V SA/Wa 1877/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi L. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia .... sierpnia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych płatności oddala skargę Przedmiotem skargi L. H. (dalej jako: "Skarżąca", "Strona" lub "Zobowiązana") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") z [...] czerwca 2017 r., nr [...] o odmowie umorzenia w całości należności ustalonej decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr 23/2016 Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: Dyrektor Oddziału) ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom w wysokości 75.000 zł. Od przedmiotowej decyzji Strona nie wniosła odwołania. W związku z niedokonaniem przez Stronę wpłaty należności określonej w ww. decyzji dokonano potrącenia (z bieżących płatności przyznanych decyzją nr [...]) w dniu [...] maja 2016 r. w kwocie 16.79,82 zł oraz w dniu [...] maja 2016 r. w kwocie 2.733,33 zł. W dniu 17 października 2016 r. do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpłynął wniosek Skarżącej o umorzenie całości należności. Pismem z dnia 25 listopada 2016 r. Prezes ARiMR zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją Dyrektora Oddziału nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Prezes ARiMR odmówił umorzenia należności w łącznej wysokości 61.286,61 zł. Od przedmiotowej decyzji Strona wniosła odwołanie. W następstwie rozpatrzenia odwołania, zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2017 r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: ,,k.p.a.’’) oraz § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1 oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 ze zm.; dalej: ,,rozporządzenie z 21 grudnia 2010 r. ‘’). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. właściwy organ agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2018 r., str. 18 ze zm.; dalej: ,,rozporządzenie delegowane nr 907/2014’’.). Minister wskazał, że kwota ustalona decyzją nr 23/2016 z dnia 3 lutego 2016 r. przekracza wartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote wg kursu ustalonego zgodnie z przepisami. Wskazał, iż z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Z tego względu zastosowano kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień 29 stycznia 2016 r., który wyniósł 4,4405 zł, tak więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 444,05 zł. Z tego względu organ odwoławczy stwierdził, że w omawianej sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na kwotę należności nieprzekraczającą równowartości 100 euro. Zdaniem organu II instancji w sprawie nie zaszła również przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. W niniejszej sprawie oceny wymagało jedynie to, czy spełniona została przesłanka wymieniona w § 3 ust.1 pkt 5 ww. rozporządzenia, upoważniająca Prezesa ARiMR do umorzenia należności z tytułu wypłacenia określonych środków w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postepowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Organ odwoławczy wskazał, że Strona posiada nieruchomości w postaci gruntów ornych, łąk o łącznej pow. 16,61 ha, budynku mieszkalnego, budynku inwentarskiego (oborę), a także ruchomości tj.: pług, siewnik, przyczepę, rozsiewacz nawozu, opryskiwacz, ciągnik rolniczy. Organ II instancji wskazał, że Strona uzyskuje z gospodarstwa roczny dochód netto poniżej 10.000 zł. W ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do przyjęcia, że ewentualne czynności egzekucyjne wobec ww. składników majątkowych i uzyskiwanych dochodów przez Stronę nie pozwolą uzyskać kwoty pokrywającej koszty dochodzenia i egzekucji tej należności. Minister podniósł przy tym, że zarówno trudna sytuacja finansowa jaki osobista dłużnika nie stanowi przesłanki do umorzenia przedmiotowej należności. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej jako: "u.f.p."), zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także wskazanie organów do tego uprawnionych, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 u.f.p. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że umorzenie przez właściwy organ agencji płatniczej w całości lub w części należności dopuszczalne jest tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym nr 907/2014. Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia). Przesłanki określone w rozporządzeniu z 21 grudnia 2010 r. i odnoszące się do umorzenia należności, są niezwykle rygorystyczne i nie dają możliwości zastosowania uznaniowości w sprawie. Jak prawidłowo ustalił organ, w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna (z wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia) przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W kontekście powyższego jeszcze raz należy powtórzyć, że Skarżąca, jak sama wskazywała w toku postępowania administracyjnego, posiada nieruchomości (grunty orne i łąki o łącznej powierzchni 16,61 ha, budynek mieszkalny, budynek inwentarski) oraz ruchomości (pług, siewnik, przyczepę, rozsiewacz nawozu, opryskiwacz, ciągnik rolniczy). Ze wskazanego gospodarstwa Skarżąca uzyskuje dochód w granicach 10.000 zł. Przechodząc do analizy zaskarżonego rozstrzygnięcia organu, Sąd przede wszystkim wskazuje, że z oczywistych względów w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. Analizie mogły zostać poddane jedynie przesłanki wskazane w pkt 4 – 6 ww. przepisu. Odnosząc zatem przedstawione fakty dotyczące posiadanego przez Stronę majątku pod kątem uznania, czy w sprawie zaistniały przesłanki z treści § 3 ust. 1 pkt 4-6 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. wyjaśnienia wymaga, że wysokość kosztów upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej jako: "u.p.a.") określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 1526) i wynoszą one 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie z art. 64 u.p.a. wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 % do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Z treści tego przepisu wynika, że przepis ten odnosi się wyłącznie do możliwości umorzenia należności jedynie wówczas, gdy przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności, będą wyższe od kwoty potencjalnie możliwej do uzyskania w toku egzekucji, nie ma tu więc powiązania z koniecznością uzyskania całej dochodzonej należności - wystarczy, że będzie wyższa od przewidywanych kosztów egzekucji. W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły na podstawie zgromadzonej dokumentacji, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Sąd podziela dokonaną przez organy administracyjne ocenę sytuacji materialnej, w której znajduje się Skarżąca, która jest też niewątpliwie trudna. Niemniej jednak, nie daje to podstaw do przypuszczenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Sąd podkreśla, że w kontekście treści przesłanek umorzenia należności nie ma znaczenie sytuacja osobista i finansowa skarżącej. Okoliczności te mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez Skarżącą z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych płatności (§ 7 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd dostrzegł jeszcze konieczność odniesienia się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r.,tj. bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. W świetle tego przepisu, jeżeli postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne, Prezes ARiMR może z urzędu umorzyć należności w całości lub w części. Nie jest to jednak możliwe bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, a następnie stwierdzenia nieściągalności należności dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W aktach administracyjnych brak jest dokumentu potwierdzającego bezskuteczność postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej, a zatem organ prawidłowo uznał, iż przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. w niniejszym przypadku nie ma zastosowania. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie nie znajdzie również zastosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r., ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności tj. na dzień 29 stycznia 2016 r., wyniósł 4,4405 zł, a więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wyniosła 444,05 zł i nie przekroczyła wysokości kwoty nienależnie pobranych płatności przez Skarżącą ustalonych w decyzji Dyrektora Oddziału nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Kwota nienależnie pobranych płatności wielokrotnie przekroczyła ww. równowartość 100 euro. Organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja Strony nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. W ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W ocenie Sądu organ nie naruszył art. 7 ani art. 77 k.p.a., jak też nie naruszył prawa materialnego, tj. § 3 i § 4 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Jednocześnie Sąd zauważa, że Skarżąca nie podniosła w skardze żadnych konkretnych zarzutów, a jedynie wyraziła ogólne niezadowolenie z rozstrzygnięcia organów administracyjnych, co nie stanowi przesłanki do uznania, iż rozstrzygnięcia organów administracyjnych obu instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.