V SA/Wa 1878/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek, Sędzia WSA Irena Kudiura (spr.), Asesor WSA Danuta Dopierała, Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2007 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...kwietnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...stycznia 2007r. Nr ... Decyzją z dnia ... września 2004 roku o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku E. G. (obecnie E. M.) z dnia ... sierpnia 2004 roku (k - ... akt administracyjnych) odmówił umorzenia należności wobec ZUS na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za okres .../1996-07/1996; .../1997-10/1997 powołując w podstawie prawnej m.in. art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.). W treści uzasadnienia decyzji wskazał, iż w stosunku do skarżącej nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy systemowej bowiem nie została stwierdzona całkowita nieściągalność należności wobec ZUS. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... października 2004 o nr ... utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podając jako uzasadnienie brak podstaw do umorzenia zaległości. Nadto Prezes ZUS podkreślił, iż zerwany z wnioskodawczynią ... września 2002r. układ ratalny ponownie został zawarty ... maja 2004r. Wyrokiem z dnia ... grudnia 2005r. o sygn. akt II GSK .../05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia ... kwietnia 2005r. o sygn. akt III SA/Wa .../04 stwierdzającego nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2004r. W uzasadnieniu wyroku zarówno Sąd Wojewódzki jak i NSA uznały, że na podstawie art. 17 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organem właściwym do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek i wydania w tym przedmiocie decyzji w II instancji jest Minister Polityki Społecznej, jako organ sprawujący nadzór nad zgodnością działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z obowiązującymi przepisami prawa. Z uwagi na fakt, iż 24 sierpnia 2005r., zmianie uległa treść przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia ... września 2006r., przekazał wniosek E. G. (M.) do Prezesa Zakładu. Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia ... stycznia 2007r., o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy wraz z kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia za okres od 03/1996r. do 10/1997r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż na wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku wnioskodawczyni nie dostarczyła dokumentów stanowiących uzupełnienie wniosku i ... grudnia 2006r. ponownie złożyła kolejny wniosek o umorzenie zaległości, w którym przedstawiła swoją sytuację materialną i życiową jako trudną. Rozstrzygając ponownie sprawę w oparciu o przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń wyjaśnił, iż aktualna sytuacja E. M. jest trudna, ale nie uzasadnia możliwości umorzenia należności wobec ZUS bowiem nie zachodzi całkowita nieściągalność. W tym kontekście Zakład miał m.in. na uwadze fakt posiadania przez wnioskodawczynię stałego źródła dochodu-świadczenia rentowego, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja należności wobec ZUS. Podniósł ponadto, że po potrąceniu należności z tytułu zaległych składek oraz alimentów na córkę do dyspozycji wnioskodawczyni pozostaje kwota 408,69 zł, co w ocenie Zakładu stanowi sumę umożliwiającą zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jednej osoby. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) decyzją z dnia ... kwietnia 2007r. nr ... utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia ... stycznia 2007r. jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98. poz. 1071). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Dodał ponadto, że aktualnie egzekucja jest zawieszona w związku z zawarciem z dłużniczką w dniu ... stycznia 2007r. układu ratalnego. Wyjaśnił także uznaniowy charakter decyzji w sprawie umarzania zaległych składek ubezpieczeniowych, a w końcowej części uzasadnienia swojej decyzji Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) skonstatował, że otrzymywane przez zobowiązaną świadczenie rentowe stanowi podstawę zabezpieczenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. M. zaskarżyła w całości decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2007r. i wniosła o umorzenie powstałego zadłużenia wyjaśniając, iż cyt: "kwota pozostała po potrąceniu nie zaspokaja mi podstawowych potrzeb życiowych". Przedstawiła również okoliczności dotyczące trudnej (zdaniem skarżącej) sytuacji bytowo-finansowej. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. Oceniając powyższą sprawę, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja z dnia ... kwietnia 2007r. oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2007r., o nr ... wydane zostały z naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie co prowadziło do ich uchylenia w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, który to Sąd uwzględniając skargę stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS z dnia ... października 2004r. ..., i którego orzeczenie wyrokiem z dnia ... grudnia 2005r. o sygn. akt II GSK .../05 zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny, a tym samym wyrok WSA stał się prawomocny. Zgodnie z treścią przepisu art. 286 § 1 p.p.s.a. po uprawomocnieniu się orzeczenia, sąd zwraca akta administracyjne sprawy organowi administracji publicznej wraz z odpisem swego orzeczenia z zaznaczonym stwierdzeniem jego prawomocności. W myśl § 2 wyjaśnianego przepisu, termin do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Rozpatrując ponownie sprawę po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu, Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) poprzez pozostawienie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy bez rozpoznania, naruszył art. 64 § 2 k.p.a., jak również art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wydanie w tym stanie rzeczy ponownie I i II decyzji po przeprowadzeniu całościowego postępowania dowodowego należy uznać za błędne. Należy zwrócić uwagę, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia... września 2004r., jako decyzja pierwszo-instancyjna nie powinna być "zastąpiona" inną decyzją pierwszo-instancyjną, bowiem sentencja wyroku wyraźnie wskazywała na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z dnia ... października 2004r., a nie decyzji obu instancji. Tym samym punktem rozważań organu przeprowadzającego ponownie postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem wskazówek wskazanych w wyroku Sądu winna być tylko decyzja organu II instancji z dnia ... października 2004r. bowiem poprzedzająca ją decyzja z dnia ... września 2004r. nie została wyeliminowana z porządku prawnego. W związku z powyższym organ odwoławczy ma obowiązek rozpoznania sprawy na nowo w oparciu o stan prawny i faktyczny sprawy obejmując zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji (decyzji z dnia ....09.04r), jak i ocenę przez ten organ stanu faktycznego sprawy. Po tak przeprowadzonym postępowaniu realizując ponadto wytyczne zawarte w prawomocnym orzeczeniu Sądu z dnia ... kwietnia 2005r., winien wydać ponownie decyzję II instancyjną w sprawie. Tym samym wskazana powyżej wada zaskarżonej decyzji ZUS (w imieniu którego działa Prezes) z dnia ... kwietnia 2007r., stanowi okoliczność przesądzającą o treści niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie może w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi, ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Na marginesie Sąd wskazuje ponadto, że złożony w dniu ... grudnia 2006r. przez E. M. kolejny wniosek o umorzenie zaległości "wymuszony" niejako przez sposób postępowania organu w przedmiotowej sprawie winien być rozpatrywany w oddzielnym postępowaniu, bowiem jego złożenie zainicjowało wszczęcie po ujawnieniu tej kwestii niejako nowego postępowania w sprawie. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. c w zw. z art. 134 i 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.