V SA/Wa 1896/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1. Uchyla zaskarżoną decyzję. 2. Zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz A.S. kwotę 557 zł (pięćset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 3. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem z 29 grudnia 2006 r. obywatel [...] – A. S. ur. [...] r. [...] – wystąpił do Wojewody M. o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP z uwagi na polskie pochodzenie. Wojewoda M. decyzją z [...] marca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 52 ust. 5 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 71 b ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r. nr 234, poz. 1694) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił udzielenia wnioskodawcy zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP. Odmawiając przedmiotowego zezwolenia wskazał, że zainteresowany w dniu składania wniosku przebywał na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony ważnego do dnia [...] stycznia 2007 r. Wskazał również, że cudzoziemiec, w celu potwierdzenia swojego polskiego pochodzenia przedstawił swój akt urodzenia, akt małżeństwa swoich rodziców, akt urodzenia matki, podanie o wydanie paszportu babki ze strony matki, wypis z księgi domu, kartotekę ewidencji oraz zaświadczenie o miejscu zameldowania matki. Organ podkreślił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że babka cudzoziemca, S. z domu B. była narodowości Polskiej. W związku z powyższym, Wojewoda M. stwierdził, że został spełniony pierwszy warunek ustawy o repatriacji tj. wykazano, iż jedno z dziadków cudzoziemca było narodowości polskiej. Zdaniem organu z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wynika jednak, iż cudzoziemiec spełnia drugą obligatoryjną przesłankę do udzielenia przedmiotowego zezwolenia, gdyż aplikujący nie wykazał swojego związku z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Organ I instancji wskazał, że przesłuchany do protokołu w dniu 7 lutego 2007 r. A. S. zeznał, iż jedynie jego babcia mówiła w języku polskim, natomiast rodzice nie umieli mówić po polsku. Organ podkreślił, że wnioskujący jedynie rozumie mowę polską, natomiast nie umie mówić w języku swoich przodków. Podkreślił również, że wnioskodawca nie chodził do polskiej szkoły, nie był członkiem żadnej organizacji polskiej oraz że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, iż w domu rodzinnym cudzoziemca nie kultywowano polskiej tradycji i obyczajów. Wojewoda M. stwierdził, że cudzoziemiec posiada ogólną wiedzę na temat Polski, ale jest to związane z jego pobytem na terytorium naszego kraju i prowadzeniem przez niego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej. W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że A.S. nie spełnia warunków osoby polskiego pochodzenia albowiem nie wykazał swojego związku z polskością. Stwierdził również, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 64 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Od powyższej decyzji wnioskodawca wniósł odwołanie do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców. Decyzją z [...] kwietnia 2007 r. wydaną na podstawie art. 52 ust. 5 w związku z art. 8 ust 2 Konstytucji RP a także na podstawie art. 66 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody M. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu – nawiązując do art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, zgodnie z którym osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe – zwrócił uwagę, że o ile zapis ten stanowi, że polskie pochodzenie winno być stwierdzone na podstawie ustawy, o tyle artykuł ten nie wyjaśnia, na jakiej podstawie osoba polskiego pochodzenia miałaby zrealizować swój zamiar zamieszkania w Polsce na stałe. Właściwe zastosowanie ma więc art. 8 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. W wyżej cytowanym art. 52 ust. 5 znalazł się termin "osiedlić się.....na stałe". Należy przez to rozumieć, że osoba polskiego pochodzenia, pragnąca osiedlić się w Polsce, powinna wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na osiedlenie się. Zasady i tryb udzielania takich zezwoleń reguluje ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 128, poz. 1175 ze zm.). Ustawa o cudzoziemcach nie daje szczególnych preferencji przy ubieganiu się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcom polskiego pochodzenia, ale preferencje takie wprowadza Konstytucja, która jest aktem wyższego rzędu i ma pierwszeństwo w stosowaniu. W takich przypadkach ustawa o cudzoziemcach jest jedynie aktem pomocniczym w ustaleniu między innymi organu odpowiedzialnego za rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Jedyną ustawą, która określa, na jakich zasadach ustalane jest polskie pochodzenie, jest ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Tak więc organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi, który deklaruje polskie pochodzenie, powinien ustalić jego polskie pochodzenie na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, wykorzystując kryteria określone w ustawie o repatriacji. Przytaczając treść art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, zgodnie z którym za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2) wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów, Prezes Urzędu uznał, iż z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy wynika, że wnioskodawca spełnia warunek określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji. Natomiast nie spełnia warunku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji, ponieważ wnioskodawca nie udowodnił kultywowania polskich tradycji, zwyczajów i pielęgnowania polskiej mowy. W domu rodzinnym wnioskodawcy mówiono [...], a zatem nie pielęgnowano polskiej mowy. Organ podkreślił, że cudzoziemiec biegle czyta i rozumie język mówiony, jednak ma blokadę wypowiadania się, co wynika z faktu, że zaczął uczyć się języka polskiego w wieku dorosłym. Podkreślił również, że badając okoliczność pielęgnowania polskości najistotniejszą kwestią jest ustalenie, czy związek z polskością cudzoziemiec wyniósł z domu. Zdaniem organu w domu rodzinnym wnioskodawczy nie były pielęgnowane polskie tradycje, a wiedza, którą posiada wnioskodawca wynika z faktu, iż cudzoziemiec zamieszkuje na terytorium Polski przeszło 10 lat. Zdaniem organu znajomość polskich zwyczajów wynika z dokonanej asymilacji kulturowej wynikającej z 10 letniego pobytu wnioskodawcy w Polsce. Prezes stwierdził, że proces asymilacji identyfikacyjnej, który mógł dokonać się przez okres pobytu zainteresowanego w Polsce nie może być mylony w wewnętrznym poczuciem swojej narodowości. Prezes Urzędu podkreślił, iż w myśl art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie warunki określone w tym artykule. W ocenie organu odwoławczego, wnioskodawca nie wykazał swojego związku z polskością, gdyż w jego domu rodzinnym nie pielęgnowano polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów, co uniemożliwia udzielenie jemu wnioskowanego zezwolenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: ­ przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji przez odczytanie tego przepisu jako normy ograniczającej wynikające z Konstytucji RP (art. 51 ust. 5) prawo osobiste do zamieszkania i pobytu w Polsce osoby pochodzenia polskiego, ­ przepisów postępowania administracyjnego wyrażające się głównie w niepełnym odniesieniu się zarzutów zawartych w odwołaniu skarżącego od decyzji Wojewody M. z dnia [...]marca 2007 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że w postępowaniu prowadzonym najpierw przez Wojewodę M., a później przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców polskie pochodzenie babki skarżącego nie było kwestionowane. Zdaniem strony wprowadzony zaś przez organ administracji kolejny (nie wynikający z Konstytucji RP) wymóg wykazania związków z polskością został w trakcie prowadzenia postępowania nieprawidłowo odczytany. Skarżący podkreślił, że z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu I instancji wynika, iż wymóg ten dopiero organy uznają za spełniony jeśli strona wykaże, iż swój związek z polskością wyniosła z domu rodzinnego oraz że związek ten – w ocenie organów obu instancji- nie może wynikać z faktu długotrwałego zamieszkiwania w Polsce. Zdaniem skarżącego pogląd ten jest zupełnie nietrafny gdyż przytoczony przez organy administracji pkt 2 art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji wcale nie wymaga aby kultywowanie mowy polskiej i polskich tradycji osoba ubiegająca się o zezwolenie na osiedlenie się na stałe w Polsce wyniosła jeszcze z dzieciństwa i z domu rodzinnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty zbieżne z argumentami zawartymi w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 i art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wojewódzki sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, i stosuje środki określone w ustawie. Ponadto, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza m.in., że Sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 26 maja 1998 sygn. akt II SA 915/97 i 919/97, OSP 1999, z. 4, poz. 79). Podstawę orzekania przez ten sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy. W razie stwierdzenia, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd powinien na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. uwzględnić skargę. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów i badając pod tym względem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Powołany w zaskarżonej decyzji art. 52 ust. 5 Konstytucji RP stanowi, że osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe, a zatem ustanawia dla osób, których polskie pochodzenie zostało formalnie (zgodnie z ustawą) stwierdzone prawo podmiotowe do osiedlenia się na terytorium Polski, natomiast nie zawiera żadnej regulacji, co do trybu dochodzenia owego konstytucyjnie gwarantowanego prawa. W ocenie Sądu, zarówno Prezes Urzędu, jak i wcześniej Wojewoda M., słusznie wywiedli, że wobec braku jednej i jednoznacznej regulacji ustawowej normującej tryb stwierdzania pochodzenia polskiego osoby, która w myśl art. 52 ust. 5 Konstytucji RP ma prawo osiedlić się na terytorium RP, do realizacji tego prawa winny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, która reguluje m.in. kwestie zasad i trybu udzielania zezwoleń na osiedlenie się, ale nie daje preferencji przy ubieganiu się o udzielenie takiego zezwolenia cudzoziemcom polskiego pochodzenia, oraz przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji, która jako jedyna określa kryteria, w oparciu o które ustalane jest polskie pochodzenie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji – za osobę polskiego pochodzenia, (...), uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej (pkt 1), wykaże ona swój związek z polskością w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów (pkt 2). Z treści powyższego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące uznanie za osobę polskiego pochodzenia: zadeklarowanie narodowości polskiej, posiadanie wskazanego przodka narodowości polskiej oraz wykazanie związku z polskością. Przy czym wymienione przesłanki muszą zostać wypełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość uznania przez organ osoby wnioskującej za osobę polskiego pochodzenia. Prezes Urzędu w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż skarżący bezspornie wypełnił pkt 1 powyższego artykułu, ponieważ wykazał, iż jego babcia S. z domu B. była narodowości polskiej. Odmowę udzielenie skarżącemu wnioskowanego zezwolenia uzasadnił natomiast brakiem wypełnienia pkt 2 powyższego artykułu tj. niewykazania związku z polskością, gdyż w domu rodzinnym wnioskodawcy nie pielęgnowano polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Sąd odnosząc się do powyższego argumentu zaskarżonej decyzji, zauważa, że w pkt 2 powyższego artykułu, ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności", co oznacza, że za wykazanie związku z polskością można uznać także inne działania i zachowania wnioskodawcy, niż tylko pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Nie można też zakładać, jak stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że pielęgnowanie polskiej mowy, tradycji i zwyczajów musi być kultywowane w rodzinnym domu. Jakkolwiek sprawa pielęgnowania polskiej mowy, tradycji i zwyczajów w rodzinnym domu jest ważna, to jednak dokonując oceny związków z polskością należy tej oceny dokonać szerzej poprzez wzięcie pod uwagę także tego, czy wnioskodawca porozumiewa się w języku polskim, jaki jest stan jego wiedzy o Polsce, czy szukał kontaktów z polskością poza rodzinnym domem itp. Zdaniem Sądu art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji w przedmiotowej sprawie należy stosować odpowiednio (z modyfikacjami wynikającymi ze specyfiki niniejszego postępowania) a nie wprost, albowiem ustawodawca warunki jakie musi spełnić cudzoziemiec aby można było uznać go za osobę polskiego pochodzenia określił dla potrzeb innego postępowania. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż w zaskarżonej decyzji organ nieprawidłowo uznał, że w celu wykazania związków z polskością w domu rodzinnym wnioskodawcy musiała być pielęgnowana polska mowa, polskie zwyczaje i tradycje. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, iż w zaskarżonej decyzji w sposób niewłaściwy i niewystarczający została dokonana ocena przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji. Ponadto Sąd zwraca uwagę, iż z zaskarżonej decyzji nie wynika, czy Prezes Urzędu przyjął, iż skarżący wypełniał przesłankę dotyczącą zadeklarowania narodowości polskiej, czy też nie. Dodatkowo Prezes Urzędu w swej decyzji nie ustosunkował się do zarzutów odwołania, w którym skarżący podniósł, iż nie podał we wniosku o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się polskiej narodowości, ponieważ byłoby to niezgodne z dokumentami załączonymi do tego wniosku. Powyższe uchybienia stanowią kolejne naruszenia powołanych przepisów k.p.a. i powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Urzędu – mając na uwadze wskazane wyżej uwagi Sądu – powinien dokonać wszechstronnej oceny, czy skarżący wykazał swój związek z polskością, a także odnieść się do kwestii zadeklarowania przez niego narodowości polskiej. Przy dokonywaniu tej oceny organ winien również uwzględnić wskazane w art. 7 k.p.a. przesłanki obligujące organy administracji publicznej do uwzględniania z urzędu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego – tj. odpowiadającego wartości konstytucyjnej unormowanej w art. 52 ust. 5 Konstytucji RP oraz w jej preambule poprzez powołanie się na więzy wspólnoty z naszymi rodakami rozsianymi po świecie – interesu skarżącej. Z powyższych przyczyn zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.