V SA/Wa 190/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] września 2016 r. o odmowie przyznania skarżącej [...] prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi [...] i [...] na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...] września 2016 r. o odmowie przyznania skarżącej [...] prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. W. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że skargę kasacyjną od orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie w dniu 16 marca 2016 r. może sporządzić tylko adwokat lub radca prawny, a ona ma prawo wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca oświadczyła, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a źródłem jej dochodów jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 7.000 zł. Jako składniki majątku wymieniła: współwłasność w ½ części domu o powierzchni 182 m2 i wartości 525.000 zł, mieszkanie o powierzchni 61,4 m2 i wartości 100.000 zł, współwłasność w ½ części nieruchomości gruntowej o powierzchni 1.121 m2 i wartości 60.000 zł, garaż o powierzchni 18 m2 i wartości 8.000 zł oraz oszczędności w kwocie 150.000 zł. Skarżąca wskazała również, że jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości 116.000 zł (omyłkowo informację o ww. kredycie zawarła w rubryce nr 7.2.3. zatytułowanej Wierzytelności). Natomiast do miesięcznych wydatków skarżąca zaliczyła: ratę spłaty kredytu – 700 zł, koszty utrzymania domu i mieszkania – 1.500 zł oraz koszty bieżącego utrzymania – 2.500 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, pismem Sądu z 5 lipca 2016 r., skarżąca została wezwana do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów: a) zeznania podatkowego skarżącej za 2015 rok, b) zaświadczenia o wysokości miesięcznego wynagrodzenia skarżącej za pracę, c) dokumentów potwierdzających podaną w rubryce nr 11 formularza PPF informację o udzielonym skarżącej kredycie i miesięcznych wydatkach związanych z jego spłatą (np. kopia umowy kredytu i harmonogram spłaty rat), d) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie, e) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń. Powyższe wezwanie Sądu doręczono skarżącej 28 lipca 2016 r. i dotychczas nie zostało ono wykonane. Postanowieniem z 6 września 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia. Ponownie wniosła o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego do reprezentowania skarżącej w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącej Sąd nie wskazał w jakim zakresie i dlaczego uznał dane zawarte we wniosku za niewystarczające do dokonania oceny sytuacji skarżącej skoro oświadczenie zostało złożone rzetelnie, wyczerpująco i zgodnie ze stanem faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek strony, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak przedstawienia przez stronę istotnych dla oceny wniosku dokumentów, uniemożliwiło dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Przypomnieć należy, że pismem z 5 lipca 2016 r. skarżąca została wezwana m.in. do nadesłania zeznania podatkowego za 2015 rok, zaświadczenia o wysokości miesięcznego wynagrodzenia za pracę, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, w tym dot. spłaty zaciągniętego przez stronę kredytu. Powyższe wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi ze strony skarżącej. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika zaś, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskuje stały dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 7.000 zł miesięcznie. Jako składniki swego majątku wymieniła: współwłasność w ½ części domu o powierzchni 182 m2 i wartości 525.000 zł, mieszkanie o powierzchni 61,4 m2 i wartości 100.000 zł, współwłasność w ½ części nieruchomości gruntowej o powierzchni 1.121 m2 i wartości 60.000 zł, garaż o powierzchni 18 m2 i wartości 8.000 zł oraz oszczędności w kwocie 150.000 zł. Do zobowiązań i stałych wydatków zaliczyła natomiast spłatę kredytu hipotecznego (700 zł miesięcznie), koszty utrzymania domu i mieszkania – media (1.500 zł miesięcznie) oraz koszty bieżącego utrzymania (2.500 zł miesięcznie). Mając na uwadze powyższe informacje referendarz prawidłowo ocenił, że o zasadności przyznania prawa pomocy nie może zadecydować sama treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, za zasadne uznał wezwanie skarżącej do nadesłania dodatkowych dokumentów, które w sposób czytelny zobrazowałyby m.in. wysokość miesięcznych wydatków strony (strona we wniosku wskazała tylko zbiorcze kwoty bez ich uszczegółowienia), ponadto dzięki nadesłaniu wymienionych w wezwaniu dokumentów referendarz byłby w stanie prawidłowo zestawić i porównać wysokość ww. wydatków z osiąganymi przez stronę miesięcznymi dochodami (mając również na uwadze stan majątku skarżącej wskazany we wniosku). Należy również zauważyć, iż skarżąca wraz z sprzeciwem nie nadesłała żadnych dokumentów dot. swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które była wzywana przed rozpoznaniem przez referendarza sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto skarżąca nie udokumentowała (także na etapie sprzeciwu) kosztów bieżącego utrzymania. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo zatem przyjął, iż skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż strona posiada stałe źródło dochodów, majątek w postaci nieruchomości oraz oszczędności w kwocie 150.000 zł. Ponadto zdaniem Sądu, jeżeli wnioskodawca dysponuje zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zgodzić się należy również ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.