy dowiedział się, że w [...] nasiliły się aresztowania członków partii do której należał. Rada do Spraw Uchodźców podzieliła ustalenia organu pierwszej instancji, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie istnienia uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z ww. powodów. W tej sytuacji nie ma podstaw do nadania statusu uchodźcy. Jest rzeczą bezsporną, że działalność polityczną prowadził ojciec Skarżącego. Brak jest jednak wiarygodnych informacji, które mogłyby potwierdzić fakt aktywnego politycznego zaangażowania Skarżącego w stopniu, który uzasadniałby nadanie mu statusu uchodźcy. Zdaniem organu II instancji skarżący ma natomiast podstawy do obaw o możliwości doznania poważnej krzywdy w związku z zindywidualizowanym zagrożeniem dla życia lub zdrowia wynikającym z aktualnej sytuacji panującej w kraju pochodzenia, charakteryzującej się stosowaniem przemocy wobec demonstrantów antyrządowych i nasilających się represji wobec przeciwników politycznych. Biorąc pod uwagę fakt, że ojciec Skarżącego był aktywnym działaczem opozycyjnym istnieje duże prawdopodobieństwo, że w razie powrotu do kraju pochodzenie również Skarżącemu grozić mogą poważne represje. To zaś oznacza, że istnieją uzasadnione podstawy aby objąć go ochroną uzupełniającą. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył cudzoziemiec wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy udzielenia mu statusu uchodźcy jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 1A Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźcy z 1951 r. oraz Protokołu Nowojorskiego dotyczącego statusu uchodźcy z 1967 r. poprzez błędne przyjęcie, że nie spełnia wymogów uznania za uchodźcę w rozumieniu tej Konwencji 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 7 i 77 kpa – poprzez nie zebranie całego potrzebnego i dostępnego materiału dowodowego, a także poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia tegoż materiału b) art. 80 kpa – poprzez dowolną, interpretację materiału dowodowego, c) art. 107 § 3 – poprzez niewłaściwe uzasadnieni faktyczne decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wraz ze złożeniem odwołania cudzoziemiec złożył dwa wnioski dowodowe o powtórne przesłuchanie jego oraz M. F., pracownika polskiej sekcji Amnesty International. Następnie, dnia 6 kwietnia 2010 r. do akt sprawy dołączył kopie dokumentów z Sekretariatu Generalnego Amnesty International w Londynie potwierdzające jego realne obawy przed powrotem do kraju pochodzenia. Dokumenty te są kluczowym dowodem, gdyż podważają argumenty zawarte w decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2009 r. Oryginały tych dokumentów posiada skarżący i jest gotowy do okazania ich celem potwierdzenia zgodności kopii z oryginałem. Podniósł że pracownik Rady do Spraw Uchodźców przyjmujący te dokumenty w kwietniu 2010 roku odmówił potwierdzenia ich zgodności z oryginałem. Tymczasem Rada do Spraw uchodźców uznała, iż przeprowadzenie powtórnego przesłuchania M. F. pracownika polskiej sekcji Amnesty International jest bezzasadne, gdyż był on już przesłuchiwany. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r. w żaden sposób nie ustosunkował się do dokumentów potwierdzających realne zagrożenie zdrowia i życia skarżącego w przypadku powrotu do Syrii w związku z działalnością polityczna na jej terenie. W ocenie cudzoziemca jest to kluczowy dowód na to, iż odczuwa realną, uzasadnioną obawę przed prześladowaniem, który obala argumentację Szefa UDSC jak i Rady do Spraw Uchodźców, które stoją na stanowisku, iż działalność polityczną prowadził jego ojciec, a nie on sam. Jest to rezultatem błędnej analizy dokumentów dokonanej przez organ I instancji, a powielonej przez organ II instancji. Podniósł nadto że, dnia 13 kwietnia 2011 r. jego pełnomocnik otrzymał pismo od Rady informujące o możliwości złożenia oświadczenia, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Dnia 20 kwietnia 2011 r. po wcześniejszym umówieniu się w sekretariacie, stawił się w Urzędzie Rady do Spraw Uchodźców celem zapoznania się z aktami sprawy, niestety został poinformowany, iż akta sprawy znajdują się u jednego z członków Rady. Następnie została wydana decyzja administracyjna, czym zostało naruszone prawo strony określone w art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Analiza materiału zgromadzonego w aktach sprawy w tym odwołania od decyzji wydanej w I instancji oraz skargi i rozstrzygnięcia organu odwoławczego prowadzi do wniosku iż sprawa nie została wyjaśniona w sposób pozwalający na takie rozstrzygnięcie jakie po części podjął organ odwoławczy. Wątpliwości budzi bowiem zasadność utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy. Uzasadnienie jakie przedstawiono w tej kwestii jest lakoniczne i pozbawione jakiejkolwiek argumentacji. Zwraca uwagę w szczególności to że organ odwoławczy w istocie nie wskazał dlaczego odmówił ponownego przesłuchania skarżącego oraz świadka M. F. Sugerowanie iż wystarczające było jednorazowe przesłuchanie tychże osób nie przekonuje, tym bardziej że organ nie odniósł się do okoliczności które miały być przedmiotem ponownych przesłuchań. W ocenie sądu podejmując rozstrzygnięcie co do wniosku cudzoziemca w części dotyczącej nadania mu statusu uchodźcy należało wykazać szczególną staranność i wnikliwość i to nie tylko ze względu na aktualną sytuację w Syrii, ale i ze względu na okoliczności, które podnosi sama Rada do Spraw Uchodźców. Otóż wskazuje ona że biorąc pod uwagę fakt że ojciec skarżącego był aktywnym działaczem opozycyjnym istnieje duże prawdopodobieństwo że w razie powrotu do kraju pochodzenia także i jemu grozić mogą poważne represje. Jeśli istotnie tak jest (jak twierdzi organ) to rozpoznając sprawę ponownie rozważyć należy czy to realne prawdopodobieństwo represji wobec skarżącego nie pociąga za sobą istnienia uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w rozumieniu art. 13 ust, 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzieleniu cudzoziemcowi ochrony na terytorium RP ze względu na działalność jaką podejmował sam skarżący. Czyniąc ustalenia w powyższym zakresie należy przesłuchać raz jeszcze skarżącego oraz wskazanego przez niego świadka. Odnieść należy się także do treści dokumentacji na którą powołuje się skarżący, a która w kopiach załączona została do akt sprawy w dniu 6 kwietnia 2010 r. w szczególności pod kątem jej znaczenia dla uznania zasadności wniosku w zakwestionowanej przez organ części. W przypadku wątpliwości co do jej wiarygodności należy odnieść się do treści oryginałów które (jak twierdzi cudzoziemiec) znajdują się w jego posiadaniu. Ponowne postępowanie będzie miało zatem na celu jednoznaczne ustalenie czy skarżący prowadził w kraju pochodzenia działalność polityczną (jaką?) a jeśli tak to czy ze względu na prowadzenie takiej działalności zasadnym byłoby nadanie mu statusu uchodźcy z tego tylko powodu. Taki stan rzeczy oznacza że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organ II instancji doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa. Pierwszy z nich nakłada na organ obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Natomiast zgodnie z drugim z nich organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zabrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Podnieść również należy że w postępowaniu odwoławczym doszło do naruszenia także art. 10 kpa. Przepis ten wprowadza zasadę oznaczającą z jednej strony obowiązek zapewnienia stronie przez organ czynnego udziału w każdym postępowaniu, z drugiej zaś stwarza warunki w celu umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań. Strona nie jest zobowiązana do czynnego udziału w postępowaniu, stanowi to jej uprawnienie, jednakże organ ma obowiązek umożliwienia stronie skorzystania z tego uprawnienia. Zgodnie zaś z art. 81 kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W sprzeczności pozostawać z tą zasadą będzie sytuacja kiedy nie dostrzegając treści art., 10 kpa organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych które stanowiły następnie podstawę do wydania decyzji. Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne organu. W sprawie niniejszej naruszenie w/w przepisu było ewidentne, albowiem pełnomocnik skarżącego mimo wcześniejszego umówienia terminu na zapoznanie się z aktami sprawy celem złożenia oświadczenia co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań nie uzyskał wglądu w te akta (znajdowały się one u jednego z członków Rady). Powyższą okoliczność potwierdza w zasadzie także i organ (w odpowiedzi na skargę – k. 6). Wobec nie wyjaśnienia w sposób należyty okoliczności faktycznych sprawy za przedwczesny uznać jednak należy zarzut naruszenia wskazanego w skardze przepisu prawa materialnego. Mimo zaskarżenia decyzji organu II instancji jedynie w części sąd uchylił tą decyzję w całości. Takie rozstrzygnięcie sądu było konieczne ze względu na treść art. 48 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcowi ochrony na terytorium RP. Przepis ten stanowi że w przypadku gdy wnioskodawcy lub osobie w imieniu której wnioskodawca występuje odmawia się nadania statusu uchodźcy w decyzji orzeka się ponadto o udzieleniu: 1) ochrony uzupełniającej z przyczyn o których mowa w art. 15 jeżeli nie sprzeciwiają się temu okoliczności określone w art. 20, albo 2) zgody na pobyt tolerowany z przyczyn o których mowa w art. 97 ust. 1 pkt 1 lub 1a jeżeli nie istnieją okoliczności uzasadniające udzielenie ochrony uzupełniającej i nie sprzeciwiają się temu okoliczności określone w art. 97 ust. 1a. Jeśli zatem organ II instancji udzielił cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej a sąd uznał że odmowa nadania statusu uchodźcy była na obecnym etapie postępowania przedwczesna to należało uchylić rozstrzygnięcie także i w części dotyczącej udzielenia ochrony uzupełniającej. Ewentualne nadanie cudzoziemcowi statusu uchodźcy po ponownym rozpatrzeniu sprawy doprowadziłoby bowiem do sytuacji że korzystałby on jednocześnie z dwóch form ochrony prawnej co w świetle cytowanego art. 48 ust. 1 ustawy o ochronie byłoby wadliwe. Podstawą rozstrzygnięcia sądu jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.