V SA/Wa 1909/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... maja 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez H. W. (dalej: strona, skarżący, rolnik) jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z ... maja 2012 r., nr ... utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z ... lutego 2012 r. nr ..., którą organ odmówił skarżącemu umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych, ustalonej decyzją nr ... z dnia ... kwietnia 2011 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia ... kwietnia 2011 r. Prezes ARiMR ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości ... zł, powiększoną o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczone od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych. W wyniku złożonego przez rolnika wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ARiMR decyzją z dnia ... lipca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję własną. Decyzja ta wobec niewniesienia przez stronę środków zaskarżenia stała się ostateczna. Rozpoznając wniosek strony o umorzenie nienależnie otrzymanej płatności, uzasadniony trudną sytuacją finansową i złym stanem zdrowia rolnika oraz jego żony i syna, Prezes ARiMR decyzją z dnia ... lutego 2012 r. odmówił uwzględnienia żądania. W ocenie organu pierwszej instancji nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747). Organ wskazał, że zgodnie z powyższym przepisem właściwy organ agencji płatniczej, umarza z urzędu należności, jeżeli należność nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, z późn. zm.). Z uwagi na fakt, iż zadłużenie Strony ustalone decyzją z dnia ... kwietnia 2011 r. stanowiło kwotę ... zł, a tym samym kwota ta przekroczyła równowartość 100 euro, ponieważ kurs euro na dzień 31 stycznia 2011 r. wynosił 4,0106 zł, a więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła ... zł, organ uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku Strony. W dniu 22 marca 2012 r. do ARiMR wpłynęło odwołanie rolnika od powyższej decyzji. W odwołaniu wskazano, że ma na utrzymaniu ... syna i pracuje jedynie na pół etatu w charakterze ... bez możliwości spłacania choćby małych rat. Dodano, że pomoc udzielona na wsparcie gospodarstwa nie została zmarnotrawiona, gdyż gospodarstwo zostało przekazane ..., która je prowadzi. Po rozpoznaniu odwołania zaskarżoną decyzją z ... maja 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, ponownie analizując przesłanki określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., podzielił w całości argumentację zawartą w decyzji Prezesa ARiMR. Dodatkowo wskazał, iż zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, może z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez agencje płatnicze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także z tytułu zabezpieczeń i kar nieobjętych klasyfikacją budżetową Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Wskazał, iż ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż strona posiada stałe źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia w wysokości ... zł, natomiast żona rolnika – świadczenie emerytalne w wysokości ...zł. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, iż fakt znajdowania się strony w trudnej sytuacji materialnej, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., nie stanowi przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych decyzją Prezesa ARiMR z dnia ... kwietnia 2011 r. Minister wskazał, że zarówno agencja płatnicza jak również Instytucja Zarządzająca – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zobligowane są do ochrony interesów budżetu wspólnotowego, zapobiegania i należytego traktowania każdej nieprawidłowości popełnionej przez beneficjenta pomocy. Przepis art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006 r., str.90, ze zm.), wskazuje na uprawnienie państwa członkowskiego do podjęcia decyzji o niekontynuowaniu windykacji, jeżeli kwota nienależnie wypłacona rolnikowi nie przekracza 100 euro w ramach jednego programu pomocy. Z analizy powyższego wynika, iż państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji zastosował prawidłowo przepisy § 4 ust. 1 oraz § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. odmawiając umorzenia należności. Minister jednocześnie zauważył, iż zgodnie z § 6 rozporządzenia w przypadku, gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności, przy czym w stosunku do umorzenia należności, o którym mowa w § 4 ust. 1, umorzenie odsetek nie może przekroczyć kwoty stanowiącej równowartość 50 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem wymienionym w § 4 ust. 1. Organ wskazał, iż umorzenie odsetek za zwłokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej. Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia należności głównej, co powoduje, iż zgodnie z jednoznacznym przepisem § 6 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. nie ma obecnie możliwości umorzenia odsetek za zwłokę. Odnosząc się do argumentów dotyczących przekazania gospodarstwa córce, które doprowadziły do ustalenia nienależnie pobranych płatności, organ wskazał, iż dotyczą one odrębnego postępowania zakończonego wydaniem przez Prezesa ARiMR decyzji Nr ... z dnia ... lipca 2011 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezesa ARiMR Nr ... z dnia ... kwietnia 2011 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych. W decyzji tej strona została poinformowana o przyczynach ustalenia kwoty należności i została pouczona o możliwości złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Decyzja ta nie została zaskarżona przez stronę do Sądu, wobec czego stała się prawomocna. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, że przyczyną przekazania gospodarstwa na rzecz córki była odmowa przyznania żonie renty strukturalnej. Wskazał, że córka po przejęciu gospodarstwa rolnego zrealizowała plan rozwoju gospodarstwa rolnego. Powołał się także na zasadę praworządności oraz konieczność ustalenia prawdy obiektywnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia ... stycznia 2013 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że skarżący wraz z żoną, mając na utrzymaniu niepełnosprawnego syna, postanowili przekazać gospodarstwo córce, aby żona mogła przejść na emeryturę rolniczą. Pełnomocnik powołał się na rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. i wskazał, że żona skarżącego spełniała warunki ustawowe do przyznania jej renty strukturalnej, a skarżącemu przysługiwały dalsze raty płatności, gdyż przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. weszły w życie po upływie siedmiu dni od dnia ich ogłoszenia. Na rozprawie przed Sądem w dniu 24 stycznia 2013 r. pełnomocnik skarżącego zapytany, czy skarżący składa skargę na decyzję w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranej płatności oświadczył, że nie umie odpowiedzieć na to pytanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego. Sąd , zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja znajduje oparcie w powołanych przez organy administracyjne przepisach prawa. W tym miejscu wskazać należy, że szczegółowe zasady i tryb umarzania przez właściwy organ należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej reguluje obowiązujące w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. Nr 258, poz. 1747). Zgodnie z przepisem § 4 ust. 1 tego aktu należność pieniężna umarzana jest z urzędu, a zatem organ zobowiązany jest do jej umorzenia, o ile należność ta nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, z późn. zm.). W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR Nr ... z dnia 18 kwietnia 2011 r. wynosiła ... zł. Kwota ta przekroczyła zatem równowartość 100 euro, ponieważ wyznaczony przez Europejski Bank Centralny kurs euro na dzień 31 marca 2011 r. wynosił ... zł. W tej sytuacji, jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu, gdyż stanowi kwotę wyższą od ... zł. Ponadto w przypadku całkowitej nieściągalności należności, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek o których stanowi §3 pkt 1 rozporządzenia organy agencji mają możliwość, a zatem nie są zobligowane, umorzenia z urzędu w całości lub w części należności. Zatem w przypadku spełnienia jednej z przesłanek określonych niniejszym przepisem organ może z urzędu ( a zatem nawet bez wniosku strony ) umorzyć należność przypadającą agencji płatniczej. Przesłanki te są następujące : 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Wskazując na fakt pogorszenia sytuacji życiowej strony oraz brak majątku, niskie dochody i zły stan zdrowia, organ zasadnie uznał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., nie stanowią one samodzielnych przesłanek umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych skarżącemu w/w decyzją Prezesa ARiMR. Nie mniej jednak uznać należy, że wskazane przez stronę okoliczności podlegają ocenie w świetle przesłanek o których mowa w §3 pkt 5-6 rozporządzenia. Odnosząc się zatem do zaistnienia w przedmiotowej sprawie określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności W tym miejscu WSA zgadza się z dokonaną przez organy płatnicze oceną, że aczkolwiek niewątpliwie trudna sytuacja materialna, w której znajduje się skarżący, nie uzasadnia uznania wniosku pod kątem spełnienia omawianej wyżej przesłanki, w sytuacji gdy stały dochód w postaci emerytury i wynagrodzenia za pracę, nie dają podstaw do przypuszczenia, iż w prowadzonym (jak wynika z akt sprawy) postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Zdaniem WSA, w okolicznościach niniejszej sprawy organy płatnicze prawidłowo uznały, że nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1-4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., uzasadniające możliwość umorzenia przedmiotowej należności. Odnośnie przesłanki określonej § 3 pkt 6 wskazać należy iż ocena jej dokonana została również właściwie. W sprawie prowadzone jest bowiem postępowanie egzekucyjne i brak jest informacji, by było ono nieskuteczne. Wskazać należy, że zarówno agencja płatnicza, jak również Instytucja Zarządzająca – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zobligowane są do ochrony interesów budżetu wspólnotowego, zapobiegania i należytego traktowania każdej nieprawidłowości popełnionej przez beneficjenta pomocy. Przepis art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006 r., str. 90, z późn. zm.), wskazuje na uprawnienie państwa członkowskiego do podjęcia decyzji o niekontynuowaniu windykacji, jeżeli kwota nienależnie wypłacona rolnikowi nie przekracza 100 euro w ramach jednego programu pomocy. Z powyższego wynika, iż państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. Tym samym przesłanki dające możliwość umorzenia należności interpretować należy ściśle. Ponadto zauważyć należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z nich daje jedynie organowi możliwość skorzystania z rezygnacji z dochodzenia należności, nie stanowi zaś obowiązku umorzenia takiej należności. Natomiast argumenty skarżącego dotyczące, w jego ocenie mającego wpływ na zasadność wniosku o umorzenie należności, błędnego poinformowania przez pracownika ARiMR o warunkach dotrzymania zobowiązania nie mogą być przedmiotem rozważań w sprawie niniejszej. Kwestia bowiem zasadności obciążenia strony zwrotem wypłaconych jej należności z tytułu pomocy nie może być przedmiotem niniejszego postępowania, które dotyczy wniosku o umorzenie zadłużenia. Zasadność obciążenia strony zwrotem przyznanej pomocy była przedmiotem odrębnego postępowania, (zakończonego decyzją ostateczną Prezesa ARiMR z ... lipca 2011r.), w którym strona miała możliwość podnoszenia okoliczności mających, jej zdaniem znaczenie dla prawidłowości przyjęcia czy oraz w jakiej wysokości wypłacona jej pomoc stanowi kwotę pobraną nienależnie, a zatem podlegającą zwrotowi. W prawidłowo ustalonych okolicznościach stanu faktycznego sprawy i przy przeprowadzeniu przez organy administracji prawidłowej wykładni mających w niej zastosowanie przepisów obowiązującego prawa, w ocenie Sądu brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Z wyłożonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.