V SA/Wa 1882/11

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy H. D. (dalej "skarżący") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił zarzuty w sprawie postępowania administracyjnego oraz postępowania sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że jest właścicielem 1/3 domu o powierzchni 310 m.kw., mieszkania o powierzchni 53 m.kw. – do kapitalnego remontu, nieruchomości rolnej o powierzchni 5,21 ha, mieszkania o powierzchni 54,5 m.kw. – do kapitalnego remontu oraz ciągnika rolniczego z 1987 r. Wyjaśnił, że lokator wynajmujący jedno z mieszkań przez 20 lat nie opłacał czynszu. Skarżący nie ujawnił kwoty posiadanych oszczędności powołując ustawę o ochronie danych osobowych. Oświadczył, że miesięczny dochód brutto 1-osobowego gospodarstwa domowego wynosi 9000 zł, a po odliczeniu kosztów paliwa, oprysków, nawozów, podatków i innych świadczeń oraz kosztów utrzymania dochód wynosi około 700 zł. Skarżący wskazał również, że w 2001 r. został okradziony "z wartości finans. PLN i USD", prokuratura umorzyła śledztwo w tej sprawie, a skradzione dokumenty zostały wykorzystane przeciwko skarżącemu w innym postępowaniu sądowym. Ponieważ oświadczenie złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z 20 stycznia 2012 r. skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia dodatkowych informacji - w terminie 7 dni, pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący stwierdził, że ewentualne wykonanie wezwania będzie skutkować koniecznością ponoszenia kolejnych wydatków. Skarżący wniósł o sporządzenie zażalenia przez adwokata z urzędu na koszt skarżącego. Odnosząc się do wezwania o nadesłanie informacji o stanie finansów skarżący powołał się na swoje "złe doświadczenia" dotyczące innej sprawy sądowej w trakcie której wykonując zarządzenie Sądu przedstawił swoją sytuację finansową. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Stosownie do art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. –strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Odnosząc powyższe regulacje do rozpoznawanego wniosku stwierdzić należy, że oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 21 lutego 2012 r. okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). DLatego skarżący został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżący posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie nadesłał do Sądu pismo, w którym nie przedstawił żadnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Z uzasadnienia pisma wynika, że skarżący obawia się udzielić informacji, o przedstawienie których został poproszony w wezwaniu, co wiąże się z jego – jak to określił – złymi doświadczeniami w przedstawieniu takich danych w innym postępowaniu sądowym. W tym miejscu należy zaznaczyć, że postępowanie w sprawie prawa pomocy regulują przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powtórzyć należy, że w ramach tego postępowania ustawodawca dopuścił przeprowadzenie dodatkowego postępowania (art. 255 p.p.s.a.) obejmującego możliwość wezwania strony skarżącej do przedstawienia dodatkowych informacji. Wywiązanie się z tego obowiązku zależy od woli strony skarżącej. Skarżący powinien być jednak świadomy, że nieprzedstawienie wskazanych w wezwaniu dodatkowych informacji, może się wiązać z negatywnymi skutkami w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, o czym skarżący został pouczony przez Sąd w wezwaniu wystosowanym do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Nie mieści się w zakresie kompetencji referendarza sądowego ocena argumentów skarżącego uzasadniających odmowę wykonania wezwania, z uwagi na jego "złe doświadczenia" w przekazywaniu sądom danych o sytuacji finansowej (art. 258 p.p.s.a.). Nie jest możliwe uwzględnienie wniosku skarżącego, aby obciążyć go kosztem przygotowania zażalenia na postanowienie Sądu przez adwokata ustanowionego z urzędu. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata oznacza, że koszty pomocy prawnej ponosi Skarb Państwa. Ustanawiając pełnomocnika z wyboru skarżący może pertraktować wysokości przysługującego pełnomocnikowi wynagrodzenia. Ustawodawca nie przewidział jednak możliwości udzielenia stronie skarżącej odpłatnej pomocy prawnej. Niezależnie od niewykonania wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz informacji zauważyć należy, że skarżący wykazał na formularzu PPF, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 5,21 ha stanowiącą gospodarstwo rolne oraz dwa mieszkania. Nie można więc stwierdzić, że skarżący nie posiada źródła utrzymania i nie posiada majątku. A mając na uwadze, że skarżący nie odpowiedział na wezwanie i nie przedstawił dodatkowych dokumentów nie było możliwe podjęcie innego rozstrzygnięcia, ponieważ brak dodatkowych informacji uniemożliwił porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Wobec niewywiązania się z obowiązku przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że przyznanie prawo pomocy jest uzasadnione. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 postanowiono jak w sentencji.