V SA/Wa 1867/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. Ś. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. G. Ś. – wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – wystąpiła z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 28 grudnia 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha, którą oddała w dzierżawę oraz samochód osobowy, wzięty na kredyt. Wyjaśniła, iż utrzymuje się z dochodów z tytułu pracy w wysokości [...] złotych brutto oraz dochodów męża z tytułu pracy dorywczej w wysokości [...] złotych. Oświadczyła, iż nie posiada innych nieruchomości i zasobów pieniężnych, gdyż gospodarstwo, które posiadała utraciła w postępowaniu egzekucyjnym. Podała również, iż wspólnie z mężem mieszkają w domu, który został przekazany przez rodziców w stanie surowym. W związku z tym została zmuszona do jego wykończenia i na ten cel zostały zaciągnięte kredyty. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 4 stycznia 2010 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe, skarżąca złożyła pismo procesowe z 18 stycznia 2010 r. (data nadania), w którym przedstawiła swoją sytuację życiową oraz wskazała, iż rozbieżności pomiędzy danymi z wniosku o przyznanie prawa pomocy, a aktami administracyjnymi dotyczącymi wielkości gospodarstwa rolnego wynikały z tego, iż gospodarstwo, które posiadała dzierżawiła i następnie nieruchomość ta została zlicytowana. Natomiast we wniosku wskazała grunty męża o pow. [...] ha. Wyjaśniła, iż jej miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i opłatami wynoszą ok. [...] złotych. Oświadczyła, iż jej miesięczne wynagrodzenie wynosi od [...] złotych do [...] złotych, natomiast męża skarżącej z tytułu pracy dorywczej [...] złotych. Dodatkowo stwierdziła, iż nie posiada majątku znacznej wartości (samochód osobowy [...] o wartości ok. [...] złotych), oszczędności i nie uzyskuje dopłat do gruntów rolnych. Do pisma załączyła umowy kredytowe z harmonogramem spłat, wyciąg z jednego rachunku bankowego z saldem [...] złotych, fakturę za wodę i ścieki za okres od 31 lipca do 3 listopada 2009r. w wysokości [...] złotych, dowody wpłat za energię elektryczną w wysokości [...] zł., [...] zł., dowody wpłat za telefon komórkowy w kwotach od [...] złotych do [...] złotych, dowodu uiszczenia rat kredytów (3 kredyty) w stałej miesięcznej wysokości [...] zł., [...] zł oraz dowody uiszczenia opłat za telewizję [...] ([...] zł.) oraz Internet ([...] zł.). Skarżąca mimo wezwania nie załączyła, bez podania przyczyn, wyciągu z rachunku bankowego męża, zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach oraz zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy albowiem analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia nie sposób było dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku potwierdzenia stosownym dokumentem uzyskiwanych dochodów. Pismem z dnia 15 lutego 2010 r. G. Ś. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podkreśliła, że pobierane przez nią i jej męża świadczenia za pracę jaką wykonują, nie wystarczają na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków. Skarżąca podkreśliła, że ona i jej mąż nie są w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżąca w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawiła w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. G. Ś. w odpowiedzi na wezwanie, przedstawiła w sposób ogólny swoją sytuację życiową, jednakże nie nadesłała żądanych dokumentów i nie wskazała przyczyn dla których tego nie czyni. Skarżąca nadesłała wyciąg ze swojego rachunku bankowego, jednakże nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego męża, z którego m.in. dokonywana jest spłata kredytu oraz nie nadesłała wskazanych w zarządzeniu dokumentów. Analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku potwierdzenia stosownym dokumentem uzyskiwanych dochodów (zaświadczenie pracodawcy, wpływ wynagrodzenia na rachunek itp.). W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). W związku z powyższym należy uznać, iż skarżąca nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak wyciągu z rachunku bankowego męża oraz brak potwierdzenia stosownym dokumentem uzyskiwanych dochodów, uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżąca również nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nie dołączyła żądanych dokumentów. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie skarżącej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżąca. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżąca uniemożliwiła Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jej możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. Niezależnie od powyższego warto również wskazać, iż części ponoszonych przez skarżącą wydatków nie można zaliczyć do wydatków koniecznych np. opłat za telewizję [...], Internet, rachunku za telefon w kwotach (powyżej [...] złotych) znacznie przekraczających przeciętne użytkowanie telefonu, kosztów obsługi samochodu. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu, Internetu, telewizji satelitarnej, telefonu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu i korzystanie z pozostałych usług (w przypadku telefonu w sposób ponad standardowy) w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Ponadto konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.