V SA/Wa 1843/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek, Sędzia WSA Irena Kudiura (spr.), Asesor WSA Danuta Dopierała, Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...kwietnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Uchyla zaskarżoną decyzję Po rozpoznaniu wniosku A. S. z dnia ... listopada 2006r. o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych składek, decyzją z dnia ... grudnia 2006r. o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej powoływana jako "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na koncie Funduszu Ubezpieczenia Społecznego za okres 11/04-09/06 w łącznej wysokości ... zł. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż w sprawie nie stwierdzono zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. - tzn. całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek bowiem działalność gospodarcza dłużnika jest nadal prowadzona i wobec niego także skutecznie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego. W myśl art. 28 ust. 3a powołanej ustawy wnioskodawca nie wykazał również zdaniem organu, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności, przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się dla niego z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego oraz jego rodziny. Organ podkreślił, iż gospodarstwo domowe dłużnika utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości ... zł, natomiast wydatki kształtują się w kwocie ... zł miesięcznie. Tym samym osiągane dochody pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych strony oraz na spłatę zadłużenia wobec ZUS w układzie ratalnym. Pismem z dnia ... stycznia 2007 r. A. S. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, iż z kwoty 425 zł miesięcznie, która pozostaje mu m.in. po odliczeniu koniecznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, zakładu fotograficznego nie jest w stanie utrzymać siebie, ciężko chorej matki oraz bezrobotnego ojczyma. Decyzją z dnia ... kwietnia 2007 r. o nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2006r., powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podtrzymując argumentację zawartą w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji, organ odwoławczy w pierwszej kolejności podkreślił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 powołanej ustawy systemowej, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). W dalszej części uzasadnienia wyjaśnił, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący A. S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji z dnia ... kwietnia 2007r. W jej uzasadnieniu opisał swój stan majątkowy jako katastrofalny. Zwrócił ponadto uwagę, iż jest najważniejszym opiekunem swojej matki, która po ciężkich obrażeniach doznanych w wypadku samochodowym od lutego 1996r. jest inwalidką pierwszej grupy i wymaga stałej opieki i kontroli. Jego ojczym jest osoba bezrobotną i ciężko choruje na serce, co łączy się dodatkowo z wydatkami wizyt lekarskich i zakupem leków. Przedstawił ponadto, iż wydatki związane z utrzymaniem Zakładu F., mieszkania oraz z zakupem leków dla rodziców przekraczają jego zarobki bez uwzględnienia wydatków bieżących, a jako osoba bez zawodowej praktyki w zakresie bankowości (mimo ukończenia zaocznie stosownych studiów), nie jest w stanie znaleźć pracy. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż przyczyną trudności finansowych skarżącego jest zaostrzająca się konkurencja na rynku usług świadczonych przez skarżącego, a tym samym nie można mówić o zaistnieniu okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia... listopada 2007r. (k. ... akt sądowych) skarżący odnosząc się do stanu zdrowia swojej matki wyjaśnił, iż jest ona osobą z I grupą inwalidzką, ma rentę neurologiczną nr ... ma zaburzenia słuchu oraz mowy i wymaga stałej kontroli i opieki. Dopiero od maja tego roku otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ...zł. Opisał również zły stan zdrowia swojego bezrobotnego ojczyma S. Ł., który w 2006r. przeszedł poważną operację, a w marcu 2007r. miał zawał serca. W powyższym piśmie z dnia ... listopada 2007r. załączył także tabele kosztów związanych z utrzymaniem Zakładu FOTO, mieszkania i zakupem leków dla rodziców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu), co prawda opisał sytuację rodzinną skarżącego, ustalił dochód jego gospodarstwa domowego na kwotę ... zł oraz kwotę wydatków na ... zł miesięcznie, ale pominął znaczące i ważne dla strony podnoszone w toku postępowania administracyjnego jak również w skardze okoliczności, do których należała m.in. finansowa pomoc skarżącego swojej matce B. Ł., która z kolei własne dochody z emerytury przeznaczała na zakup swoich oraz swojego męża leków będącego osobą bezrobotną i również wymagającą opieki. Z załączonych do akt administracyjnych sprawy licznych faktur VAT na zakup leków wynika, iż są to miesięczne, stałe wydatki, które z uwagi na stan zdrowia B. Ł. nie zostaną pomniejszone. Potwierdzeniem zaś złego stanu zdrowia S. Ł. - ojczyma skarżącego - jest zgromadzona w sprawie dokumentacja medyczna oraz faktury VAT związane z zakupem dla niego leków (dowód: k. ..., ... akt administracyjnych), a jego poważne schorzenia sercowe stanowią konieczność częstych wizyt lekarski, a niejednokrotnie korzystania również z usług prywatnych specjalistów. Należy uznać, że matka skarżącego z otrzymywanej emerytury obowiązana jest wspierać finansowo swojego męża, który jest osobą bezrobotną. Tymczasem tylko jej wydatki związane z zakupem leków, wizyt lekarskich, czy odzieży zbliżone są do wysokości otrzymywanej emerytury. Zasadne są zatem twierdzenia skarżącego, że jest on "zmuszony" do udzielenia pomocy finansowej nie tylko swojej matce, ale niejednokrotnie i ojczymowi. Zdaniem Sądu istotnym zatem w sprawie jest dokładne przeanalizowanie i ustalenie rzeczywistych dochodów i możliwości płatniczych skarżącego po odjęciu wydatków związanych z utrzymaniem siebie, Zakładu Fotograficznego F., mieszkania oraz świadczonej pomocy na rzecz swojej matki i ojczyma. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w imieniu którego działa Prezes) rozpatrujący sprawę powinien ponownie ocenić, czy pozostały dochód po odjęciu różnicy kwot z dochodu gospodarstwa domowego w wysokości ...zł i wydatków w wysokości ... zł (dane przedstawione na drugiej stronie zaskarżonej decyzji) rzeczywiście umożliwia skarżącemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłatę zadłużenia wobec ZUS nawet w układzie ratalnym. Wyjaśniając powyższe organ odwoławczy nie może nie ustalić przyczyn nieterminowego opłacania czynszu mieszkania oraz faktu związanego z nieterminowością regulowania rachunków za takie opłaty jak chociażby energia elektryczna (dowód: k. ... akt administracyjnych - wezwanie do zapłaty), czy też sytuacji związanej z prowadzeniem Zakładu Fotograficznego. W tej ostatniej kwestii należy wyjaśnić warunki na jakich strona, której wypowiedziano umowę najmu lokalu użytkowego, w dalszym ciągu prowadzi Zakład i czy spłaciła obciążające ją zaległości z tytułu czynszu, co również ma znaczenie dla oceny sytuacji finansowej zainteresowanego. Ta i powyższe okoliczności zdaniem Sądu muszą być dokładnie przeanalizowane przez organ odwoławczy, a ich wyjaśnienie może dostarczyć Prezesowi ZUS potrzebnych informacji i przedstawi rzeczywistą sytuację życiową i majątkową skarżącego, która powinna być ponownie poddana ocenie (rozstrzygnięciu) mieszczącej się w ramach uznania administracyjnego - na datę rozstrzygania w sprawie. Po ustaleniu bowiem powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd zwraca ponadto uwagę na to, że w podstawie prawnej decyzji zabrakło wskazania, że wydano ją przede wszystkim na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa ale jest to uchybienie, które nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Uchybienie to powinno zostać jednak w przyszłości wyeliminowane przez ZUS w podejmowanych decyzjach.