V SA/Wa 191/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) lipca 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy; oddala skargę. Przedmiotem skargi z 22 sierpnia 2006 r., wniesionej przez Z. Ł. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) lipca 2006 r. o nr (...) , utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) maja 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 2 lutego 2005 r. (wpływ do organu administracyjnego), Z. Ł. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami za 2000 i 2001 rok. W uzasadnieniu podał, iż został poinformowany o zadłużeniu wobec ZUS, o którym to nie wiedział. Następnie powołał się na krytyczną sytuację finansową, wskazując, iż od października 2001 r. choruje. Od ponad 10 lat choruje również i jego żona. Decyzją z (...) maja 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Strona obecnie otrzymuje z ZUS świadczenie rentowe, które nie jest zajęte egzekucyjnie na rzecz innych wierzycieli, i z którego możliwe jest prowadzenie skutecznej egzekucji. Dodatkowo organ zauważył, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód. Nadto posiada podlegający egzekucji majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego. W sprawie nie zachodzi więc, jak stwierdził, całkowita nieściągalność uzasadniająca umorzenie zadłużenia. Miał też na uwadze, iż z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z (...) listopada 2003 r. wynika, że Z. Ł. jest jedynie częściowo niezdolny do pracy, stan zdrowia pozwala mu na prowadzenie działalności gospodarczej. Organ uznał więc, iż uregulowanie zadłużenia nie pozbawi wnioskodawcy środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. Ł. podtrzymał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Podał, iż ma na utrzymaniu 6-osobową rodzinę, córka studiuje, natomiast żona ciężko choruje i nie pracuje. Podał też, że spłaca kredyt w kwocie 15.000 zł w ratach ponad 400 zł miesięcznie. Dalej powołał się na zły stan zdrowia. Na koniec oświadczył, iż jego dochody z gospodarstwa oraz prowadzonej działalności gospodarczej nie wystarczają na podstawowe potrzeby jego rodziny. Dodał również, że zadłużenie wobec ZUS powstało, albowiem został wprowadzony w błąd przez pracodawcę. Decyzją z (...) czerwca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Od niniejszej decyzji Prezesa Zakładu, Z. Ł. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2193/05, wydanym w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w których w I instancji orzekał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, był Minister Polityki Społecznej. Tym samym Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję Zakładu z (...) maja 2005 r., naruszył przepisy określające właściwość organu odwoławczego w tychże sprawach. Dalej, postanowieniem z (...) kwietnia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek Z. Ł. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 24 maja 2006 r. Prezes ZUS zwrócił się do strony z prośbą o wypowiedzenie się czy nadal podtrzymuje swój wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia zadłużenia wobec ZUS. W przypadku podtrzymania wniosku organ wezwał stronę o dodatkowe dokumenty potwierdzające aktualną sytuację materialno-finansową, które to w dniu 7 i 12 czerwca 2006 r. wpłynęły do akt sprawy. W dniu 12 czerwca 2006 r. strona złożyła m.in. swoje oświadczenie, w którym podniosła, iż począwszy od 2000 roku do 2005 r. otrzymywała zaświadczenia o niezaleganiu na rzecz ZUS. W przeciwnym razie nie doszło by do powstania tak dużej sumy odsetek. Decyzją z (...) lipca 2006 r. Prezes ZUS, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z (...) maja 2005 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, iż zainteresowany od stycznia 1999 r. prowadzi działalność gospodarczą – (...) i sklep (...) . Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zgłosił się tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. W wyniku weryfikacji ustalono zaś, iż zobowiązany był również -pomimo zatrudnienia- do opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne. Zgłoszenia do ubezpieczenia za okres od lipca 2000 r. zainteresowany dokonał dopiero w lutym 2005 r. Następnie, organ wyjaśnił, że rozpatrując wniosek wziął pod uwagę, iż od listopada 2002 r. strona pobiera rentę inwalidzką z tytułu częściowej niezdolności do pracy, obecnie w wysokości 769,25 zł brutto, i świadczenie to nie jest zajęte egzekucją. Uwzględnił też fakt nie zalegania strony w podatkach, spłacanie przez nią kredytu obrotowego zaciągniętego w kwocie 13.000 zł, oraz kredytu w Banku Spółdzielczym w S. w kwocie 10.000 zł, którego termin spłaty upływa (...) lutego 2007 r. Prezes ZUS miał też na uwadze złożone przez stronę zeznania podatkowe, w tym za 2005 r., z którego wynika, iż przychód strony za ten rok wyniósł 148.661,31 zł, a dochód -16.474,93 zł. Organ wskazał również na posiadany przez stronę samochód marki V.. Miał na uwadze także to, iż żona wnioskodawcy posiada zabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni ponad (...) ha. Roczny dochód z gospodarstwa wynosi 11.009,87 zł, zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Gminu S. z (...) czerwca 2006 r. Nadto, organ wskazał na złożone przez stronę zaświadczenia lekarskie wydane przez lekarza rodzinnego, według którego żona wnioskodawcy leczy się z powodu zespołu (...) , choroby (...) (...) i (...) (...) (...) , oraz rachunki dotyczące ponoszonych opłat na wodę, energię elektryczną, telefon. Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne, organ po pierwsze stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po drugie uznał, że nie można stwierdzić by w niniejszej sprawie zachodziły szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia mimo braku całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uzasadniając taką ocenę m.in. wskazał, iż zainteresowany nadal prowadzi działalność gospodarczą, a więc stan zdrowia nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia. Również z zaświadczenia lekarza rodzinnego nie wynika, że żona wnioskodawcy wymaga konieczności sprawowania nad nią opieki osób trzecich, a tym samym nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Na koniec organ odniósł się do argumentów strony związanych z brakiem informacji o obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w okresie osiągania z umowy o pracę wynagrodzenia niższego od minimalnego wynagrodzenia, stwierdzając, iż nie mogą stanowić one podstawy umorzenia należności z tytułu składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, Z. Ł. wniósł o jej uchylenie zarzucając naruszenie: -art. 28 ust. 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także art. 7 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie przez organ, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o całkowite lub częściowe umorzenie zaległości wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek od tych zaległości; -art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na treść decyzji oraz wbrew słusznemu interesowi obywatela, co wyraża się w braku uwzględnienia przez organ, że zaległość z tytułu należności za składki z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz odsetki od kwoty głównej, z pewnością nie powstałyby, gdyby ZUS wcześniej, tj. zaraz po powstaniu zaległości poinformował skarżącego o obowiązku zapłaty – co stanowi szczególną okoliczność uzasadniającą całkowite lub częściowe umorzenie zaległości. W uzasadnieniu skargi skarżący m.in. podniósł, iż decyzja Prezesa ZUS jest dla niego krzywdząca. Faktem jest, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w kwocie około 1373 zł, (łączny miesięczny dochód – około 2000 zł), jednakże większość tej sumy przeznacza na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych i spłatę zadłużeń (kredytów). Dlatego też brak jest podstaw do przyjęcia, że stan majątkowy i sytuacja rodziny skarżącego pozwalają mu na uiszczenie zaległej należności z tytułu składek, bez pociągnięcia dla niego i jego rodziny zbyt ciężkich skutków. Spłata zadłużenia w kwocie ponad 12 tyś zł spowoduje, że skarżący zmuszony będzie do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, która w chwili obecnej stanowi główne źródło utrzymania jego i jego rodziny. Skarżący podniósł też, iż nie miał wiedzy, jakoby ma zaległość w ZUS. Z dokumentów otrzymanych z Oddziału ZUS w Z. za lata 2002-2004 nie wynika, aby był informowany o jakichkolwiek zaległościach. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Mając na względzie powyższe, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z 2 lutego 2005 r. (data wpływu do organu), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż dotychczas w stosunku do zainteresowanego, uzyskującego dochód o posiadającego majątek, postępowanie egzekucyjne nie było prowadzone. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę w świetle powyższego, zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy skarżącego oraz jego stan zdrowia w rozpoznanej sprawie nie jest taki, aby prowadził do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Ponadto Sąd zauważa, iż skarżący w każdej chwili może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nie można zgodzić się również z zarzutami zawartymi w skardze dot. naruszenia postępowania dowodowego tj. art. 7, 77 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną, co czyni zarzut naruszenia postępowania administracyjnego bezzasadnym. W związku z powyższym w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.