V SA/Wa 1862/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy E. P. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, a podstawą utrzymania rodziny jest wynagrodzenie z tytułu świadczonej pracy w wysokości około 3.350 zł oraz świadczenia emerytalne w wysokości około 3.000 zł oraz w wysokości 2.000 zł (emerytura męża). Skarżąca posiada udział (4/32) w mieszkaniu o powierzchni 72 m.kw. – wartość udziału 15.000 zł, udział (1/2) w domu jednorodzinnym o powierzchni 92 m.kw. – wartość udziału 250.000 zł. Jest również współwłaścicielką samochodu osobowego (wartość około 8.000 zł). Do wydatków zaliczyła spłatę drobnych kredytów - miesięcznie około 350 zł, koszty ubezpieczenia – 120 zł miesięcznie, koszty związane z utrzymania domu i ogrodu – miesięcznie 2.700 zł, koszty leczenia, środki higieniczne, opatrunkowe, sprzęt rehabilitacyjny – około 1.000 zł, koszty transportu związane z wyjazdami do lekarzy specjalistów - około 600 zł miesięcznie. Strona oświadczyła ze z uwagi na chorobę męża oraz opiekę sprawowaną nad 91 letnią matką nie mogła zgromadzić oszczędności. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji oraz dokumentów Skarżąca przedstawiła zaświadczenie o zatrudnieniu, umowę o pracę, decyzję o przeliczeniu emerytury, wyciągi z rachunków bankowych, zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 rok. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Mając na uwadze powyższe uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Uzasadniając przyjęte stanowisko wskazać należy, że łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego według oświadczenia złożonego na formularzu PPF wynosi 8.950 zł. Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu świadczonej pracy w wysokości 3.350 zł oraz świadczenie emerytalne w kwocie 3.613,32 zł. Mąż Skarżącej otrzymuje emeryturę w wysokości około 2.000 zł. Zauważyć należy, że Skarżąca nie przedstawiła decyzji w sprawie przyznania lub waloryzacji świadczenia emerytalnego, nie udokumentowała również wysokości emerytury wypłacanej jej mężowi. Tym samym nie wykonała w pełnym zakresie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skierowanego do Strony na podstawie art. 255 p.p.s.a., co w świetle przedstawionych zasad rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie. Wskazać również należy, że Skarżąca posiada majątek: jest współwłaścicielką mieszkania, domu, samochodu. Według złożonego na formularzu PPF oświadczenia stałe miesięczne wydatki i zobowiązania wynoszą łącznie około 4.770 zł. Zwrócić należy uwagę, że wydatki wynoszą około 53% dochodów. Ponadto nie wszystkie wykazane wydatki można zaliczyć do kategorii kosztów niezbędnych, a tylko takie należy uwzględniać oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Nie można uznać, że niezbędne dla utrzymania rodziny są wydatki ponoszone na utrzymanie domu i ogrodu ( 2.700 zł). Również wydatki na ubezpieczenie (120 zł) nie stanowią kosztów, które ponosić by mogły osoby w trudnej sytuacji finansowej. Nie negując, że są to dla Skarżącej bardzo istotne wydatki i stanowią one znaczące obciążenie budżetu domowego, nie mogą być one jednak uwzględnione przy ocenie zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest bowiem możliwe tylko w wypadku, gdy zapłata kosztów postępowania sądowego przez wnioskodawcę mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Dlatego nie jest argumentem uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych brak oszczędności, a nawet brak możliwości ich zgromadzenia. Ponadto zauważyć należy, że Skarżąca posiada środki finansowe na rachunkach bankowych. Zgodnie z nadesłanym wyciągiem z rachunku prowadzonego przez PKO BP S.A. w dniu 17 listopada 2017 r. Skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi w kwocie 2.216,99 zł. Na koncie bankowym prowadzonym przez ING Bank Śląski S.A. w dniu 16 listopada 2017 r. znajdowała się kwota 685,29 zł. Dodatkowo wskazać należy, że według zeznania podatkowego PIT-37 dotyczącego dochodów uzyskanych w 2016 r. małżonkowie we wskazanych okresie uzyskali łączny dochód w kwocie 138.350,76 zł. W świetle powyższych ustaleń uznać należy, że uzyskiwane stałe dochody Skarżącej i jej męża (wynagrodzenie, świadczenia emerytalne), posiadany majątek oraz środki pieniężne ulokowane na rachunkach bankowych są wystarczające aby Strona bez uszczerbku w koniecznych utrzymaniu rodziny poniosła koszty postępowania sądowego. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.