V SA/Wa 1840/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabella Janson, Sędzia WSA Barbara Mleczko - Jabłońska, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Joanna Pietraś - Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi R. S. przy udziale uczestnika postępowania D. S. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2006 r. nr (bez numeru) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza nieważność postanowienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] października 2006r. znak [...] Wnioskiem z 26 lipca 2006 r. małżonkowie D. i R. S. wystąpili do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanego dalej: "Prezesem KRUS") o umorzenie należności składkowych za od okres II i III kwartału 2006 r. Wniosek uzasadnili trudną sytuacją materialną i życiową, żyją z pożyczek zaciąganych u rodziny w wysokości 250 zł miesięcznie i oboje się leczą. Po rozpatrzeniu wniosku, Prezes KRUS decyzją z [...] sierpnia 2006 r. znak [...], skierowaną do R. S., na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.; zwanej dalej: "u.u.s.r.") nie wyraził zgodę na umorzenie składek za II i III kwartał 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS potwierdził, że istotnie sytuacja wnioskodawców jest trudna, gdyż nie prowadząc działalności rolniczej nie mają dochodów i tym samym brakuje im pieniędzy na życie i na opłacenie składek. Jednakże powołując się na przepis art. 41 a ust. 1 u.u.s.r., a także stwierdzając, że R. S. nie przedstawił dokumentu potwierdzającego jego niezdolność do pracy oraz na fakt, iż nie stawił się przed komisją w celu ewentualnego przyznania renty postanowił odmówić umorzenia składek. Powyższa decyzja została doręczona R. S. 14 września 2006 r. R. S. (działający w imieniu własnym i małżonki D. S.) pismem z 28 września 2006 r. (złożonym w KRUS 29 września 2006 r.) wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2006 r., argumentując wniosek powtórnie trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Prezes KRUS postanowieniem z [...] października 2006 r. (bez numeru), skierowanym do R. S., na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że decyzja z [...] sierpnia 2006 r. została doręczona 14 września 2006 r., a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do Placówki Terenowej KRUS 29 września 2006 r., a więc z uchybieniem 14 dniowego terminu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. R. S. (działający w imieniu własnym i małżonki D. S.) 17 października 2006 r. nawiązując do ww. postanowienia z [...] października 2006 r. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2006 r. Prezes KRUS postanowieniem z [...] października 2006 r. znak [...], skierowanym do R. S., wydanym na podstawie art. 58 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku z 17 października 2006 r. "o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 145a § 2 k.p.a." postanowił odmówić przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji [...] w sprawie umorzenia składek z II i III kwartał 2006 r. Prezes KRUS stwierdził, że odmowa podyktowana jest tym, iż wznowienie postępowania byłoby bezprzedmiotowe, gdyż jak zaznaczono w postanowieniu z [...] października 2006 r. na koncie nie ma zadłużeń oraz pouczył, że zgodnie z art. 141 § 1 k.p.a. na to postanowienie zażalenie nie przysługuje. R. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 listopada 2006 r. na postanowienie Prezesa KRUS z [...] października 2006 r. wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] sierpnia 2006 r. i uchylenie tejże decyzji. Skarżący w motywach skargi zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację życiową spowodowaną chorobami i ciężką sytuacją materialną, natomiast nie odniósł się merytorycznie do zasadności wydania postanowienia z [...] października 2006 r. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa KRUS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Ponadto z ostrożności procesowej Prezes KRUS wniósł o umorzenie postępowania w tym zakresie z mocy przepisu art. 161 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), jako bezprzedmiotowego ze względu na dokonane potrącenie kwoty należnej organowi z zasiłku chorobowego ubezpieczonych. Obecnie konto ubezpieczonych nie wykazuje zadłużenia za II i III kwartał 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia sądu administracyjnego określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z kolei art. 135 p.p.s.a. powiada, że sąd owe przewidziane ustawą środki stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia. Zatem przesłanką zastosowania zawartego w tym przepisie unormowania jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w innych aktach lub czynnościach, jeżeli były one podjęte w granicach danej sprawy. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe unormowania Sąd rozpoznając sprawę stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, aniżeli tych, które zostały w niej zawarte, a dodatkowo poza uchyleniem zaskarżonego postanowienia z [...] października 2006 r. (bez numeru) należało także stwierdzić nieważność postanowienia z [...] października 2006 r. znak [...], jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśniając motywy uchylenia postanowienia z [...] października 2006 r., stwierdza, iż istotnie wniosek z o ponowne rozparzenie sprawy z 29 września 2006 r. został wniesiony z uchybieniem 14 - dniowego terminu o jakim mowa w art. 129 § 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. (decyzja z 29 sierpnia 2006 r. została doręczona 14 września 2006 r., a wniosek został wniesiony 29 września 2006 r. k. 154 - 156 akt adm.), a więc nie ten aspekt podjętego postanowienia stanowił powód jego uchylenia. Przyczyną uchylenie postanowienia z [...] października 2006 r. jest to, iż Prezes KRUS prowadząc postępowanie wszczęte wnioskiem [...] sierpnia 2006 r. kompletnie pominął kwestię udziału w postępowaniu D. S. małżonki R. S. Sąd przypomina, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., ma formę decyzji Prezesa KRUS albo upoważnionego przez niego pracownika Kasy. Zauważyć przy tym należy, iż Prezes KRUS nie tylko zgodnie z art. 59 ust. 3 u.u.s.r. kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów, ale także w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Decyzja wydana przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest decyzją administracyjną, a zgodnie z art. 1 pkt 1 k.p.a., w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie znajdą zastosowanie przepisy tej ustawy. Stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W rozpatrywanej sprawie postępowanie dotyczyło umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Stroną takiego postępowania może zatem być osoba zobowiązana do uiszczania tych składek, a ściśle rzecz biorąc osoba, która mając obowiązek uiszczania składek z obowiązku tego nie wywiązała się w terminie i w związku z tym doszło do powstania zaległości z tego tytułu oraz odsetek od tych zaległości. Tak również należy rozumieć użyte w art. 41a u.u.s.r. pojęcie "zainteresowanego", który jest uprawniony do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożenie spłaty tych należności na raty bądź ich umorzenie w całości lub w części. Ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegają z mocy ustawy, m.in. rolnik oraz domownik (art. 7, art. 16 u.u.s.r.). Definicja tych pojęć zawarta jest w art. 6 pkt 1 i 2 u.u.s.r. Natomiast stosownie do art. 4 ust. 1 u.u.s.r., składki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik. Jeżeli działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, obowiązek opłacania składki ciąży na nich solidarnie. Z kolei art. 5 u.u.s.r. stanowi o tym, iż przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. W rozpatrywanej sprawie wniosek z [...] lipca 2006 r. o umorzenie składki za ubezpieczenie rolnicze za II i III kwartał 2006 r. złożyli wspólnie R. i D. S. (k. 140 - 141 akt adm.), natomiast adresatem decyzji z [...] sierpnia 2006 r. Prezes KRUS uczynił jedynie R. S., co jak można wnosić świadczy o tym, iż to R. S. była traktowany jako rolnik zobowiązany do uiszczania składek zarówno za siebie jak i za swoją żonę. Wprawdzie przepisy k.p.a. stanowią, iż strona może działać przez pełnomocnika, a w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony (art. 32 i art. 33 § 4 k.p.a.), niemniej kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników do tego typu spraw nie należy, a poza tym z przebiegu postępowania nie wynika, aby R. S. był traktowany w tym postępowaniu przez Prezesa KRUS jako pełnomocnik D. S. Tak więc doręczenie decyzji jedynie R. S. z pominięciem D. S. mogło mieć wpływ na zasadność wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 29 września 2006 r. (także wniesionego w imieniu D. S.). Prezes KRUS przy ponownym rozpoznaniu wniosku 29 września 2006 r. winien wezwać R. S. do przedstawienia pełnomocnictwa do działania w imieniu żony, bądź o uzupełnienia wniosku o podpis D. S. Następnie po wypełnieniu warunków formalnych powinien rozważyć, czy powyższe ustalenia mają znaczenie dla podjętej decyzji z [...] sierpnia 2006 r., jak też czy mają wpływ na terminowość wniesienia środka odwoławczego. Sąd odnosząc się do wniosku Prezesa KRUS zawartego w odpowiedzi na skargę i dotyczącego ewentualnego umorzenia postępowania sądowego w sprawie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jako bezprzedmiotowego ze względu na dokonane potrącenie kwoty należnej organowi z zasiłku chorobowego ubezpieczonych i faktu, że obecnie konto ubezpieczonych nie wykazuje zadłużenia za II i III kwartał 2006 r., stwierdza, iż powyższy wniosek jest niezasadny. Bowiem przedmiotem skargi jest postanowienie dotyczące stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego, a więc Sąd w tej sytuacji nie zajmuje się prawidłowością merytorycznego podjęcia decyzji w przedmiocie umorzenia składek, lecz formalnym kwestiami dotyczącymi wydania zaskarżonego postanowienia dla których fakt braku zadłużenia na koncie skarżącego nie ma znaczenia. Sąd - działając na podstawie wyżej powołanego art. 135 p.p.s.a. - postanowił także stwierdzić nieważność postanowienia Prezesa KRUS z [...] października 2006 r. odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia odwołania (powinno być - wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) od decyzji z [...] sierpnia 2006 r. Przede wszystkim Prezes KRUS błędnie pouczył stronę o środku zaskarżenia. Co prawda na tak podjęte postanowienie - jako podjęte ostatecznie przez organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (także wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - art. 127 § 3 w zw. z art. 59 § 2 k.p.a.) - zażalenie nie przysługuje ale od takich postanowień, jako zamykających postępowanie, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego - p. art. 52 § 1 i 2, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 p.p.s.a. (p. B. Adamiak / J. Borkowski; "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz"; 8 wydanie, wyd. C.H. Beck; str. 341). Brak pouczenie o środku zaskarżenia stanowi również rażące naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. oraz zasad postępowania wyrażonych w art. 8 i 9 k.p.a. Dodatkowo postanowienie z [...] października 2006 r. zawiera także inne wady. Mianowicie Prezes KRUS z niezrozumiałych powodów powołuje się na art. 145a § 2 k.p.a. dotyczący skargi o wznowienie związanej z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, z którym w niniejszej sprawie nie ma do czynienia, a nadto zamiast rozważyć zasadność przesłanek przywrócenia terminu zawartych w art. 58 § 1 i 2 k.p.a., stwierdza, iż "wznowienie postępowania (!?) było bezprzedmiotowe, gdyż jak zaznaczono w postanowieniu z [...] października 2006 r. na koncie nie ma zadłużeń", co świadczy o braku elementarnej wiedzy organu w zakresie stosowania przepisów procedury administracyjnej. Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi dotyczących decyzji z [...] sierpnia 2006 r., ponieważ ta decyzja nie mogła być przedmiotem skargi w tym postępowaniu. Na powyższą decyzję przysługuje środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dopiero po ewentualnym wydaniu ostatecznej decyzji (rozpatrującej tej wniosek) będzie służyła stronie skarga do sądu administracyjnego, w której będzie można podnieść merytoryczne zarzuty jej dotyczące. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność postanowienia Prezesa KRUS z [...] października 2006 r., natomiast na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił postanowienie Prezesa KRUS z [...] października 2006 r. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenia nie podlegają wykonaniu.