V SA/Wa 1838/13

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) czerwca 2013 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia w części i rozłożenia na raty należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca wystąpiła - na urzędowym formularzu PPF - z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z córką, jest matką samotnie wychowującą dziecko. Dochody Skarżącej z pracy wynoszą 597 zł, córka otrzymuje alimenty w wysokości 400 zł. Skarżąca wydaje miesięcznie na siebie i na córkę 670 zł, na życie pozostaje jej kwota 320 zł. Ponadto Skarżąca oświadczyła, iż nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. W dodatkowym oświadczeniu Skarżąca wskazała, iż zamieszkuje wraz z córką w mieszkaniu będącym własnością rodziców, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego (v. oświadczenie ojca z 7.10.2013 r.), dokłada się natomiast do utrzymania mieszkania 200 zł. Ponadto opłaca swój osobisty telefon, ponosząc koszt 190 zł miesięcznie. Skarżąca ponownie wyjaśniła, iż nie posiada oszczędności ani lokat. Na kupno żywności, garderoby i środków czystości wydaje całą kwotę wolną tj. ok. 160 zł. Skarżąca wyjaśniła również, iż pomaga jej chrzestna mieszkająca za granicą, gdyż w innym przypadku nie stać by jej było na utrzymanie siebie i dziecka. Skarżąca załączyła 2 potwierdzenia wpływów z konta bankowego na kwotę 749,56 zł, z którego jej zdaniem wynika wysokość osiągniętych dochodów – aktualnie za miesiąc wrzesień 2013 r. Ponadto wyjaśniła, iż córka uczęszcza do odpłatnego przedszkola (umowa w załączeniu), którego miesięczny koszt to ok. 280 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (T. j. Dz. U. z 2012, Nr 270), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskująca nie wykonała należycie zarządzenia z 25 września 2013 r., którym została wezwana m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy. Skarżąca nadesłała wyłącznie 2 potwierdzenia operacji – wpływu na rachunek środków w dniu 11 września 2013 r. oraz 18 września 2013 r. w łącznej wysokości 749,56 zł, jak również potwierdzenie operacji – obciążenia rachunku zapłatą za telefon. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków, w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W przypadku Skarżącej jest to o tyle istotne, iż w nadesłanym formularzu PPF Skarżąca zataiła fakt uzyskiwania dodatkowych dochodów w postaci pomocy od rodziny z zagranicy, które ujawniła dopiero na dodatkowe wezwanie, a ponadto Skarżąca wskazała jeszcze inne dodatkowe wydatki np. opłaty za przedszkole w kwocie ponad 200 zł miesięcznie, które również są, co wynika z nadesłanej umowy opłacane w formie przelewu, zatem stosowne informacje w tym przedmiocie powinny wynikać z wyciągu z rachunku bankowego Skarżącej. Zauważyć należy, iż w aktach administracyjnych sprawy znajduje się potwierdzenie zapłaty za przedszkole z rachunku bankowego ojca Skarżącej Pana M. G. Z oświadczenia o majątku z dnia 18 stycznia 2013 r. wynika również, iż Skarżąca posiada wraz z bratem samochód osobowy. Nadto wskazać należy, iż Skarżąca nie nadesłała również aktualnego zaświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów z pracy. Znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenie zostało wystawione w dniu 20 grudnia 2012 r. i od tamtej pory sytuacja zawodowa Skarżącej mogła ulec zmianie. Stwierdzić zatem należało, iż Skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie wyczerpującego porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę to, iż Skarżąca pracuje i posiada stałe źródło dochodów, jak również uzyskuje pomoc od rodziny z zagranicy oraz córka Skarżącej otrzymuje alimenty. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać pełnej oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, o co wnosi w niniejszej sprawie Skarżąca, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby, nie wystarczy bowiem samo powoływanie się na trudną sytuację materialną. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.