V SA/Wa 1857/11

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Fundacji E. w W. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości dofinansowania przypadającego do zwrotu; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej; Postanowieniem z 24 października 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Fundacji E. w W. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z [...] czerwca 2011r. Fundacja E. w W. wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż kapitał własny wynosi minus [...] złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] złotych. Fundacja nadal prowadzi działalność (w tym gospodarczą), jednakże na koniec roku obrotowego poniosła stratę w wysokości – [...] złotych. Skarżąca wskazała, iż posiada trzy rachunki bankowe na własne potrzeby z saldem w wysokości odpowiednio: 0 złotych, minus 6.583,89 złotych i 4,30 złotych oraz rachunki bankowe wyodrębnione na potrzeby projektów współfinansowanych ze środków unijnych. Środki zgromadzone na wyodrębnionych rachunkach bankowych nie mogą być wykorzystane na inne cele. Fundacja wyjaśniła, że posiadane środki trwałe w postaci urządzeń technicznych i maszyn nie tylko przedstawiają niewielką wartość rynkową, ale są niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności. Zdolność kredytowa fundacji jest bardzo ograniczona ze względu na brak istotnego majątku oraz utratę wiarygodności wobec instytucji finansowych W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przy piśmie z 14 grudnia 2011r. wyjaśniła, że pomoc prawna udzielana przez pełnomocnika skarżącej jest odpłatna i finansowana przez prezesa zarządu ze środków prywatnych. Do pisma skarżąca załączyła: 1. aktualny wykaz środków trwałych, 2. dokument potwierdzający stan zatrudnienia z wysokością wynagrodzeń, 3. wykaz wszystkich posiadanych przez Skarżącą rachunków bankowych wraz z informacją na realizację jakich celów przeznaczone są środki zgromadzone na danym rachunku bankowym, 4. wyciągi z rachunków bankowych oraz zaświadczenia z banku o posiadanych kredytach, 5. dokument potwierdzający wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu za okres od 1 stycznia do 30 września 2011r., 6 nakazy zapłaty, 7 wezwania do zapłaty oraz zawiadomienie. Zarządzeniem z 16 grudnia 2011r. wezwano skarżącą ponownie do nadesłania określonych dokumentów i złożenie oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe skarżąca wskazała, że osiem kredytów i pożyczek zabezpieczonych jest wekslem in blanco kredytobiorcy wraz z deklaracją wekslową osób fizycznych (najczęściej M. J. i W. S.), cesjami różnych wierzytelności, polisami, zastawami, pełnomocnictwami do dysponowania rachunkiem, nieruchomościami i polisą ubezpieczeniową itp. Fundacja wyjaśniła także, że kwoty zaciągniętych w roku 2011 zobowiązań w wysokości 4.730.000 złotych przeznaczone były na prefinansowanie pozyskanych i przygotowanie nowych projektów w ramach różnych programów operacyjnych, w których Fundacja E. była wnioskodawcą lub/i beneficjentem w latach 2008- 2011. Natomiast zobowiązania wobec banku oraz osób trzecich finansowane są z przychodów z realizowanych projektów, działalności statutowej, działalności gospodarczej (szkolenia i wynajem sal szkoleniowych) oraz darowizn i dotacji. Ponadto podała, że zapisy w wyciągach z rachunku bankowego nr 22 1050 ... 4824 "rozliczenie projektów" oraz "rozliczenie podróży służbowych" oznaczają rozliczenia kwot przekazywanych Fundacji E. na realizację jej działalności w ramach darowizn oraz rozliczenia kosztów (w tym podróży służbowych ekspertów i pracowników Fundacji) prefinansowanych przez inne podmioty i później rozliczanych w ramach budżetów prowadzonych przez Fundację E. przedsięwzięć/projektów. Z kolei zapisy w wyciągach z rachunku bankowego nr 22 8769 .... 001 "koszty pośrednie" są terminem zaczerpniętym z Wytycznych Ministra Rozwoju Regionalnego dotyczących kwalifikowalności wydatków w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki na lata 2007-2013 i dotyczą rozliczeń projektów finansowanych ze środków UE. Oznacza się tak część kosztów beneficjenta, która nie może zostać bezpośrednio przyporządkowana do konkretnego zadania w projekcie. W ramach PO KL beneficjent przedstawia zakładane koszty projektu we wniosku o dofinansowanie projektu w formie budżetu zadaniowego tj. przedstawia podział na koszty bezpośrednie (przypisane do konkretnych zadań) oraz koszty pośrednie (ogólne). Do kosztów pośrednich zaliczymy m.in.: koszty zarządu, opłaty administracyjne, amortyzację, usługi pocztowe, koszty materiałów biurowych, koszty ochrony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne podobnie jak osoby fizyczne mogą ubiegać się prawo pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, iż z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (ewentualnie sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko zupełny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby lub podmioty, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację faktyczną bądź prawną przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Zgodnie z art. 3 ust. 2. ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 1991r., Nr 46, poz. 203 ze zm.), zwanej dalej ustawą o fundacjach, w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Składnikami majątkowymi, o których mowa w ust. 2, mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości (art. 3 ust. 3 ustawy o fundacjach). Ponadto należy podkreślić, za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie NSA z 14 grudnia 2011r., sygn. akt I GZ 201/11 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że cyt. "zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu". Mając powyższe na względzie należy wskazać, że analiza oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu PPPr, dodatkowych oświadczeniach i złożonych dokumentach prowadzi do uznania, iż fundacja na prawo pomocy nie zasługuje, bowiem nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania kasacyjnego. Fundacja jest podmiotem mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność (w tym również gospodarczą – patrz oświadczenie strony), posiadającym środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych. Analiza przedłożonych przez wnioskującą wyciągów z rachunków bankowych prowadzi do wniosku, iż skarżąca dokonuje operacji finansowych w miarę na bieżąco, zaś wysokość środków pieniężnych jakimi operuje jest znaczna. W okresie wrzesień-listopada 2011 dwa podstawowe konta fundacji zasiliła kwota ok. 413.000 złotych, z powyższej kwoty należy odliczyć kwotę 106.300 złotych, gdyż została ona przesunięta z jednego rachunku na drugi. W związku z tym pozostaje kwota ok. 307.000 złotych. Kwota ta, zgodnie z nadesłanymi wyciągami, przeznaczana była na różne cele w tym spłatę kredytów i kosztów z tym związanych (np. prowizja, karne odsetki itp.). Co więcej w dacie złożenia skargi kasacyjnej (25 listopada 2011r.) fundacja dysponowała kwotą ponad 150.000 złotych, jednakże mimo, że zdawała sobie sprawę z konieczności ponoszenia kosztów sądowych (w sprawie występuje profesjonalny pełnomocnik), powyższą kwotę przeznaczyła na inne cele. Tym samym w argumentacji przedstawionej dla poparcia rozpoznawanego wniosku stwierdzić należy rozbieżność wykluczającą przyznanie prawa pomocy, gdyż skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie przez nie kosztów postępowania kasacyjnego. Fundacja korzysta bowiem z zadeklarowanego, ale i realnego, wynikającego z dokonywanych wpłaty na jej rachunek, wsparcia finansowego, pozwalającego na prowadzenie działalności, dla której została powołana. W konsekwencji referendarz sądowy uznał, że dzięki kwotom uzyskiwanym w wyżej wskazany sposób wnioskująca fundacja jest w stanie zdobyć dostateczne środki na poniesienie w sprawie pełnych kosztów postępowania. Powyższe ustalenia mają istotne znaczenie dla ocenianego wniosku, bowiem jego zasadność jest rozpatrywana w dwóch aspektach; z jednej strony uwzględniana jest wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym z drugiej zaś brane są pod uwagę jej możliwości majątkowe i finansowe. Dodać trzeba, iż w odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również to jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy. Wskazać zatem należy, iż kwota ciążących obecnie na fundacji kosztów sądowych wynosi – 5.159 zł. Zatem nie sposób jest przyjąć, biorąc pod uwagę wykazany stan majątkowy (przychody) fundacji, by przeznaczenie omawianej kwoty na koszt sądowe przekraczało jej możliwości finansowe. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08 podkreślono, iż wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (www. orzecznictwo.nsa.gov. pl). Oznacza to, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie może być mowy o spełnieniu przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., warunkującym uwzględnienie rozpoznawanego wniosku. Dokonanej wyżej oceny w żaden sposób nie może zmienić to, że skarżąca jako również podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym jest zobowiązana z innych tytułów, jak na przykład z tytułu zaciągniętych kredytów. Wskazać trzeba, iż konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Powoływanie się na stratę również nie mogło zmienić oceny wniosku, gdyż strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, co przedstawiono wyżej. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżącej, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. W ocenie Sądu brak wystarczających dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez skarżącą przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy skarżąca nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel. W świetle powyższych przepisów fundacje muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść zacytowanego art. 3 ustawy o fundacjach stwierdzić należy, iż fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Fundacja nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa, czyli wszystkich podatników. Nadmienić należy, iż w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji, fundacja podlega likwidacji w sposób wskazanych w statucie (art. 15 ust. 1 ustawy o fundacjach). Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że mimo wezwania o nadesłanie wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się do faktu, iż zarówno z akt administracyjnych jak i sądowych wynika, że fundacja posiada lub posiadała (w 2009 roku) jeszcze inne rachunki bankowe nr: 85 1050......3108 (karta 106 akt sądowych), 37 1050......2802 (karta 141 akt sądowych), 93 1240......5974 (karta 213 akt administracyjnych), 87 1750......2923 (karta 208 akt administracyjnych), 62 1610......0017 (karta 201 akt administracyjnych), 49 1750 ...... 0933 (karta 114 akt administracyjnych). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.