V SA/Wa 1885/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu Zakładu utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] grudnia 2007 r. odmawiającą B. P. umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Jak wynika z uzasadnienia decyzji dnia [...] października 2007 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w P. wpłynął wniosek B. P. o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek. Zakład ustalił, że zadłużenie zobowiązanej dotyczy składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 1998 r. do maja 1998 r. i wynosi [...] zł plus odsetki naliczone na dzień wpływu wniosku , tj. na [...] października 2007 r. w kwocie [...] zł i koszty upomnienia w kwocie [...] zł. Z zebranych w toku postępowania dokumentów wynika, że zobowiązana jest osobą w wieku [...] lat, rozwiedzioną, zamieszkującą w mieszkaniu kwaterunkowym, jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a jedyne źródło jej dochodu stanowi pomoc Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w postaci zasiłków celowych i okresowych. Dnia [...] grudnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Oceniając decyzję organu I instancji, organ orzekający w II instancji stwierdził, że odpowiada ona wymogom nałożonym na organ orzekający przez art. 11 K.p.a., postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z art. 7, 77§1, 80 K.p.a., a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107§3 K.p.a. Po przytoczeniu treści art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz.74 ze zm.) organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ww. ustawy . Wyjaśnił, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że zobowiązana nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak wobec faktu, że żaden uprawniony organ o tym nie orzekł Zakład nie ma formalnych podstaw do uznania, że zaistniała przesłanka określona w art.28 ust.3 pkt 5 ustawy, z tych samych przyczyn nie można wykazać przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, tj. że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Następnie , po przytoczeniu treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczeni9a społeczne ( Dz.U.Nr 141, poz.1365) organ wyjaśnił, że przepisy nie określają jakimi kryteriami powinien kierować się Zakład badając spełnienie przesłanek z §3 ww. rozporządzenia, dlatego organ dokonując rozstrzygnięcia ma na uwadze przede wszystkim zasady doświadczenia życiowego i indywidualną sytuację życiową zobowiązanego. Odnosząc się do przesłanki określonej w §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład, nie negując, że sytuacja finansowa zobowiązanej jest trudna, wskazał, że nie każde kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązania wobec ZUS i podejmując decyzję o umorzeniu Zakład musi mieć na względzie nie tylko interes jednostki, ale nade wszystko ogółu ubezpieczonych. Odnosząc się do przesłanki określonej w §3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Zakład stwierdził, że zadłużenie jest następstwem zwykłego ryzyka związanego z działalnością gospodarczą, a nie wynikiem okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto w ocenie organu orzekającego z brzmienia tego przepisu wynika, że nie jest on podstawą do umorzenia zadłużenia osób, które zaprzestały prowadzenia działalności gospodarczej. Odnosząc się do przesłanki sformułowanej w §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia Zakład stwierdził, że dłużniczka nie jest osobą przewlekle chorą i nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dłużniczki wynika, iż jej schorzenie zostało zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności, może więc ona podjąć zatrudnienie w formie pracy lekkiej i uzyskiwać dochód umożliwiający spłatę zadłużenia. Reasumując, Prezes Zakładu stwierdził, że uznaje iż opłacenie należności z tytułu składek może narazić zobowiązaną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, wskazał jednak, że strona zwróciła się z prośbą o umożliwienie spłaty należności głównej w ratach, czym dowodzi zdolności do regulowania zaległości pomimo przedstawionej trudnej sytuacji materialnej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję ZUS z dnia [...] maja 1998 r., B. P. wyjaśniła, że w okresie od marca do maja 1998 r. prowadziła działalność gospodarczą, która okazała się niepowodzeniem. We wrześniu 1998 r. złożyła w ZUS pismo z prośbą o rozłożenie powstałego zadłużenia na 10 rat. Na pismo to nie dostała odpowiedzi. Podniosła, że jej sytuacja jest bardzo trudna, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, ZUS odmówił jej przyznania renty, otrzymuje pomoc finansową z M.O.P.R. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że decyzja winna być uchylona, choć z innych względów niż podniesione w skardze. Jest w sprawie niesporne, że zadłużenie B. P. dotyczy okresu od marca 1998 r. do maja 1998 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999r. W Rozdziale 13 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawarte zostały przepisy przejściowe i końcowe , a w art. 109 znajdującym się w tym rozdziale ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu wynika – w ocenie Sądu – iż w stosunku do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999r. należy stosować przepisy przedawnienia zobowiązań określone w ustawie z 1986 r., ponieważ jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Należy zaznaczyć, że w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, które powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w wyroku z 12.07.2007 r. syg. akt I UK 37/07 przyjął, że również do zobowiązań , które powstały pod rządami ustawy z 1986 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W ww. wyroku Sąd Najwyższy nie rozważył jednak stosowania przepisów dotyczących przedawnienia w świetle przepisu przejściowego jakim jest art. 109 ustawy z 1998 r. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. W związku z powyższym zadłużenie skarżącej w dacie wydania decyzji w II instancji uległo już w odniesieniu do składki za marzec i kwiecień 1998 r. przedawnieniu. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności. Niezastosowanie w sprawie art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 1989 r. i w konsekwencji dokonanie oceny przedawnienia roszczeń w oparciu o art. 24 tej ustawy, a nie przepis art. 35 ust.4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 1986 r. stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z przedawnieniem należności , postępowanie w części, w której w dotyczyło należności przedawnionych winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 105 K.p.a. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji pod kątem spełnienia wymogów określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd stwierdził, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107§3 K.p.a. Organ orzekający szczegółowo ustalił i opisał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stan faktyczny sprawy. Opisał sytuację majątkową skarżącej, wskazując iż jest ona osobą w wieku [...] lat, rozwiedzioną, mieszka w mieszkaniu kwaterunkowym, utrzymuje się z różnego rodzaju ( okresowych i celowych) zasiłków z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Stwierdził, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że zobowiązana nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak wobec faktu, że żaden uprawniony organ o tym nie orzekł Zakład nie ma formalnych podstaw do uznania, że zaistniała przesłanka określona w art.28 ust.3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz.74 ze zm.), z tych samych przyczyn nie można wykazać przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, tj. że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto organ przytoczył i szczegółowo rozważył w odniesieniu do sytuacji skarżącej przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przeanalizował również możliwość zastosowania w przypadku skarżącej przesłanek umorzenia zadłużenia określonych w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U.Nr 141, poz.1365). Za uprawnioną należy również uznać kończącą uzasadnienie decyzji wydanej przez organ II instancji konkluzję, że opłacenie należności z tytułu składek może narazić zobowiązaną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jednak fakt , że strona zwróciła się z prośbą o umożliwienie spłaty należności głównej w ratach dowodzi jej zdolności do regulowania zaległości, pomimo przedstawionej trudnej sytuacji materialnej. W stanie faktycznym tej sprawy nie można nie odnieść się do zawartego w uzasadnieniach decyzji obu instancji stwierdzenia, że to płatnik ponosi winę za powstałe zadłużenie, zatem słuszne jest uznanie, iż na zobowiązanego spada odpowiedzialność za spłatę długu oraz, że do należytego wypełniania zadań nałożonych na Zakład przez ustawodawcę niezbędne jest skrupulatne ściąganie należnych składek od podmiotów zobowiązanych do ich opłacania. Stwierdzenie to jest niewątpliwie słuszne. W tej sprawie należy je jednak rozważyć przy uwzględnieniu znajdującego się aktach sprawy wniosku skarżącej o rozłożenie należności na 10 rat, który to wniosek ten wpłynął do Oddziału ZUS w P. dnia [...] września 1998 r. i nigdy nie został rozpoznany. Należy zauważyć, że momencie składania przez B. P. wniosku o rozłożenie należności na raty zadłużenie wynosiło [...] zł. i była realna możliwość uzyskania spłaty całości zadłużenia w okresie niecałego roku. W ciągu kolejnych 9 lat zadłużenie zwiększyło się o odsetki w kwocie [...] zł i koszty upomnienia w kwocie [...] zł. Nie podjęcie przez ZUS w 1998 r. próby uzyskania spłaty zadłużenia niewątpliwie świadczy o nienależytym wypełnianiu zadań nałożonych na Zakład przez ustawodawcę w zakresie w jakim zadania te polegają na skrupulatnym ściąganiu należnych składek od podmiotów zobowiązanych do ich opłacania. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.