V SA/Wa 1872/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2010r. sprawy ze skargi S. H. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2009r. nr [...] w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S. H. 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. nakazuje Skarbowi Państwa – Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wypłacenie na rzecz S. H. kwoty 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego wpisanego do rejestru opłat sądowych dnia [...] października 2009r., poz. [...]. Wnioskiem z dnia [...] maja 2009 r. S. H. obywatel [...] wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem o wydanie zezwolenia na nabycie udziału wynoszącego ½ w prawie własności nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha, położonych w miejscowości G., gm. B., woj. [...]. Nabycie udziału we współwłasności nieruchomości miało nastąpić od H. H. żony wnioskodawcy poprzez rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej. Uzasadniając wniosek, S. H. wyjaśnił, że jego więzi z Polską są silne, jest narodowości polskiej ponieważ obydwoje rodzice są obywatelami polskimi, swobodnie mówi w języku polskim, ponadto jego żona H. H. jest obywatelką Polski zamieszkałą w Polsce. Wyjaśnił ponadto, że celem nabycia nieruchomości jest prowadzenie rodzinnego gospodarstwa rolnego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 1 czerwca 2009r. poinformował Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o toczącym się postępowaniu. Pismo wpłynęło do MRiRW dnia 5 czerwca 2009 r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgłosił sprzeciw na wydanie zezwolenia na nabycie przez S. H. udziału wynoszącego ½ w prawie własności nieruchomości opisanych we wniosku. Uzasadniając odmowę Minister stwierdził, że dla działek objętych wnioskiem brak jest planu zagospodarowania przestrzennego, według danych z ewidencji gruntów działki obejmują grunty orne klasy IIIb, IVa, V, VI, łąki klasy IV, grunty zadrzewione, rowy oraz nieużytki. Minister stwierdził, że nie zgłasza sprzeciwu na nabywanie gruntów rolnych przez podmioty zagraniczne jedynie w przypadkach, gdy cudzoziemiec zapewni racjonalną gospodarkę rolną. Dalej Minister stwierdził, że posiadanie tak dużego gospodarstwa rolnego wymaga ciągłej obecności właściciela oraz stałego, a nie tylko okazjonalnego przebywania wnioskodawcy w Polsce. Stwierdził ponadto, że strona nie wyjaśniła czy ma jakiekolwiek doświadczenie w produkcji rolnej i nie skonkretyzowała jaką produkcję rolną będzie prowadziła na tych gruntach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. H. wyjaśnił, że w najbliższym czasie zamierza przeprowadzić się na stałe na teren Polski, wspólnie z żoną prowadzić gospodarstwo rolne oraz wystąpić o nabycie obywatelstwa polskiego. Wyjaśnił również, że aktualnie jego żona jest właścicielką wyłącznie ½ nieruchomości i do czasu zniesienia współwłasności gospodarstwo rolne prowadzone jest przez drugiego współwłaściciela W. S. Sprawa o zniesienie współwłasności toczy się przed Sądem Rejonowym w S. Podkreślił, że jego małżonka daje pełną gwarancję prowadzenia gospodarstwa rolnego, w szczególności wobec faktu , że dalej będzie współwłaścicielem gospodarstwa . W piśmie z dnia 17 sierpnia 2009 r. skierowanym do MRiRW wnioskodawca zgłosił wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka jego żony H. H. na okoliczność starań jakie poczynił w celu przeprowadzenia się na stałe na teren Polski i podjęcia działalności rolniczej. Stwierdził równocześnie, że działania te podejmuje wielotorowo i nie ma możliwości ich udokumentowania. Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] czerwca 2009 r. W uzasadnieniu postanowienia Minister wyjaśnił, że brak jest jakichkolwiek udokumentowanych dowodów , iż strona w najbliższym czasie przeprowadzi się na teren Polski w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik strony, pomimo wezwania przez organ do złożenia wyjaśnień nie wymienił żadnych działań i nie podał żadnych okoliczności oraz nie przedstawił żadnych dokumentów na dowód starań o uzyskanie pozwolenia na osiedlenie się czy uzyskanie zezwolenia na zamieszkanie w Polsce. W tym zakresie stan faktyczny został więc przez organ orzekający ustalony wystarczająco. Organ nie znalazł również żadnych argumentów potwierdzających fakt, że brak współwłasności nieruchomości między małżonkami utrudni prowadzenie gospodarstwa rodzinnego w sytuacji, gdy deklarację o osobistym prowadzenia gospodarstwa złożyła tylko żona wnioskodawcy, a on sam zamieszkuje na terenie [...]. Pismem z dnia 19 października 2009 r. S. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2009 r, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędną wykładnię art. 1 ust.1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców w zw. z art.7 K.p.a. poprzez przyjęcie, że brak jest pozytywnych przesłanek do nabycia przez S. H. działek będących przedmiotem postępowania; naruszenie art.86 K.p.a. poprzez zaniechanie przesłuchania z urzędu strony w celu ustalenia jakie kroki poczynił w celu uzyskania pozwolenia na pobyt w RP, oraz zaniechania przesłuchania H. H., której zeznania miały potwierdzić jakie skarżący poczynił starania w celu przeprowadzenia się na stałe na teren Polski; błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący nie przeprowadzi się w najbliższym czasie na teren Polski w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz przez przyjęcie , że skarżący nie jest w stanie obecnie użytkować gruntu rolnego z powodu zamieszkiwania na terenie [...] podczas gdy nie została uregulowana sytuacja korzystania z nieruchomości pomiędzy obecnymi współwłaścicielami czyli H. H. i W. S. i tylko ta sytuacja może obecnie utrudnić użytkowanie spornego gruntu przez skarżącego. Rozwijając zarzuty w motywach skargi, skarżący podkreślił swoje związki z Polską, poinformował, że [...] października 2009 r. zameldował się na pobyt czasowy pod tym samym adresem, pod którym mieszka jego żona i w związku z zameldowaniem złożył wniosek o pozwolenie na pobyt w RP na okres 5 lat, starania te miała potwierdzić jego żona w zeznaniach. Wyjaśnił, że jest już właścicielem lokalu mieszkalnego wraz z udziałem w częściach wspólnych i udziałem we współwłasności działki gruntu w miejscowości S., gm. G., które podarowała mu jego babcia E. H.. Ponadto jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej niezabudowanej nieruchomości o pow. [...] ha w miejscowości G. , gm. B. Wyjaśnił również, że w spadku po matce J. S. otrzymał udział w 1/2 nieruchomości niezabudowanej o pow. 1,13 ha w miejscowości G., g. B.. Podkreślił, że udział zbywcy czyli H. H. w prawie własności objętych wnioskiem nieruchomości wynosi ½, a skarżący chce nabyć ½ nieruchomości jego żony, czyli ¼ nieruchomości o pow.[...] ha. Ponadto wyjaśnił, że prawo udziału we współwłasności nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku darowała H. H. swojej synowej matka skarżącego J. S., ze świadomością, że po uzyskaniu przez syna zezwolenia na nabycie nieruchomości , nieruchomości te zostaną objęte małżeńską wspólnością ustawową H. i S. H. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 §1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywoływanej dalej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (t.jed. Dz.U. 2004r. Nr 167, poz.1758 ze zm.), nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga zezwolenia. Zezwolenie jest wydawane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych i administracji, jeżeli sprzeciwu nie wniesie Minister Obrony Narodowej, a w przypadku nieruchomości rolnych, jeżeli sprzeciwu nie wniesie minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nie określają merytorycznego zakresu oceny dokonywanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dlatego zakres oceny dokonywanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyznacza przepis art. 23 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1548 ze zm.) określający sprawy należące do działu "rozwój wsi". Dział ten obejmuje m. in. sprawy kształtowania ustroju rolnego państwa oraz ochrony gruntów przeznaczonych na cele rolne. Minister zobligowany jest więc dokonać oceny planowanej transakcji pod kątem leżących w jego kompetencjach ustawowych: kształtowania ustroju rolnego państwa i ochrony gruntów przeznaczonych na cele rolne. Ponadto w art. 1a ust. 6 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, ustawodawca wskazał, że nabycie nieruchomości rolnych przez cudzoziemców następuje dodatkowo z zachowaniem przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. W związku z tak ustanowionym zakresem oceny Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany jest w każdej sprawie rozważyć czy przeniesienie własności wskazanej nieruchomości rolnej nie jest sprzeczne z powierzoną mu ochroną gruntów przeznaczonych na cele rolne albo z kształtowaniem ustroju rolnego państwa. W przypadku stwierdzenia, że nabycie nieruchomości przez cudzoziemca jest sprzeczne z ochroną gruntów przeznaczonych na cele rolne albo z kształtowaniem ustroju rolnego państwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ma prawo i obowiązek zgłoszenia sprzeciwu. A contrario jeżeli nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie jest sprzeczne z ochroną gruntów rolnych ani z określonym w ustawie kształtowaniem ustroju rolnego państwa Ministrowi nie przysługuje prawo zgłoszenia sprzeciwu. Nabyciem nieruchomości w rozumieniu ustawy jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, na podstawie każdego zdarzenia prawnego (art.1 ust.4). Przedmiotem oceny Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tej sprawie był wniosek o zezwolenie na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca, który jest mężem obywatelki polskiej. Objęta wnioskiem nieruchomość, a konkretnie udział we współwłasności nieruchomości (obecnie na etapie podziału sądowego z drugim współwłaścicielem, byłym mężem matki skarżącego) jest własnością żony wnioskodawcy, a nabycie nieruchomości przez cudzoziemca ma nastąpić poprzez rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej wnioskodawcy i jego żony o przedmiotowy udział we współwłasności nieruchomości. Należy zauważyć, że nie mamy tu do czynienia ze zbyciem nieruchomości rolnej na rzecz osoby trzeciej, lecz z objęciem wspólnością majątkową małżeńską nieruchomości stanowiącej własność jednego z małżonków, w wyniku czego współwłaścicielem nieruchomości pozostanie dotychczasowa właścicielka H. H., a obok niej współwłaścicielem będzie jej mąż S. H. Wnioskowana zmiana statusu prawnego nieruchomości pozostaje bez związku z celami określonymi w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64, poz.592). Zmiana ta nie będzie miała wpływu na zmianę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, bowiem wielkość gospodarstwa nie zmieni się, a nieruchomość, która stanowiła własność H. H. będzie stanowiła współwłasność H. i S. H.; z tych samych przyczyn zmiana ta nie wpłynie na zwiększenie lub zmniejszenie koncentracji nieruchomości rolnych. Planowane przez skarżącego i jego żonę rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej na objęte wnioskiem nieruchomości nie ma również związku z zapewnieniem prowadzenia działalności rolniczej przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach, ponieważ nie udzielenie zezwolenia na rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej na sporną nieruchomość, nie stworzy możliwości nabycia udziału we współwłasności małżeńskiej innej osobie niż S. H. mąż właścicielki nieruchomości, bez względu na posiadane kwalifikacje . Tak więc żaden z przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nie mógł w rozpoznawanej sprawie stanowić podstawy do zgłoszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprzeciwu na nabycie przez wnioskodawcę udziału we współwłasności nieruchomości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wykazał również, aby rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej na wnioskowaną nieruchomość naruszało powierzoną Ministrowi ochronę gruntów rolnych przeznaczonych na cele rolne. Dlatego Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów ustawy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego poprzez zgłoszenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprzeciwu w sytuacji gdy przepisy tych ustaw nie dawały podstawy do zgłoszenia sprzeciwu . Równocześnie Sąd wyjaśnia, że za nieuzasadnione uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprzesłuchanie skarżącego oraz jego żony w celu ustalenia kroków podjętych przez skarżącego w celu uzyskania pozwolenia na pobyt w Polsce. Należy wyjaśnić, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia , że podejmuje działania na które się powołuje, czyli w tej sprawie działania mające na celu uzyskanie pozwolenia na pobyt w Polsce. Skarżący, pomimo wezwania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nie tylko nie udokumentował podjęcia takich działań , ale nawet ich nie sprecyzował. Dlatego organ nie miał obowiązku przeprowadzania dowodu z przesłuchania strony i świadka w celu ustalenia bliżej niesprecyzowanych przez wnioskodawcę okoliczności. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów ustawy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 p.p.s.a., art. 205 p.p.s.a. i §14 ust.1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.(Dz.U.Nr 163, poz.1349 ze zm.). Ponadto Sąd orzekł o zwrocie nadpłaconego wpisu sądowego. Zgodnie z §2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 221,poz.2193 ze zm.) wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym - 100 zł. W rozpoznawanej sprawie skarżący zapłacił wpis w wysokości 300 zł, w związku z czym należało orzec o zwrocie 200 zł nadpłaconego wpisu sądowego.