V SA/Wa 1893/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez J. S. jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] marca 2012 r. nr [...], którą ww. organ odmówił skarżącej umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, ustalonej decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011r. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym sprawy. Decyzją [...] z dnia [...] lutego 2011 r. Prezes ARiMR ustalił J. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 15911,35 zł. powiększoną o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczone od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych. W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez rolniczkę w dniu 4 marca 2011r. Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2011r. utrzymał w mocy wydaną uprzednio decyzję własną. Decyzja ta wobec nie wniesienia przez stronę środków zaskarżenia stała się ostateczna. Rozpoznając wniosek strony o umorzenie nienależnie otrzymanej płatności z tytułu renty strukturalnej, uzasadniony trudną sytuacją finansową i złym stanem zdrowia, Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2012r. odmówił uwzględnienia żądania J.S. W ocenie organu I instancji nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747). Organ wskazał, że zgodnie z powyższym przepisem właściwy organ agencji płatniczej, umarza z urzędu należności, jeżeli należność nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, z późn. zm.). Z uwagi na fakt, iż zadłużenie Strony ustalone decyzją RS Nr 34/11 z dnia 14 lutego 2011 r. stanowiło kwotę 15911,35 zł, a tym samym kwota ta przekroczyła równowartość 100 euro, ponieważ kurs euro na dzień 31 stycznia 2011 r. wynosił 3,9362 zł, a więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 363,62 zł, organ I instancji uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku Strony. Organ I instancji stwierdził również, iż strona uzyskuje stały dochód w wysokości 634 zł, który może być przedmiotem egzekucji komorniczej, w związku z czym w przedmiotowej sprawie nie zaszła określona w § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia przesłanka umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W dniu 2 kwietnia 2012 r. do ARiMR wpłynęło odwołanie J. S. od powyższej decyzji. W odwołaniu strona ponowiła wniosek o umorzenie należności z tytułu pobranej renty strukturalnej. Uzasadniając swoje stanowisko podniosła, że znajduje się w złej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Zarzuciła również, że ARiMR nie poczyniła żadnych działań w sprawie wstrzymania wypłaty świadczenia, aż do 22 grudnia 2009 r., mimo że dysponowała informacjami o pobieraniu przez beneficjentkę świadczenia z ZUS już od 14 stycznia 2009 r. Ponadto wskazała, że Prokuratura Rejonowa w K. uznała ją za osobę o ograniczonej poczytalności i w związku z tym zostało umorzone w stosunku do niej postępowanie karne. Po rozpoznaniu odwołania zaskarżoną decyzją z 11 lipca 2012r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, z późn. zna.), § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1 oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych, zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. nr 258, poz. 1747), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy ponownie analizując przesłanki określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. podzielił w całości argumentację zawartą w decyzji Prezesa ARiMR. Dodatkowo wskazał, iż zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, może z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez agencje płatnicze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także z tytułu zabezpieczeń i kar nieobjętych klasyfikacją budżetową Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Wskazać należy, iż ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji w sposób jednoznaczny wynika, iż Strona uzyskuje stały dochód w postaci renty w wysokości 634 zł, który może zostać zajęty przez organ egzekucyjny. Biorąc pod uwagę powyższe Minister wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie zaszła określona w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. przesłanka umorzenia kwoty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania podkreślił ponadto , iż fakt znajdowania się strony w trudnej sytuacji materialnej, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., nie stanowi przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych decyzją Prezesa ARiMR [...] z dnia [...] lutego 2011 r. Minister wskazał, że zarówno agencja płatnicza jak również Instytucja Zarządzająca – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zobligowane są do ochrony interesów budżetu wspólnotowego, zapobiegania i należytego traktowania każdej nieprawidłowości popełnionej przez beneficjenta pomocy. Przepis art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak równie.>, rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006 r.,str.90, ze zm.), wskazuje na uprawnienie państwa członkowskiego do podjęcia decyzji o niekontynuowaniu windykacji, jeżeli kwota nienależnie wypłacona rolnikowi nie przekracza 100 euro w ramach jednego programu pomocy. Z analizy powyższego wynika, iż państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego organ I instancji zastosował prawidłowo przepisy § 4 ust. 1 oraz § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. odmawiając umorzenia należności Organ II instancji jednocześnie zauważył, iż zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika. Odnosząc się natomiast do argumentów strony, iż Agencja wiedziała od 14 stycznia 2009 r. o pobieraniu przez stronę świadczenia z ZUS, a mimo to do 22 grudnia 2009 r. nie wydała żadnych decyzji w sprawie wstrzymania świadczenia oraz, że organ I instancji pominął to, że Prokuratura Rejonowa w K. uznała ją za osobę o ograniczonej poczytalności i w związku z tym zostało umorzone w stosunku do niej postępowanie karne Minister wyjaśnił, iż jego zdaniem są one bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Dotyczą bowiem odrębnego postępowania zakończonego wydaniem przez Prezesa ARiMR ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. RS Nr [...] ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej i nakładającej na Stronę obowiązek zwrotu należności wraz z odsetkami. Decyzja ta nie została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wobec czego stała się prawomocna. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W skardze zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej. Podobnie jak w odwołaniu skarżąca ponownie zarzuciła, że ARiMR nie poczyniła żadnych działań w sprawie wstrzymania wypłaty świadczenia, aż do 22 grudnia 2009 r., mimo że dysponowała informacjami o pobieraniu przez beneficjentkę świadczenia z ZUS już od 14 stycznia 2009 r. Ponadto powołała się na ustalenia Prokuratury Rejonowej w Kutnie o uznaniu jej za osobę o ograniczonej poczytalności i w związku z tym umorzeniu w stosunku do niej postępowania karnego, co jednocześnie, jak wskazała rzutuje na brak odpowiedzialności za pobrane świadczenie i tym samym uzasadnia umorzenie pobranych kwot. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego. Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja znajduje oparcie w powołanych przez organy administracyjne przepisach prawa. W tym miejscu wskazać należy, że szczegółowe zasady i tryb umarzania przez właściwy organ należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej reguluje obowiązujące w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. Nr 258, poz. 1747). Zgodnie z przepisem § 4 ust. 1 tego aktu należność pieniężna umarzana jest z urzędu, a zatem organ zobowiązany jest do jej umorzenia, o ile należność ta nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, z późn. zm.). W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR z 14 lutego 2011r. stanowi 15 911,35 zł. Kwota ta przekroczyła zatem równowartość 100 euro, ponieważ wyznaczony przez Europejski Bank Centralny kurs euro na dzień 31 stycznia 2011 r. wynosił 3,9362 zł, a więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 363,62 zł. W tej sytuacji, jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu, gdyż stanowi kwotę wyższą od 363,62 zł. Ponadto w przypadku całkowitej nieściągalności należności, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek o których stanowi § 3 pkt 1 rozporządzenia organy agencji mają możliwość, a zatem nie są zobligowane, do umorzenia z urzędu w całości lub w części należności. Zatem w przypadku spełnienia jednej z przesłanek określonych niniejszym przepisem organ może z urzędu ( a zatem nawet bez wniosku strony ) umorzyć należność przypadającą agencji płatniczej. Przesłanki te są następujące : 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Wskazując na fakt trudnej sytuacji życiowej strony oraz brak majątku, niskie dochody i zły stan zdrowia, organ zasadnie uznał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., nie stanowią one samodzielnych przesłanek umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych skarżącej decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...] lutego 2011r. Nie mniej jednak uznać należy, że wskazane przez stronę okoliczności podlegają ocenie w świetle przesłanek o których mowa w §3 pkt 5-6 rozporządzenia. Odnosząc się zatem do zaistnienia w przedmiotowej sprawie określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności W tym miejscu WSA zgadza się z dokonaną przez organy płatnicze oceną, że aczkolwiek niewątpliwie trudna sytuacja materialna, w której znajduje się skarżąca, nie uzasadnia uznania wniosku pod kątem spełnienia omawianej wyżej przesłanki, w sytuacji gdy stały dochód w postaci renty z ubezpieczenia społecznego nie daje podstaw do przypuszczenia, iż w prowadzonym ewentualnie postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Zdaniem WSA, w okolicznościach niniejszej sprawy organy płatnicze prawidłowo uznały, że nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1-4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., uzasadniające możliwość umorzenia przedmiotowej należności. Odnośnie przesłanki określonej § 3 pkt 6 w sprawie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem nie można uznać by było ono nieskuteczne. Wskazać należy, że organy administracyjne rozpoznajac niniejszą sprawę zasadnie zwrociły uwagę na to, że zarówno agencja płatnicza, jak również Instytucja Zarządzająca – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zobligowane są do ochrony interesów budżetu wspólnotowego, zapobiegania i należytego traktowania każdej nieprawidłowości popełnionej przez beneficjenta pomocy. Przepis art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006 r., str. 90, z późn. zm.), wskazuje na uprawnienie państwa członkowskiego do podjęcia decyzji o niekontynuowaniu windykacji, jeżeli kwota nienależnie wypłacona rolnikowi nie przekracza 100 euro w ramach jednego programu pomocy. Z powyższego wynika, iż państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. Tym samym przesłanki dające możliwość umorzenia należnosci interpretować należy ściśle. Ponadto zauważyć należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z nich daje jedynie organowi możliwość skorzystania z rezygnacji z dochodzenia należnosci, nie stanowi zaś obowiązku umorzenia takiej należnosci. Natomiast argumenty skarżacej dotyczące, w jej ocenie mających wpływ na zasadność wniosku o umorzenie należnosci, kwestii iż Agencja wiedziała o pobieraniu przez skarżącą świadczenia z ZUS, a mimo to nie podjęła żadnych działań celem wstrzymania płatności oraz umorzenia postępowania karnego wobec stwierdzenia ograniczonej poczytalnosci skarżącej, nie mogą być, jak słusznie przyjęły organy przedmiotem rozważań w sprawie niniejszej. Kwestia bowiem zasadnosci obciążenia strony zwrotem wypłaconych jej należnosci z tytułu pomocy nie może być przedmiotem niniejszego postępowania, ktore dotyczy wniosku o umorzenie zadłużenia. Zasadność obciążenia strony zwrotem przyznanej pomocy była przedmiotem odrębnego postępowania, (zakończonego decyzją ostateczną Prezesa ARiMR z [...] maja 2011r)., w ktorym strona miała możliwość podnoszenia okolicznosci mających, jej zdaniem znaczenie dla prawidłowosci przyjęcia czy oraz w jakiej wysokosci wypłacona jej pomoc stanowi kwotę pobraną nienależnie, a zatem podlegajacą zwrotowi. Decyzja ta nie została przez stronę zaskarżona do WSA w Warszawie, a zatem stała się prawomocna. Fakt umorzenia postępowania karnego wobec stwierdzenia ograniczonej poczytalności skarżacej nie uzasadnia też odmiennego aniżeli przyjęły organy administracyjne rozstrzygnięcia, skoro strona nie jest pozbawiona zdolności prawnej i zdolności do czynnosci prawnych. W prawidłowo zatem ustalonych okolicznościach stanu faktycznego sprawy i przy przeprowadzeniu przez organy administracji prawidłowej wykładni mających w niej zastosowanie przepisów obowiązującego prawa, w ocenie Sądu brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Z wyłożonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.