V SA/Wa 1882/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z 6 września 2007 r. J. D. wystąpiła do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w R. o rozłożenie zaległości głównej na niższe raty niż ustalone w decyzji organu a także o umorzenie niezawinionych odsetek od należności głównej. Po rozpatrzeniu wniosku strony w zakresie umorzenia odsetek, decyzją z [...]października 2007 r., znak: [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, odmówił stronie umorzenia odsetek w kwocie [...] zł. od należności głównej za okres [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że odsetki nie są ,,niezawinione-- ponieważ zgłoszenie domownika do ubezpieczenia nastąpiło z 3- letnim opóźnieniem. Pismem z [...] października 2007 r. strona odwołała się od decyzji KRUS z [...] sierpnia 2006 r. stwierdzającej podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz od decyzji Prezesa KRUS z [...] października 2007 r. o odmowie umorzenia odsetek. Postanowieniem z [...] listopada 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w R. Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił powyższe odwołanie od decyzji KRUS z [...]sierpnia 2006 r. oraz przekazał to odwołanie do rozpoznania Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że Strona nie odwołała się od decyzji z [...] sierpnia 2006 r. w ustawowym terminie. Wskazał, że złożone w dniu [...] października 2007 r. odwołanie należało uznać za spóźnione i to o znaczny okres - ponad jednego roku, przy równoczesnym braku przyczyn opóźnienia niezależnych od wnioskodawczyni. Odnosząc się do treści odwołania Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni zwraca się do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie przedstawionych faktów i zgłaszanych wniosków w szczególności w zakresie naliczenia składek i umorzenie należności z tytułu składek i odsetek. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS decyzją z 6 maja 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2007 r. o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W podstawie prawnej decyzji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), powoływanej dalej jako ,,k.p.a.-- i art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 , poz. 25 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,u.u.s.r.--. Uzasadniając decyzję wskazał, że strona w dniu [...] r. zgłosiła do ubezpieczenia społecznego rolników swoją [...], jako domownika pracującego w gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej [...] ha przeliczeniowych od [...] r. Przypomniał, że KRUS decyzją z [...] sierpnia 2006 r. stwierdził podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników [...] strony od dnia wnioskowanego przez stronę. Decyzja ta zobowiązywała stronę do uregulowania zaległych składek wraz z odsetkami. Wskazał dalej, że strona wniosła w dniu [...] października 2007 r. odwołanie od decyzji z [...]października 2007 r. odmawiającej umorzenia odsetek, które przekazane zostało przez Sąd do rozpoznania Prezesowi KRUS. Organ orzekający wyjaśnił, że w miejscu zamieszkania strony została przeprowadzona wizytacja w wyniku której ustalono, że na utrzymaniu strony i jej męża pozostaje [...] letnia córka, warunki mieszkaniowe są bardzo dobre. Odnosząc się do dokumentów przedłożonych przez stronę, dotyczących kredytów mieszkaniowych, konsumpcyjnych, rozliczenia należności wpłat za 2007 r. z tytułu czynszu, przelewu na rachunek [...] a także płatności bezpośrednich za [...] r. organ stwierdził, że nie mogą one stanowić podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Świadczą one, bowiem jedynie o obciążeniach finansowych - zapewne wkalkulowanych w budżet domowy - które związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i kształceniem córki. Końcowo organ podkreślił, że wydał decyzję po uwzględnieniu powyższych okoliczności, w szczególności faktu uzyskiwania dochodu zarówno z gospodarstwa rolnego, jak i z tytułu zatrudnienia strony i jej męża a także stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W skardze z 11 czerwca 2008 r. na powyższą decyzję Prezesa Kasy z [...] maja 2008 r. J. D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej słuszne interesy obywatelskie. Skarżąca stwierdziła, że została poinformowana przez pracownika KRUS o możliwości ubezpieczenia ,,wstecz-- bezrobotnej [...]. Wydana przez KRUS decyzja określała wyższą kwotę ubezpieczenia niż ta podana przez pracownika KRUS a dodatkowo wskazywała należne odsetki za zwłokę. Wyjaśniła, że odwołała się od decyzji o rozłożeniu na raty należności i czekała na odpowiedź z KRUS oczekując, że przynajmniej kwestia odsetek zostanie wyjaśniona. Opisała dalszą korespondencję w tej sprawie z KRUS i stwierdziła, że nie otrzymała w terminie odpowiedzi na swoje wystąpienie. Odnosząc się do ustaleń organu co do osiągania dochodów z gospodarstwa Skarżąca stwierdziła, że nie posiada budynków ani sprzętu, wszystko musi wynajmować, oraz, że żyje skromnie. Z pracy zarobkowej dokłada do gospodarstwa, żeby pole nie odłogowało. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.--. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona w sprawie decyzja została wydana z naruszeniem przepisów formalnych, zawartych w k.p.a., co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41 a i 55 tej ustawy. W myśl art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez ,,należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei w sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s.--), o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa sanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 k.p.a. W stosunku do wniosku zastosowanie znajduje między innymi wymóg dochowania 14-dniowego terminu na jego wniesienie, który liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. (art. 129 § 2 k.p.a.). Obowiązkiem organu odwoławczego (organu rozpoznającego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy) jest wstępna ocena czy odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest dopuszczalne i czy wniesione zostało w terminie. Jeżeli postępowanie wstępne wykaże uchybienia odwołania w powyższym zakresie to zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia w którym stwierdzi niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zatem niedopuszczalność odwołania czy też wniesienie go po terminie stanowi istotną przeszkodę do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej przez organ odwoławczy. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że Prezes Kasy wydał zaskarżoną decyzję po rozpoznaniu wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyjął zatem, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony został z zachowaniem terminu 14-sto dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. Zawartość akt administracyjnych nie wskazuje jednak wprost, by wniosek taki złożony został w ustawowym terminie, dlatego też kwestia ta powinna być przedmiotem wyjaśnienia ze strony Prezesa Kasy na etapie postępowania wstępnego. Takie postępowanie w sprawie nie zostało przez Prezesa Kasy przeprowadzone. Zauważyć należy, w oparciu o akta administracyjne, że w dniu [...] października 2007 r. organ wydał dwie decyzje w następstwie rozpatrzenia wniosku Skarżącej z [...] września 2007 r.(K- 65-66 akt administracyjnych). Jedną z nich odmówił umorzenia odsetek od należności głównej, drugą rozłożył zaległość na raty. W aktach sprawy znajduje się blankiet pocztowego potwierdzenia odbioru (nr nadawczy [...]), którego treść wskazuje, że na adres Skarżącej w dniu [...] października 2007 r. doręczona została - nie sprecyzowana rodzajowo - korespondencja organu (K- 68 akt administracyjnych). Decyzja z [...] października dotycząca odmowy umorzenia odsetek zawierała prawidłowe pouczenie, że strona ma prawo zwrócić się do organu wydającego decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. Wniosek Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy - przekazany zgodnie z właściwością do rozpatrzenia Prezesowi Kasy postanowieniem Sąd Okręgowego w R. Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - wskazuje jako datę jego sporządzenia: [...] października 2007 r. Tą samą datę zawiera prezentata organu potwierdzająca wpływ wniosku do KRUS, Oddziału Regionalnego w R. (K- 71-72 akt administracyjnych). W tej sytuacji - i wobec braku w aktach administracyjnych dowodu wcześniejszego nadania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w urzędzie pocztowym - wyjaśnienia ze strony organu wymaga termin wniesienia środka odwoławczego. Niezbędne jest zatem ustalenie przez organ - w pierwszej kolejności - daty doręczenia powyższej decyzji z [...] października 2007 r. odmawiającej umorzenia odsetek od należności głównej. Od daty tej, zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., należy liczyć 14 - sto dniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Istotne jest również wyjaśnienie i wskazanie przez organ dokładnej daty wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadmienić w tym miejscu warto, że zgodnie z wyjaśnieniami samej Skarżącej - nadesłanymi na etapie postępowania sądowego- środek odwoławczy złożony został przez Skarżącą osobiście w oddziale KRUS w dacie potwierdzonej prezentatą organu. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, nie przeprowadzenie postępowania wstępnego przez Prezesa Kasy w zakresie wyjaśnienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] października 2007 r. o odmowie umorzenia odsetek od należności głównej stanowi naruszenie omówionego powyżej art. 134 k.p.a. Prezes Kasy naruszył również art. 7 k.p.a. obligujący organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także art. 77 § 1 k.p.a., który zobowiązuje organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Uchybienia powyższym przepisom postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę Prezes Kasy zobligowany będzie do uwzględnienia powyższych zaleceń Sądu. Powinien przy tym pamiętać, że w sytuacji stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bez równoczesnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu, zobligowany będzie do zastosowania art. 134 k.p.a., który nie przewiduje uznania administracyjnego. Powinien również mieć na względzie, że zgodnie z mającym zastosowanie w sprawie art. 83b ust. 1 u.s.u.s. w zw. z art. 52 u.u.s.r. rozstrzygnięcie oparte na art. 134 k.p.a. powinno mieć formę decyzji administracyjnej. Natomiast gdyby wynik postępowania wstępnego potwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji o odmowie umorzenia odsetek wniesiony został w ustawowym terminie, wówczas nie będzie przeszkód do merytorycznego rozpozna takiego wniosku. Konkludując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.