V SA/Wa 190/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2016 r. o odmowie przyznania skarżącemu [...] prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi [...] i [...] na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...] września 2016 r. o odmowie przyznania skarżącemu [...] prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R. B. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na wysokie koszty miesięczne ponoszone tytułem spłaty rat kredytów hipotecznych, z których jeden został udzielony w walucie obcej. Skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jego miesięczne dochody stanowią: wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 5.250 zł netto oraz czynsz najmu mieszkania w kwocie 525 zł. Natomiast do miesięcznych wydatków zaliczył: ratę spłaty kredytu hipotecznego (udzielonego w kwocie 23.287,46 euro na zakup mieszkania) – 100 euro, ratę spłaty kredytu hipotecznego (udzielonego w wysokości 157.904 zł na sfinansowanie kosztów budowy przez dewelopera) – 1.400 zł, czynsz – 250 zł, opłaty za media – 200 zł, koszt ubezpieczenia – 250 zł. Jako składniki majątku skarżący wymienił: współwłasność w ½ części mieszkania o powierzchni 33 m2 i wartości szacunkowej 247.000 zł, współwłasność w ½ części mieszkania o powierzchni 51 m2 i wartości szacunkowej 500.000 zł, oszczędności w kwocie 1.000 zł oraz samochód osobowy marki S. (rok produkcji: 2011). Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, pismem Sądu z 5 lipca 2016 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów: a) zeznania podatkowego skarżącego za 2015 rok, b) zaświadczenia o wysokości miesięcznego wynagrodzenia skarżącej za pracę, c) dokumentu potwierdzającego wysokość czynszu najmu pobieranego przez skarżącego (np. kopia umowy najmu, dowód przelewu czynszu najmu na rachunek bankowy skarżącego), d) dokumentów potwierdzających podane w rubryce nr 11 formularza PPF informacje o udzielonych skarżącemu kredytach i miesięcznych wydatkach związanych z ich spłatą (np. kopie umów kredytowych i harmonogramy spłaty rat), e) wskazania wartości pojazdu wymienionego w rubryce nr 7.3. formularza PPF, f) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie, g) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń. Powyższe wezwanie Sądu doręczono skarżącemu 12 lipca 2016 r. i dotychczas nie zostało ono wykonane. Postanowieniem z 6 września 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza skarżący, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazał w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia. Zdaniem skarżącego Sąd nie wskazał w jakim zakresie i dlaczego uznał dane zawarte we wniosku za niewystarczające do dokonania oceny sytuacji skarżącego skoro oświadczenie zostało złożone rzetelnie, wyczerpująco i zgodnie ze stanem faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek strony, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak przedstawienia przez stronę istotnych dla oceny wniosku dokumentów, uniemożliwiło dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Przypomnieć należy, że pismem z 5 lipca 2016 r. skarżący został wezwany m.in. do nadesłania zeznania podatkowego za 2015 rok, zaświadczenia o wysokości miesięcznego wynagrodzenia za pracę oraz pobieranego czynszu za mieszkanie, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, w tym dot. spłaty zaciągniętego przez stronę kredytu, a także wskazania wartości pojazdu wymienionego we wniosku. Powyższe wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi ze strony skarżącego. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika zaś, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskuje stały, miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 5.250 zł oraz z tytułu wynajmowanego mieszkania w wysokości 525 zł. Jako składniki swego majątku wymienił: współwłasność w ½ części mieszkania o powierzchni 33 m2 i wartości 247.000 zł, współwłasność w ½ części mieszkania o powierzchni 51 m2 i wartości 500.000 zł, samochód osobowy marki S. (rok produkcji 2011) oraz oszczędności w kwocie 1.000 zł. Do zobowiązań i stałych wydatków zaliczył natomiast spłatę kredytów hipotecznych (100 euro oraz 1.400 zł miesięcznie), czynsz (250 zł), opłaty za media (200 zł) oraz koszt ubezpieczenia (250 zł). Mając na uwadze powyższe informacje referendarz prawidłowo ocenił, że o zasadności przyznania prawa pomocy nie może zadecydować sama treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, za zasadne uznał wezwanie skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów, które w sposób czytelny zobrazowałyby m.in. wysokość miesięcznych wydatków strony, ponadto dzięki nadesłaniu wymienionych w wezwaniu dokumentów referendarz byłby w stanie prawidłowo zestawić i porównać wysokość ww. wydatków z osiąganymi przez stronę miesięcznymi dochodami (mając również na uwadze stan majątku skarżącego wskazany we wniosku). Należy również zauważyć, iż skarżący wraz ze sprzeciwem nie nadesłał żadnych dokumentów dot. swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które był wzywany przed rozpoznaniem przez referendarza sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto skarżący nie udokumentował (także na etapie sprzeciwu) kosztów swego bieżącego utrzymania. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo zatem przyjął, iż skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż strona posiada stałe źródło dochodów (umowa o pracę, wynajem mieszkania), majątek w postaci nieruchomości oraz samochodu osobowego oraz oszczędności. Ponadto zdaniem Sądu, jeżeli wnioskodawca dysponuje zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zgodzić się należy również ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.