V SA/Wa 1834/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska- Urbaniak, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary (spr.), Asesor Sądowy WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007r., Nr [...] Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) w wyniku złożenia przez M. B., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia [...] marca 2007 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: M. B. w dniu 13 lutego 2007r. złożył wniosek o umorzenie jako przedawnionych nie opłaconych składek powstałych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie zarobkowego przewozu osób taksówką osobową. W uzasadnieniu wskazał, iż do przedmiotowego zobowiązana zastosowanie znajduje dyspozycja art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 28 ustawy 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137 z 1998r., poz. 887.), zwanej dalej "u.s.u.s., co jego zdaniem oznacza, że zobowiązanie uległo przedawnieniu. Dodatkowo podniósł, iż opłacił należne zobowiązania, jednak obecnie nie dysponuje dokumentami płatniczymi z uwagi na fakt ich zniszczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2007r. nie wyraził zgody na umorzenie zobowiązań. W uzasadnieniu przytoczył przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s., określający przypadki, w których ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek oraz powołał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiący o możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Wskazał, iż w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, tak więc nie można przyjąć, iż w sytuacji jego wszczęcia uznane zostanie ono za bezskuteczne. Ponadto stwierdził, iż obecna sytuacja wnioskodawcy nie uzasadnia zastosowania ww. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek za okres od 09.1999r. do 12.1999r. powołując się na art. 24 ust. 4 u.s.u.s. który stanowi, iż należności z tytułu składek na rzecz ZUS ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, stwierdził, że należności nie uległy przedawnieniu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany wskazał, iż jego wniosek dotyczy umorzenia przedawnionych należności i zarzucił Zakładowi naruszenie przepisu art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 28 ustawy 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 z 1998r., poz. 887), który zdaniem skarżącego ustanawia 5 letni termin przedawnienia należności (jeżeli nie było przerwania biegu przedawnienia). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji powołał się na przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Stwierdził, iż przepis wydłużający okres przedawnienia z 5 do 10 lat został wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, opublikowaną w Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z 2002 r., która w tej części rozpoczęła obowiązywać począwszy od 01.01.2003r. Przed tą datą należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Oznacza to, że Zakład ma prawo dochodzić zaległych składek, a w interesie płatnika jest pozostawić archiwum zawierające dowody zapłaty aż do końca okresu przedawnienia. Organ wyjaśnił, iż zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s., dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003r., nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem. W sytuacji skarżącego Zakład nie stwierdził by na dzień 31 grudnia 2002r. należności wymagane za okres od 09.1999r. do 12.1999r. uległy przedawnieniu na podstawie powołanych przepisów prawa. Organ poinformował, również wnioskodawcę, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. obecnie posiada inne brzmienie, niż wskazane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponadto, zdaniem organu, ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w zakresie umarzania należności z tytułu nie opłaconych składek, nie przewiduje umarzania jedynie odsetek za zwłokę, przy pozostawieniu do zapłaty należności głównej o czym stanowi art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z tym brak było podstaw prawnych, do umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu, M. B. wniósł o umorzenie należności. Wskazał, iż w okresie kiedy prowadził działalność gospodarczą obowiązywał 5 letni termin przechowywania dokumentów i obecnie nie jest w stanie udokumentować swoich wpłat. Ponadto ponownie podkreślił, iż jego należności uległy przedawnieniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.], dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji i utrzymanej nią decyzji Zakładu z dnia [...] marca 2007r. w związku z wydaniem ich z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Bowiem organ merytorycznie rozpoznał żądanie nie objęte wnioskiem skarżącego. Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy wnioskodawca pismem z dnia 9 lutego 2007r. jasno wskazał, że żąda umorzenia w związku z upływem okresu przedawnienia należności. Żądanie takie powtórzył we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2007r. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu organ winien wydać decyzję ustalającą istnienie należności, a nie merytoryczną decyzję dotyczącą umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. Żądanie skarżącego jest jasne, gdyż kwestionuje istnienie zaległości i w takim zakresie winno być wszczęte postępowanie z wniosku skarżącego. Decyzje w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Dopiero po ustaleniu istnienia zaległości organ może przystąpić do umorzenia istniejących zaległości. Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. Rozpoznanie sprawy w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy na podstawie art. 28 u.s.u.s. bez wniosku zainteresowanego w tym zakresie narusza przepis art. 61 § 1 k.p.a. Bezsprzeczne jest bowiem, że skarżący nie wnosił o umorzenie należności na tej podstawie, brak jest również postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu w tym zakresie. Wskazana przyczyna nieważności zaskarżonej decyzji jest okolicznością przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja -jak wykazano- nie powinna być wydana, wszelkie więc zarzuty skargi jej dotyczące uchylają się spod kontroli Sądu. Na marginesie należy zauważyć, iż bezzasadne są twierdzenia organu dotyczące niemożności umorzenia samych odsetek od istniejących zaległości, bez umorzenia kwoty głównej, gdyż żaden z przepisów prawa się temu nie sprzeciwia. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.