V SA/Wa 1832/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej wynikającej z mandatu karnego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Postanowieniem z dnia 4 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, adwokata. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r. przywrócono Skarżącemu termin do wniesienia sprzeciwu. W sprzeciwie Skarżący wskazał, iż utracił dochody z umów zlecenia, wzrosły koszty ponoszone na leki i utrzymanie stanu jego zdrowia oraz nie oświadczał i nie sugerował Sądowi, iż znajduje się w sytuacji ubóstwa. Jego jedynym celem jest wywiedzenie, że poniesienie tak znaczących wydatków w bardzo zauważalny i wyraźny sposób pogorszy jego sytuację życiową. Ubieganie się o zwolnienie od obciążeń czy potencjalnych należności sądowych wynika z wcześniejszych sytuacji bezprawnego jego zdaniem obciążania go wysoką karą pieniężną mandatu wystawionego przez Inspekcję Transportu Drogowego. W dniu 1 marca 2014 r. – w odpowiedzi na wezwanie Sądu – Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, lokat ani majątku ruchomego znacznej wartości. Jest wraz z żoną właścicielem 12- letniego samochodu osobowego, który służy żonie do dojazdów do pracy, po zakupy, do lekarza i na rehabilitację. Ponadto Skarżący posiada drugi samochód osobowy (22-letni). Na jego obecne dochody składa się wynagrodzenie z pracy etatowej w wysokości 1135,72 zł m-c oraz świadczenie rentowe w wys. 1929,66 zł. Skarżący wskazał, iż w tym roku musi dokonać zakupu okularów, co wiąże się z wydatkiem 300 zł i protez stomatologicznych – wydatek 1100 zł. Kosztowne są również dalsze badania Skarżącego, a ponadto musi posiadać 3000 zł na zakup polisy w AMPLICO-life. Skarżący wymieniając swoje schorzenia wskazał, iż miesięcznie musi przeznaczać około 500-600 zł na minimalną troskę o zdrowie, leczenie i rehabilitację. Dodatkowo Skarżący nadesłał wykaz z posiadanych rachunków w mbanku, ze stanem kont na dzień [...] .02.2014 r., w deutche banku (dwa rachunki plus rachunek karty) oraz wyciągów z rachunku małżonki w CITIbank od [...] listopada 2013 r. do [...] stycznia 2014 r., zaświadczenie o wysokości czynszu za mieszkanie tj. 303,65 zł wraz z wpłatą na fundusz remontowy (v. umowa zlecenie z 25.06.2013 ), rachunek za prąd (82,24 zł m-c), decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za 2014 r. – 40 zł rocznie, umowę o kredyt gotówkowy z [...] .04.2013 r. z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne – 36 rat po 1392,16 zł, wyciąg z rachunku potwierdzający wpływ świadczenia z ZUS w wysokości 1929,66 zł m-c, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu Skarżącego wraz z aneksem i wyciągiem z rachunku, potwierdzającego dochody w wysokości 1135,72 zł m-c oraz zaświadczenie o dochodach małżonki w wysokości 1788,95 zł netto. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. W związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 4 października 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) dalej ustawy: p.p.s.a., traci moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 §2 i art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł i ewentualne wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika. Analiza podanych przez Skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż Skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, iż Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką i nie ma na utrzymaniu innych osób. Dochody Skarżącego z pracy i świadczenia rentowego wynoszą miesięcznie 3065,38 zł netto, a jego małżonki 1788,95 zł. Dochody w rodzinie wynoszą zatem 4854,33 zł. Skarżący i jego małżonka opłacają mieszkanie, podatek od nieruchomości i media w wysokości 387,88 zł. Skarżący podniósł również, iż jest schorowany i koszty leczenia i rehabilitacji wynoszą około 500-600 zł miesięcznie. Wskazać należy, iż wysokość dochodów Skarżącego i jego małżonki z uwzględnieniem wskazanych kosztów utrzymania i leczenia daje podstawę do uznania, iż Skarżący jest w stanie opłacić koszty niniejszego postępowania sądowego. Jednocześnie zauważyć należy, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z 13 lutego 2014 r., którym został wezwany m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Skarżący zamiast wyciągów tj. historii rachunków z żądanego okresu nadesłał wyłącznie informację o posiadanych rachunkach w mbank i deutche bank wraz z saldem. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków, w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów. Przywołać warto stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeśli chodzi o kwestię posiadania przez Skarżącego i jego małżonkę dwóch samochodów osobowych wyjaśnić należy, iż nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z zakupem i eksploatacją samochodu tj. rejestracją, naprawą, ubezpieczeniem, zakupem paliwa itp. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Wskazać również należy, iż do wydatków niezbędnych dla utrzymania nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz [...] /92 publ. Wokanda [...] /32). Z dokumentów nadesłanych przez Skarżącego wynika dodatkowo, iż spłacany kredyt jest kredytem konsumpcyjnym. Podsumowując wskazać należy, że zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępstwa procesowego, o co wnosi w niniejszej sprawie Skarżący, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych oraz wynajęcia zawodowego pełnomocnika. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 i art. 260 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.