V SA/Wa 1851/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) sierpnia 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. O. S. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła na urzędowym formularzu (PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawą jej utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego oraz dochód z tytułu umowy zlecenia. Łączny dochód miesięczny wynosi 477,05 zł. Do kosztów utrzymania zaliczyła: opłaty za energię elektryczną (90 zł), zużycie wody, wywóz śmieci (52 zł), lekarstwa (40 zł), ubezpieczenie KRUS (rocznie 1.569 zł), podatek gruntowy (rocznie 437 zł), opłata RTV (rocznie 245 zł), ubezpieczenie PZU (rocznie 193 zł), ubezpieczenia samochodu (rocznie 507 zł). Strona posiada dom o powierzchni 195 m.kw. i wartości około 230.000 zł, nieruchomość rolną (1,6652 ha), budynki gospodarcze (140 m.kw.) i samochód. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z 5 grudnia 2017 r. w sprawie wezwania do złożenia dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca odpowiedziała na wezwanie do złożenia dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji w sprawie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. ), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Dodatkowo podkreślić należy, iż z instytucji prawa pomocy mogą korzystać osoby charakteryzujące się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujące się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata ciążąca na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżąca wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, a jej skarga zostanie oddalona oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Analizując wniosek oraz przedstawione dokumenty wskazać należy, że Skarżąca uzyskuje dochód w wysokości 114,55 zł z tytułu zawartej umowy zlecenia oraz dochód z gospodarstwa rolnego. Zauważyć należy, że Strona wskazała na formularzu PPF jedynie dochód hipotetyczny, który jest ustalany na podstawie tzw. hektarów przeliczeniowych (wynosi on 362,50 zł). Skarżąca w ramach gospodarstwa uprawia zboże, ogórki, dynie oraz hoduje kury. Oświadczyła, że nie jest w stanie przedłożyć dokumentów potwierdzających wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego, ponieważ uzyskane płody i produkty sprzedaje "indywidualnie w gospodarstwie". Wyjaśniła, że 2/3 dochodu z uzyskanego plonu zboża przeznacza na zapłatę za pracę wykonywaną w gospodarstwie rolnym oraz środki ochrony roślin i nawozy, a 1/3 uzyskanego plonu zboża przeznacza na wykarmienie hodowanych kur. Skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na "sezonową uprawę", jedynym dochodem w okresie zimowym jest dochód z umowy zlecenia. Złożone wyjaśnienia w ocenie starszego referendarza sądowego nie są wystarczające aby stwierdzić, że Strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Skarżąca nie złożyła precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i kosztów niezbędnego utrzymania. Podkreślić należy, że nie jest wystarczające wyjaśnienie zgodnie z którym Strona nie może udokumentować przychodów i kosztów związanych z prowadzonym gospodarstwem ponieważ uzyskane płody i produkty sprzedaje indywidualnie w gospodarstwie. Nie można uznać, że wystarczające dla określenia sytuacji majątkowej jest ogólne określenie, że koszty prowadzenia gospodarstwa wynoszą 2/3 uzyskiwanych plonów, a 1/3 uzyskiwanych plonów jest przeznaczana na "wykarmianie hodowanych kur". Przedstawiona forma wyjaśnień, nie pozwala określić rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Jako potwierdzenie przedstawionych argumentów referendarza sądowego przywołać warto stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższych ustaleń wskazać należy, że Strona otrzymuje dopłaty rolnicze, a więc środki pieniężne na utrzymanie gospodarstwa rolnego. Tym samym prowadzenie gospodarstwa jest współfinansowane i Skarżąca nie ponosi w całości kosztów jego utrzymania. Odnosząc się do argumentu, że potwierdzeniem trudnej sytuacji materialnej Skarżącej jest fakt udzielania jej pomocy finansowej przez dzieci, wskazać należy, że nie jest to okoliczność dowodząca, że Strona znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie z kosztów sądowych - w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Strona wyjaśniła bowiem, że mieszka z nią dwoje dzieci i współuczestniczą one w kosztach utrzymania domu. Nie jest to sytuacja nadzwyczajna i świadcząca o ubóstwie Strony. Oznacza jedynie, że osoby współkorzystające z domu ponoszą również część wydatków na jego utrzymanie (np. media). Powtórzyć należy, że ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez wnioskodawcę, że ten nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie niemożliwe jest przeprowadzenie analizy sytuacji majątkowej Strony. Wobec złożonego oświadczenia o określonej treści nie jest możliwa ocena relacji dochodów do kosztów niezbędnego utrzymania. Reasumując, Strona nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jej sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.