V SA/Wa 1909/10

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 28 września 2010 r. A. M. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z matką, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, natomiast nie posiada nieruchomości rolnych. W rubryce 10 wniosku – jako dochody członków rodziny – podała świadczenia emerytalne matki w wysokości 1.597,37 zł oraz wskazała, iż z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie osiąga dochodu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, iż posiada papiery wartościowe o nominalnej wysokości około 70.000 zł (rubryka 7.2.1 formularza PPF) oraz samochód osobowy z 2002 roku o wartości około 19.000 zł (rubryka 7.2.2 formularza PPF). Uzasadniając wniosek podniosła, iż jest osobą niepełnosprawną, prowadzi pracownię [...], która nie przynosi dochodu, mieszka z 83-letnią matką, która jest osobą chorą, w związku z czym ponosi wydatki na leczenie (300 – 500 zł miesięcznie). Oświadczyła jednocześnie, iż jest zadłużona "na kartach kredytowych" na kwotę około 70 tys. zł, bowiem "uważała, iż zadłużenie będzie bezpieczniejsze, niż pozbywanie się oszczędności". W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 4 października 2010 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W dniu 25 października 2010 r. wpłynęło pismo skarżącej z 18 października 2010 r., w którym przedstawiła miesięczne wydatki swoje i matki oraz opisała sytuację życiową i majątkową. W szczególności podniosła, iż po śmierci ojca opiekuje się starszą, chorą matką, wobec czego jej sytuacja jest bardzo trudna. Matka posiada oszczędności na rachunku bankowym w wysokości około 3.000 zł, zaś wnioskodawczyni posiada "trochę akcji i papierów wartościowych o wartości około 60 tys. zł., ale zarazem jest zadłużona na identyczną kwotę na rachunkach kart kredytowych". Do pisma załączyła wydruki z rachunków bankowych swoich i matki oraz kserokopie zeznań podatkowych PIT-36. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz koszty ewentualnego zastępstwa procesowego z wyboru), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska, wywarła ta okoliczność, iż wnioskodawczyni posiada oszczędności pieniężne, których wysokość nie pozwala na zaliczenie jej do kategorii osób, które z uwagi na swoje ubóstwo zasługują na udzielenie prawa pomocy. Jak to już wielokrotnie podniesiono w orzecznictwie, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Skoro zatem skarżąca – jak sama wskazuje – posiada akcje i papiery wartościowe o wartości przekraczającej 60.000 zł, które stanowią oszczędności, uznać należy, że ich przeznaczenie na koszty postępowania – w wysokości 100 zł – nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. W tym miejscu wyjaśnić należy wnioskodawczyni, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów. Nie można przyjąć jakoby takie zobowiązania skarżącej miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi, czy też wydatkami jakie ewentualnie będzie chciała przeznaczyć na zastępstwo procesowe. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Niezależnie od tego zauważyć należy, iż matka wnioskodawczyni – z którą prowadzi gospodarstwo domowe – posiada stałe źródło dochodów oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Wnioskodawczyni winna zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłuszczonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.