V SA/Wa 1835/17

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) sierpnia 2017 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. K. C. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie posiada nieruchomości, oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż jest osobą bezrobotną i nie osiąga dochodów. W uzasadnieniu przedstawił swoją sytuacje życiową podnosząc w szczególności, iż z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Dodatkowo przedstawił swoje stałe zobowiązania i wydatki, do których zaliczył: "zobowiązania" w wysokości 30.000 zł; mieszkanie – 1.000 zł; leczenie – 1.000 zł; żywność – 800 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] 2018 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia [...] 2018 r. pełnomocnik wnioskodawcy (jego ojciec) oświadczył, iż rezygnuje z reprezentowania syna w sprawie. Jednocześnie wskazał, iż jego syn nie zarabia, zaś środki na utrzymanie otrzymuje od nich. Do pisma załączył kopie dokumentów wystawionych w postepowaniu egzekucyjnym, a także dokumentacji medycznej. W dniu [...] 2018 r. wpłynęła do Sądu informacja od ojca skarżącego, iż ze względu na trudną sytuację zdrowotną syna został złożony wniosek o rentę chorobową. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z następujących względów. Przede wszystkim podnieść należy, iż skarżący nie przedstawił w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej. Z uwagi na to, iż jego oświadczenia zawarte na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające, został wezwany do udzielenia odpowiedzi na pytania, które były niezbędne dla wyczerpującego zobrazowania tego, jak przedstawia się aktualnie stan jego majątkowego posiadania. W ocenie referendarza sądowego, odpowiedzi udzielone przez ojca wnioskodawcy – będącego uprzednio jego pełnomocnikiem – nie można uznać za należyte wykonanie zarządzenia z dnia [...] 2018 r. W szczególności stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił, czy zarejestrował się jako osoba bezrobotna, czy też – z uwagi na brak dochodów – występował o pomoc społeczną, jak również tego jaką kwotą dysponuje miesięcznie na swoje wydatki, które są niezbędne dla utrzymania. Z nakreślonego stanu sprawy wynika natomiast, iż skarżący jest kawalerem, nie osiąga własnych dochodów, jednakże prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi związane z tym wydatki. Przyjąć również należało, iż wnioskodawca pozostawał dotychczas na utrzymaniu swoich rodziców. Wskazać zatem należy, iż przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na nich określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (por. także postanowienia NSA: z dnia 11 grudnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 1920/14; z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). Jeśli zatem wnioskodawca nie posiada źródła dochodów ani środków na niezbędne utrzymanie, to zasadnie korzysta z obowiązku alimentacyjnego rodziców. Oczywiście granice tego obowiązku muszą być wyznaczone przez możliwości zarobkowe osób zobowiązanych na podstawie art. 128 K.r.o. Wobec powyższego skarżący został wezwany do przedstawienia stanu majątkowego posiadania swojego ojca, jak również innych członków jego rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. Skoro zatem, wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na pytania w tym przedmiocie, to w konsekwencji nie sposób ustalić możliwości majątkowych tych osób, co z kolei wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i członków rodziny. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Następnie stwierdzić należało, iż całkowitym milczeniem pominięto kwestię posiadania rachunków bankowych przez skarżącego, jak również jego ojca i innych członków jego rodziny. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r. o sygn. akt. I GZ 3/07). Dodać także należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Z wyłuszczonych względów wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Końcowo podnieść należy, iż podjęte rozstrzygnięcie nie ogranicza prawa skarżącego do sądu, bowiem nie ma on obowiązku ponoszenia opłat sądowych w niniejszej sprawie z mocy samego prawa, zaś udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest obowiązkowy w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Pamiętać przy tym należy, iż sąd z urzędu bierze pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w skardze (art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.