V SA/Wa 1859/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. P. przy udziale uczestnika postępowania M. P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia ... marca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności za lokal mieszkalny. oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez J. P. (powoływanej dalej jako: ,,Skarżąca--) jest decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia ... marca 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (powoływanego dalej jako: ,,Prezes WAM--) z dnia ... lutego 2007 r., nr ... o odmowie umorzenia należności za lokal mieszkalny położony w W., przy ul. Ż.... Skarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia ... czerwca 1987 r. Kierownik Garnizonowej Administracji Mieszkań Nr ... W. przydzielił M.P.(mężowi Skarżącej) kwaterę stałą położoną w W. przy ul. Ż... Pismem z 16 października 2006 r. skierowanym do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Regionalnego w W. Skarżąca zwróciła się o umorzenie należności czynszowych związanych z zajmowanym lokalem mieszkalnym, pod wskazanym powyżej adresem. W uzasadnieniu wniosku podała, że mąż jest rencistą II grupy inwalidzkiej i po potrąceniach komorniczych otrzymuje kwotę ... zł. Zarówno stan zdrowia Skarżącej jak i jej męża uniemożliwia podjęcie pracy a egzekwowanie należności ze świadczenia męża powoduje istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji. Postanowieniem z 20 października 2006 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. przekazał wniosek Skarżącej do rozpatrzenia zgodnie z właściwością przez Prezesa WAM. Pismem z 14 listopada 2006 r. Prezes WAM poinformował Skarżącą o przepisach (przesłankach) regulujących kwestie umarzania należności na wniosek dłużnika, zawartych w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 245, poz. 2460), powoływanym dalej jako: ,,rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej-- i wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku i przedłożenia nowych dokumentów mających znaczenie dla sprawy w tym m. in. kserokopii rachunków związanych z wydatkami ponoszonymi na leczenie. Jednocześnie organ poinformował Skarżącą o prawie czynnego udziału w postępowaniu oraz wglądu do akt sprawy. Pismo o analogicznej treści skierowane zostało również do męża Skarżącej, jako strony postępowania administracyjnego w sprawie o umorzenie należności czynszowych za przydzielony lokal mieszkalny. W dniu 6 grudnia 2006 r. wpłynął uzupełniony przez Skarżącą wniosek o umorzeniu należności wraz z dokumentami dotyczącymi stanu jej zdrowia oraz jej męża. Po rozpatrzeniu wniosku Prezes WAM, decyzją z ... lutego 2007 r. odmówił umorzenia należności w kwocie ... zł., za lokal mieszkalny położony w W. przy ul. Ż... W podstawie prawnej decyzji powołał się na: art. 19 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 41, poz. 398 ze zm.), powoływanej dalej jako: ,,ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP--, w związku z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Skarżąca była leczona w poradni neurologicznej, kardiologicznej, reumatologicznej i hematologicznej, natomiast jej mąż inwalida II grupy choruje na przewlekłą nerwicę neurasteniczno-depresyjną i był wielokrotnie hospitalizowany psychiatrycznie. Pomimo zwrócenia się do Skarżącej o nadesłanie dokumentów wskazujących na ponoszone wydatki na leczenie i utrzymanie Skarżąca nie przedstawiła przedmiotowych zaświadczeń, stąd organ rozpatrzył sprawę na podstawie posiadanych dowodów w sprawie, zgodnie z § 5 ust. 5 powołanego w podstawie prawnej rozporządzenia. W ocenie organu Skarżąca nie wykazała by zaistniały przypadki uzasadniające umorzenie należności zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 2, w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, ponieważ ze świadczenia męża Skarżącej prowadzona jest skuteczna egzekucja komornicza. Powołując się na wskazane w uzasadnieniu wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego organ zauważył, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległości publicznych. Organ orzekający wziął także pod uwagę interes społeczny, w tym przede wszystkim interes pozostałych lokatorów Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, który wymaga by realizowanie opłat za zajmowane lokale następowało w wymaganych wysokościach i terminowo. Końcowo organ podał, że dłużnicy nie dokonują opłat za lokal od ... r. a także nie podejmują żadnych działań, aby spłacić chociażby część istniejącego zadłużenia. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca powtórzyła argumenty dotyczące sytuacji zdrowotnej jej oraz męża. Powołała się na trudną sytuację finansową oraz wysokie koszty leczenia. Dodała, że obecnie stara się o rentę, której otrzymanie rozwiązałoby problemy finansowe. Zaznaczyła ponadto, że umorzenie zaległości umożliwiłoby uzyskanie dodatku mieszkaniowego a przez to umożliwiłoby regularne wnoszenie opłat za mieszkanie. Do odwołania załączona została kserokopia dokumentacji medycznej, potwierdzająca schorzenia Skarżącej i jej męża oraz wizyty u lekarzy. Zaskarżoną w sprawie decyzją Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy powyższą decyzję Prezesa WAM. W podstawie prawnej powołał się na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 17 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: ,,k.p.a.-- oraz w związku z art. 19a ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy podkreślił, powołując się na treść przepisu art. 19a ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP a także na § 2 ust. 1 pkt 2 i 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, że nie ma obowiązku umorzenia należności, lecz rozstrzyga w ramach uznania administracyjnego. W ocenie organu orzekającego organ I instancji wydając decyzję wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy wynikające z zebranego materiału dowodowego, w tym uwzględnił sytuację majątkową, jednakże uznał, że w tym przypadku nie zachodzi sytuacja uzasadniająca umorzenie wnioskowanej należności. Podzielając stanowisko Prezesa WAM organ odwoławczy podkreślił, że z materiału dowodowego nie wynika by Skarżąca i jej mąż posiadali wyłączni składniki majątkowe nie podlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej oraz przedmioty codziennego użytku domowego albo, że egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji dłużnika lub członków jego rodziny. Ponadto organ stwierdził, że ze świadczenia rentowego męża Skarżącej prowadzona jest skuteczna egzekucja komornicza w wysokości ... zł. miesięcznie. Końcowo Minister Obrony Narodowej stwierdził, że Wojskowa Agencja Mieszkaniowa zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, wykonuje w imieniu Skarbu Państwa i na jego rzecz prawa własności i inne prawa rzeczowe w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność. Zaniechanie dochodzenia lub też umarzanie należności pieniężnych przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w sytuacji gdy istnieje możliwość spłaty istniejących zobowiązań, mogłoby stanowić naruszenie zasad dyscypliny finansów publicznych określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 14, poz. 114, z późn. zm.). Na powyższą decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Przypomniała w niej, że przedstawiła organowi wszystkie dokumenty potwierdzające swoją sytuację zdrowotną oraz męża, co nie zostało jednak uwzględnione. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że nie wnoszono od ... r. opłat za lokal mieszkalny, podkreślając przy tym, że posiada do wglądu dokument potwierdzający wpłatę kwoty ..., zł w sierpniu 2003 r. Stwierdziła także, że udokumentowała ponoszone wydatki na leczenie, wypełniając w obecności urzędnika WAM specjalny druk szczegółowo określający sytuację w jakiej się znajduje. Podkreśliła, że wraz z mężem pracowali dla wojska co doprowadziło do utraty zdrowia. Końcowo podała, że jej córka przebywa za granicą i będzie partycypować w spłacie długu o czym poinformowała Biuro Podsekretarza M.O.N. z prośbą o ewentualne odroczenie spłaty należności. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 22 listopada 2007 r. pełnomocnik Skarżącej stwierdził, że w sprawie spełnione zostały dwie przesłanki przewidziane w § 2 ust. 1 pkt 2 i 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej a czego dowodem są dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Z tego względu pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości należności za lokal mieszkalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Ministra Obrony Narodowej w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami postępowania zawartymi w k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP i w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności za lokal mieszkalny. Wobec treści wniosku Skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 19a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, w których ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Zgodnie z treścią wymienionego art. 19a ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP: w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi, gospodarczymi lub finansowymi należności pieniężne Agencji mogą być umarzane, odraczane lub rozkładane na raty. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o powyższy przepis określone zostały w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, zgodnie z którym: należności pieniężne przysługujące Agencji mogą być umarzane w całości lub w części w razie wystąpienia co najmniej jednego z następujących przypadków: 1) dłużnik, będący osobą fizyczną, zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawił składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej na podstawie odpowiednio art. 829-833 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) lub art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, z późn. zm.); 2) dłużnik, będący osobą fizyczną, posiada wyłącznie składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej, o których mowa w pkt 1, oraz przedmioty codziennego użytku domowego albo egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji osoby dłużnika lub członków jego rodziny; 3) dłużnik, będący osobą prawną, został wykreślony z właściwego rejestru i brak jest majątku, z którego można by prowadzić egzekucję należności, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przeszła na osoby trzecie; 4) sąd wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika albo oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania albo był obciążony hipoteką, hipoteką morską, zastawem, zastawem rejestrowym lub zastawem skarbowym w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, których zaistnienie daje potencjalną możliwość umorzenia należności Agencji. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia tych należności, a nie prawny obowiązek wydania decyzji pozytywnej dla strony. Norma zawarta zarówno w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP jak i w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należności nawet w przypadku zaistnienia przesłanek prawnych, stanowiąc że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku przesłanek z § 2 ust. 1 rozporządzenia, organ podejmujący decyzję pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Wskazać również należy, że stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej umorzenie należności pieniężnych przysługujących Agencji może nastąpić: w przypadku, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 i 5 - z urzędu a w przypadkach, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2-4 - z urzędu albo na wniosek dłużnika. Wobec wniosku Skarżącej o umorzenie należności przysługujących Agencji obowiązkiem organów orzekających w sprawie było ustalenie czy zachodzą przesłanki przewidziane w § 2 ust. 1 pkt 2-4 rozporządzenia. W niniejszej spawie z oczywistych względów nie zaistniał, żaden z przypadków przewidzianych w § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej. Nie występuje sytuacja w której dłużnikiem jest osoba prawna czy, że sąd wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika albo oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości - czyli okoliczności określone szczegółowo we wskazanych przepisach (§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4) rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej. Wobec powyższego oraz argumentacji Skarżącej - zaprezentowanej we wniosku o umorzenie należności jak i w toku postępowania administracyjnego - powołującej się na zły stan swojego zdrowia i męża a także na związany z tym brak możliwości uregulowania zadłużenia, organy orzekające prawidłowo rozważyły przede wszystkim wystąpienie w przedmiotowej sprawie przesłanki przewidzianej w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, tj. okoliczności w której dłużnik, będący osobą fizyczną, posiada wyłącznie składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej, oraz przedmioty codziennego użytku domowego albo sytuacji gdy egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji osoby dłużnika lub członków jego rodziny. Prezes WAM wezwał Skarżącą oraz jej męża, na podstawie § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej do przedłożenia dowodów na potwierdzenie okoliczności podniesionych we wniosku, dotyczących sytuacji finansowej oraz informacji mogących potwierdzić przesłanki uzasadniające umorzenie należności. W wezwaniach przytoczono szczegółowo treść przesłanki z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, jak również przykładowo wskazano rodzaje dokumentów, które mogą potwierdzić podnoszone we wniosku okoliczności w tym: w przypadku osób chorych lub potrzebujących systematycznej opieki medycznej - kserokopie rachunków związanych z wydatkami ponoszonymi na leczenie (k. - 386, 411 akt administracyjnych). W sposób szczególny należy podkreślić, że zarówno Skarżąca jak i jej mąż nie przedłożyli dowodów potwierdzających ponoszenie wydatków na leczenie, z których to wydatków Skarżąca wywodzi trudną sytuację materialną rodziny. Dołączona przez Skarżącą (w formie kserokopii) obszerna dokumentacja medyczna dotycząca historii i rodzaju schorzeń Skarżącej oraz jej męża nie może potwierdzać wydatków poniesionych na leczenie. Powinny one być udokumentowane, jak trafnie zauważył organ w wezwaniu do stron, w formie stosownych rachunków czy faktur zapłaconych za wykupione leki czy świadczenia medyczne. Nie jest zatem uzasadnione twierdzenie Skarżącej, że udokumentowała wydatki na leczenie co nie zostało uwzględnione przez organ orzekający. Skarżąca oraz jej mąż nie przedłożyli nadto dowodów potwierdzających inne wydatki, na podstawie których możliwa byłaby ocena sytuacji materialnej rodziny Skarżącej w tym ustalenie czy egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji dłużnika względnie członków jego rodziny. Nieuzupełnienie wniosku w omawianym zakresie, pomimo wyraźnego wezwania, uzasadnia przyjęcie przez organy orzekające stanowiska, że Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki przewidzianej w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, tj. sytuacji w której egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji dłużnika względnie członków jego rodziny. Organy orzekające w sprawie, wydały decyzje na podstawie zgromadzonych dowodów, wśród których nie było dokumentów potwierdzających ponoszenie przez rodzinę Skarżącej jakichkolwiek wydatków. Niesporne jest, że z renty męża Skarżącej prowadzona jest skutecznie egzekucja komornicza co wyklucza występowanie w sprawie przesłanki z pierwszej części przepisu zawartego w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, umożliwiającego umorzenie należności gdy dłużnik, będący osobą fizyczną, posiada wyłącznie składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej, oraz przedmioty codziennego użytku domowego. W świetle powyższego nieuzasadnione jest stanowisko pełnomocnika Skarżącej, zawarte w piśmie procesowym, co do wystąpienia w sprawie przesłanki z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, zaś akta administracyjne nie zawierają dowodów przeciwnych. Z tych samych względów chybione jest także twierdzenie pełnomocnika, że w sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucji tej należności. Umorzenie należności pieniężnych jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Dlatego szczególnie istotne jest prawidłowe stosowanie prawnych przesłanek umorzenia tych należności. W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie w sposób prawidłowy zastosował normy prawa materialnego, w szczególności zawarte w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia, mających zastosowanie na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności pieniężnej przysługujących Agencji, przepisów postępowania zawartych w k.p.a., które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na marginesie Sąd zauważa, iż wniosek o umorzenie należności pieniężnych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie właściwego organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów Skarżącej może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Innymi słowy oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie zamyka Skarżącej drogi do ponownego ubiegania się przed organami o umorzenie zaległości Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.