V SA/Wa 1841/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek, Sędzia WSA Dorota Mydłowska, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Beata Trawińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi R. S. i D. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o umorzenie składki na ubezpieczenie społeczne rolników; 1. stwierdza nieważność decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] marca 2007r. znak: [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] lutego 2007r. znak: [...]; 2. uchyla decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] grudnia 2006r. znak: [...] Wnioskiem z 10 listopada 2006 r. (podpisanym przez R. S.) małżonkowie D. i R. S. wystąpili do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanego dalej: Prezesem KRUS) o umorzenie należności składkowych w kwocie [...] zł za od okres [...] kwartału 2006 r. Wniosek uzasadnili trudną sytuacją rodzinną, nie uzyskują żadnych dochodów i utrzymują się z kredytu, z którego w skali miesiąca dysponują kwotą 250 zł. Po rozpatrzeniu wniosku, Prezes KRUS decyzją z [...] grudnia 2006 r. znak [...], skierowaną do R. S., na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.; zwanej dalej: "u.u.s.r.") wyraził zgodę na umorzenie składki za IV kwartał 2006 r. w kwocie 278 zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS stwierdził, że rozpatrując wniosek z 10 listopada 2006 r. o umorzenie składki za [...] kwartał 2006 r. podjęto decyzję pozytywną i umorzono kwotę [...] zł. tj. całe zadłużenie na koncie w dniu rozpatrywania wniosku. Wyjaśnił, że składka za [...] kwartał 2006 r. stanowi kwotę [...] zł tytułem ubezpieczenia dwóch osób tj. małżonków R. i D. S.. 20 listopada 2006 r. zgodnie z art. 50 u.u.s.r. dokonano potrącenia zasiłku chorobowego w kwocie [...] zł, a więc po potrąceniu, do umorzenia pozostała kwota [...] zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 19 grudnia 2006 r., złożonym w imieniu własnym i małżonki D. S. przez R. S., zaskarżono ww. decyzję Prezesa KRUS z [...] grudnia 2006 r. i wniesiono o jej uchylenie w części dotyczącej potrąconego zasiłku chorobowego w wysokości [...] zł i rozpoznania ponownie tej kwestii oraz umorzenie składek za cały kwartał w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami. Prezes KRUS decyzją z [...] lutego 2007 r. znak [...], skierowaną do R. S., na podstawie art. 149 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") postanowił odmówić wznowienia postępowania w sprawie o umorzenie składki za [...] kwartał 2006 r. na ubezpieczenie społeczne rolników, zakończonego decyzją Prezesa KRUS z [...] grudnia 2006 r. znak PTS [...], ponieważ na koncie NKP [...] należącym do małżonków R. i D. S. nie ma zadłużenia za ten okres. W uzasadnieniu Prezes KRUS stwierdził, że R. S. otrzymał pomoc KRUS w postaci umorzenia kwoty zaległości za [...] kwartał, pozostającej po potrąceniu zasiłku chorobowego, a obecnie ze względu na brak zadłużenia na koncie i brak nowych argumentów istnieje niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn przedmiotowych. Od powyższej decyzji R. S. odwołał się składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z 1 marca 2006 r. i wniósł o jej uchylenie w całości. Prezes KRUS po rozpoznaniu powyższego wniosku z 1 marca 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego od decyzji z [...] grudnia 2006 r., decyzją z [...] marca 2007 r. znak [...]- skierowaną do R. S. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie o umorzenie składki za [...] kwartał 2006 r. na ubezpieczenie społeczne rolników, zakończonego decyzję Prezesa KRUS z [...] grudnia 2006 r. w związku z brakiem zadłużenia za wskazany okres oraz brakiem nowych, istotnych dowodów w sprawie. W uzasadnieniu decyzji, podobnie jak w decyzji z [...] lutego 2006 r., stwierdził, że z uwagi na otrzymaną pomoc KRUS w postaci umorzenia kwoty zaległości za [...] kwartał, pozostającej po potrąceniu zasiłku chorobowego, a obecnie ze względu na brak zadłużenia na koncie i brak nowych argumentów istnieje niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn przedmiotowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 maja 2007 r. małżonkowie R. i D. S. (zwani dalej: "skarżącymi") zaskarżyli ww. decyzję w całości. Skarżący w motywach skargi zwrócili uwagę na swoją trudną sytuację życiową spowodowaną chorobami i ciężką sytuacją materialną, stwierdzili, iż Prezes KRUS powinien w całości umorzyć ich zaległości składkowe. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa KRUS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Jednocześnie wyjaśnił, że rozpatrując wniosek skarżącego z 19 grudnia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia składek za [...] kwartał 2006 r. organ rentowy miał podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 k.p.a., gdyż w dniu wpływu tego wniosku tj. 19 grudnia 2006 r. zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne nie występowało i postępowanie w tej sprawie było bezprzedmiotowe. Organ rentowy wydając [...] lutego 2007 r. decyzję tego nie uczynił, gdyż nie umorzył postępowania, a jedynie odmówił jego wznowienia po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie stanu rodzinnego i majątku skarżących. Mocą zaskarżonej decyzji organ rentowy ponownie powołał się na brak przesłanek do wznowienia postępowania a w szczególności brak nowych okoliczności faktycznych lub dowodów w sprawie. W tym zakresie organ rentowy posłużył się niewłaściwymi określeniami, gdyż wznowienie postępowania nie następuje w drodze decyzji wydanych na podstawie art. 138 k.p.a., bowiem nie została wydana w sprawie decyzja ostateczna. Dlatego uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz jej sentencja nie dotyczy wznowienia postępowania w rozumieniu przepisu art. 145 k.p.a., a jedynie ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie przepisu art. 127 § 3 k.p.a. i tak należy traktować zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia sądu administracyjnego określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, aniżeli tych, które zostały w niej zawarte. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przede wszystkim podnieść należy, iż wyłącznym trybem weryfikacji decyzji nieostatecznej w k.p.a. jest postępowanie odwoławcze. Natomiast instytucja wznowienie postępowania ma charakter nadzwyczajny i wznowienie postępowania dopuszczalne jest tylko w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Przypomnieć należy, że według art. 16 § 1 k.p.a. decyzjami ostatecznymi są decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. W myśl przyjętych rozwiązań prawnych odwołanie nie służy od: 1) decyzji wydanych przez organ I instancji, od której nie zostało wniesione odwołanie w ustawowym terminie; 2) decyzji wydanych w II instancji (art. 15 k.p.a.); 3) decyzji wydanych w I instancji przez ministra (art. 127 § 3 k.p.a.); 4) decyzji wydanych w I instancji przez samorządowe kolegium odwoławcze (art. 127 § 3 k.p.a.); 5) decyzji wydanych w I instancji, jeżeli przepisy szczególne przewidują w sprawie jednoinstancyjny tryb postępowania. Żaden z ww. przypadków nie miał miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący, w ustawowym terminie od decyzji Prezesa KRUS z [...] grudnia 2006 r. (k. 192 akt adm.) złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z 19 grudnia 2006 r., do którego na mocy art. 127 § 3 k.p.a. stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zatem potraktowanie przez Prezesa KRUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 19 grudnia 2006 r. jako wniosku o wznowienie postępowania i bezpodstawne skorzystanie z tego trybu wobec decyzji nieostatecznej stanowiło rażące naruszenie prawa i z mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkuje stwierdzeniem nieważności obu decyzji rozpatrywanych w trybie wznowienia postępowania. Powołany na wstępie art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z kolei art. 135 p.p.s.a. powiada, że sąd owe przewidziane ustawą środki stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia. Zatem przesłanką zastosowania zawartego w tym przepisie unormowania jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w innych aktach lub czynnościach, jeżeli były one podjęte w granicach danej sprawy. Sąd korzystając z powyższego uprawnienia i obowiązku nie ograniczył się jedynie do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS z [...] lutego 2007 r. i [...] marca 2007 r., ale także postanowił uchylić decyzję Prezesa KRUS z [...] grudnia 2006 r. znak [...] jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., ma formę decyzji Prezesa KRUS albo upoważnionego przez niego pracownika Kasy. Zauważyć przy tym należy, iż Prezes KRUS nie tylko zgodnie z art. 59 ust. 3 u.u.s.r. kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów, ale także w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Decyzja wydana przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest decyzją administracyjną, a zgodnie z art. 1 pkt 1 k.p.a., w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie znajdą zastosowanie przepisy tej ustawy. Stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W rozpatrywanej sprawie postępowanie dotyczyło umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Stroną takiego postępowania może zatem być osoba zobowiązana do uiszczania tych składek, a ściśle rzecz biorąc osoba, która mając obowiązek uiszczania składek z obowiązku tego nie wywiązała się w terminie i w związku z tym doszło do powstania zaległości z tego tytułu oraz odsetek od tych zaległości. Tak również należy rozumieć użyte w art. 41a u.u.s.r. pojęcie "zainteresowanego", który jest uprawniony do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożenie spłaty tych należności na raty bądź ich umorzenie w całości lub w części. Ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegają z mocy ustawy, m.in. rolnik oraz domownik (art. 7, art. 16 u.u.s.r.). Definicja tych pojęć zawarta jest w art. 6 pkt 1 i 2 u.u.s.r. Natomiast stosownie do art. 4 ust. 1 u.u.s.r., składki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik. Jeżeli działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, obowiązek opłacania składki ciąży na nich solidarnie. Z kolei art. 5 u.u.s.r. stanowi o tym, iż przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. W rozpatrywanej sprawie wniosek z 10 listopada 2006 r. o umorzenie składki za ubezpieczenie rolnicze za [...] kwartał 2006 r. złożyli wspólnie R. i D. S. (k. 180 akt adm. przy sprawie sygn. akt V SA/Wa 1840/07), natomiast adresatem decyzji z [...] grudnia 2006 r. dotyczącej częściowego umorzenia tych należności Prezes KRUS uczynił jedynie R. S., co jak można wnosić świadczy o tym, iż to R. S. była traktowany jako rolnik zobowiązany do uiszczania składek zarówno za siebie jak i za swoją żonę. Wprawdzie przepisy k.p.a. stanowią, iż strona może działać przez pełnomocnika, a w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony (art. 32 i art. 33 § 4 k.p.a.), niemniej kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników do tego typu spraw nie należy, a poza tym z przebiegu postępowania nie wynika, aby R. S. był traktowany w tym postępowaniu przez Prezesa KRUS jako pełnomocnik D. S. Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, iż decyzja z [...] grudnia 2006 r. została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik postępowania. Prezes KRUS przy ponownym rozpoznaniu wniosku z 19 listopada 2006 r. winien wezwać R. S. do przedstawienia pełnomocnictwa do działania w imieniu żony, bądź o uzupełnienia wniosku o podpis D. S. Następnie po wypełnieniu warunków formalnych wniosku wydać stosowną decyzję z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego m.in. art. 10 k.p.a. dotyczącym zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, co w niniejszej sprawie zaniedbano. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze, gdyż sprawa z wniosku skarżących o umorzenie składek za [...] kwartał 2006 r. musi zostać ponownie rozpatrzona. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa KRUS z [...] marca 2007 r. i [...] lutego 2007 r., natomiast na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzję Prezesa KRUS z [...] grudnia 2006 r. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenia nie podlegają wykonaniu.