V SA/Wa 191/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, , Protokolant st. specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; oddala skargę Przedmiotem skargi M. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...) z dnia [...] listopada 2013 r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], którą odmówiono przyznania jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz nałożono sankcję. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: W dniu 15 maja 2012 r. (data stempla pocztowego) M. K. złożył wniosek na rok 2012 o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. We wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego M. K. zadeklarował do jednolitej płatności następujące działki rolne: [...]- 1,86 ha (dz.ewid.[...]) [...]- 3,00 ha (dz.ewid.[...]). W trakcie kontroli administracyjnej wniosku okazało się, że na działki ewidencyjne [...] o pow. 1,99 ha oraz [...] o pow. 3,05 ha położone w obrębie [...], gm. [...] złożył wniosek również W. S.. W związku z zaistniałym konfliktem kontroli krzyżowej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wystosował wezwanie do złożenia wyjaśnień do W. S.. W sprawie wyjaśnienia złożył również M. K. W dniu 30 października 2012 roku w siedzibie organu W. S. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że działki o numerach [...] oraz [...] położone w obrębie [...], gm. [...] użytkuje od 2000 roku. Stwierdził też, że M. K. nigdy ww. działek nie uprawiał i nie interesował się ich użytkowaniem. Organ I instancji wskazał, iż M. K. w odpowiedzi na przeprowadzone z nim przez pracownika organu rozmowy telefoniczne sukcesywnie przesyłał do biura wyjaśnienia dotyczące spornych działek, z których jednak nie wynikało, iż to on użytkował ww. działki. W wyjaśnieniu wysłanym w dniu 4.07.2013 roku M. K. napisał, iż nosił się z zamiarem użytkowania obu działek, jednak działka [...] została obsiana przez W. S., a na działce [...] wykonał on koszenie i zebrał siano. M. K. oprócz ww. wyjaśnień nie przedstawił innych dowodów na poparcie swojego stanowiska, iż to on jest faktycznym użytkownikiem spornych działek. Wskazał ponadto, że w związku z kradzieżą trawy w roku 2011 i 2012 do S. R. w [...] wpłynęły akty oskarżenia. Wskutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdzono, że ww. działki zadeklarowane do płatności nie były użytkowane w 2012 roku przez M. K.. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz nałożył sankcję. Organ I instancji wskazał, że ustawodawca wiąże przyznanie płatności bezpośrednich z utrzymaniem gruntów rolnych zgodnie z normami, a tego wymogu nie można oddzielić od ich posiadania, polegającego na faktycznym użytkowaniu. Zadaniem ww. organu było ustalenie, czy deklarowane grunty rolne były faktycznie użytkowane przez Wnioskodawcę w roku ubiegania się o płatność i na tej podstawie przyznanie bądź odmowa przyznania płatności .Ponieważ w trakcie postępowania ustalono, iż wnioskodawca nie posiadał zadeklarowanych gruntów rolnych organ odmówił przyznania płatności. Odwołanie od ww. decyzji wniósł M. K.. Podniósł, że przedmiotowe działki są jego własnością. Wskazał, iż w 2012 r. na działce nr [...] rozrzucił kretowiska i rozsiał nawozy w postaci polifoski i saletry amonowej. Gdy przyjechał by ściąć plon, okazało się, że trwa została skoszona, a siano skradzione. Kradzież została zgłoszona prokuraturze. Podkreślił, iż drugi pokos siana dokonał on sam. Natomiast działka nr [...] została bezprawnie zajęta przez W. S. bez jego zgody i wiedzy. Przyznał, iż ww. działki były wydzierżawione W. S. w latach 2000-2010. Dzierżawa została zakończona w listopadzie 2010 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny ustalony w sprawie, dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz przepisy prawa stanowiące podstawę wydanych decyzji administracyjnych. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż składając wniosek rolnik wskazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności na dany rok. Powierzchnia ta jest następnie weryfikowana przez organ I instancji w toku postępowania administracyjnego i dopiero tak ustalony obszar użytkowany rolniczo oraz sposób jego zagospodarowania stanowi podstawę przyznania płatności. Podkreślił, że pomoc jest udzielana na wniosek producenta rolnego będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego i do gruntów znajdujących się w posiadaniu w sposób trwały, o określonej powierzchni i na określony dzień oraz utrzymywanych zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy. Wskazał, że istotnym jest tylko łączne spełnienie przez producenta rolnego wszystkich wymienionych przesłanek ustawowych stanowiących podstawę do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Organ podniósł, iż w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 170 poz. 1051- z późn. zm.) nie zdefiniowano pojęcia posiadania, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się cywilistyczne znaczenie tego pojęcia. Wyjaśnił, iż według przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie oznacza więc fizyczne władztwo nad rzeczą, któremu towarzyszy element psychiczny - zamiar władania rzeczą dla siebie. Przez posiadanie należy rozumieć efektywne, rzeczywiste w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, czyli faktyczne użytkowanie rzeczy - gruntów rolnych. Samo legitymowanie się posiadaniem samoistnym nie może wystarczyć do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o dopłaty. Podkreślił, iż płatności należą się posiadaczowi gruntów rolnych utrzymującemu grunty zgodnie z normami. Jeżeli zatem o płatności wystąpi rolnik, który posiada grunty rolne, faktycznie je uprawia, utrzymuje je zgodnie z normami i spełnia inne przesłanki warunkujące ich przyznanie, określone w przepisach krajowych i unijnych, płatności będą mu przysługiwać nawet w przypadku bezprawnego użytkowania działek rolnych. Wyjaśnił, że rolą organu nie jest bowiem rozstrzyganie sporów cywilnych, które mogą być dochodzone na drodze sądowej. Wskazał, iż rozstrzygające dla przyznania płatności jest zatem, kto w sposób trwały użytkował grunty rolne i utrzymywał je w dobrej kulturze rolnej, w tym w szczególności poczynił nakłady np. ponosił koszty zakupu nawozów, przeprowadzał inne prace polowe niezbędne do uzyskania pożytków. Organ odwoławczy wskazał, iż w świetle zgromadzonych materiałów dowodowych bezspornym jest fakt, iż M. K. nie był jedynym posiadaczem spornych gruntów w ciągu całego roku objętego wnioskiem. Podkreślił, że za okolicznością tą przemawia fakt, że wiosną 2012 roku skarżący dokonywał jedynie incydentalnych czynności na przedmiotowych działkach, nadto na tych działkach czynności agrotechnicznych dokonywał także inny producent rolny. Powołał się tutaj na pismo skarżącego z dnia 4 lipca 2013 r. jak również odwołanie od decyzji. Podniósł, iż w pismach tych sam skarżący wskazuje, że sporne działki zostały zajęte przez W. S., który obsiał działkę nr [...], zaś z działki [...] skosił trawę. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ II instancji wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie ma znaczenia tytuł własności gruntów rolnych jak również kradzież siana. Organ odwoławczy nie zakwestionował tego faktu, nie mniej jednak wyjaśnił, że jego rolą nie jest rozstrzyganie sporu między Wnioskodawcami. Podkreślił, iż sprawa bezprawnego użytkowania gruntów może być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym, dochodzonych przed sądami powszechnymi. Podniósł, że ta kwestia nie ma wpływu na ocenę uprawnienia do uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. K. wnosząc o uchylenie zakażonej decyzji w całości. Skarżący podniósł, iż W. S. dzierżawił grunty rolne, w tym działki [...] i [...] zgodnie z umową do listopada 2010 roku. Umowa ta została skutecznie rozwiązana. Działka [...] jest to trwały użytek zielony. Wskazał, że wczesną wiosną 2012 roku wykonał na tej działce niezbędne zabiegi agrotechniczne (wyrównał powierzchnie areału poprzez rozrzucenie kretowisk i rozsiał niezbędne nawozy w postaci polifoski i saletry amonowej). Podkreślił, że W. S. tylko dokonał jednorazowej kradzieży siana z tej działki. Drugi pokos trawy zebrał on. Skarżący wskazał, iż czynność wykonana przez W. S. miała charakter incydentalny był na tej działce tylko by skosić i skraść jeden pokos trawy, po drugi pokos nie odważył się już przyjechać gdyż sprawa kradzieży siana była już w prokuraturze. Podniósł, iż obecnie sprawa będzie rozpatrywana w S.R. [...], sygn. akt (...). Skarżący stwierdził, iż cały rok kalendarzowy utrzymywał tą działkę zgodnie z normami i przestrzegałem wymogów do otrzymania ww. płatności. Podkreślił, iż niebywałym jest aby osoba jednorazowo zajęła w złej wierze poprzez sfałszowanie umowy dzierżawy (wskazał nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt (...) dołączony do skargi) grunt rolny i zostawała za takie postępowanie wynagradzana. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuję: Skarga nie jest zasadna. Podstawę przyznawania płatności obszarowych (jednolitej i uzupełniającej) do gruntów rolnych stanowi ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 zw zm.), zwana dalej Ustawą. W myśl art. 7 ust. 1 i 2 Ustawy, rolnikom przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli: 1. posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha; 2. wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; 2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Ponadto w myśl art. 7 ust. 6 Ustawy w przypadku gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu. Z powyższych regulacji prawnych wprost i jednoznacznie wynika, iż pomoc jest udzielana na wniosek podmiotu będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego i do gruntów znajdujących się w jego posiadaniu. Celem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest bowiem wspieranie działalności rolniczej posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony. Takie wsparcie powinno odnosić się więc do osób faktycznie użytkujących grunty na działalność rolniczą. Sam tytuł prawny do gruntu nie został przewidziany jako przesłanka konieczna do ubiegania się o wspomniane świadczenia, albowiem do realizacji działalności rolniczej wystarczające jest posiadanie. Wnioskowana pomoc finansowa w formie płatności bezpośrednich udzielona może być tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. producentom rolnym, którzy rolniczo użytkują posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy) a nadto utrzymują je w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania istotnych decyzji dotyczących funkcjonowania gospodarstwa np. co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, czy również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych. Sama możność władania gruntami rolnymi na podstawie prawa własności nie jest wystarczająca, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Innymi słowy płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych. Konsekwencją takiej zasady przyznawania płatności jest fakt, że właściciel nie może otrzymać takich dopłat za działki, których – w danym roku objętym przyznawaną płatnością – nie posiadał, nie prowadził na nich upraw, a więc nie utrzymywał ich zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej. Wynika to wprost z art. 7 ust. 6 Ustawy. Podstawą rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności jest art. 58 akapit trzeci rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, który stanowi, że jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50% płatność zostaje odmówiona a na rolnika nakłada się sankcje w wysokości przypadającej na różnicę między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Tak więc kwota sankcji wyniosła 3 557.81 zł. Odnośnie płatności UPO powierzchnia stwierdzona 0,00 ha wobec zadeklarowanej 3,00 ha, tym samym procentowa różnica również wyniosła 100%. Tak więc kwota sankcji wyniosła 635.40 zł. (szczegółowe wyliczenia na stronie 7 zaskarżonej decyzji). Kwestią zasadniczą w niniejsze sprawie było ustalenie czy skarżący w chwili składania wniosku o płatności był posiadaczem przedmiotowych działek. Materiał dowodowy zebrany przez organy obu instancji pozwala na stwierdzenie, iż skarżący w momencie składania wniosku o płatności nie był posiadaczem przedmiotowych działek, a organy zasadnie odmówił mu przyznania płatności. Należy wskazać, iż organy bezsprzecznie ustaliły, iż przedmiotowe działki były przedmiotem dwóch wniosków o płatność. Jeden wniosek złożył skarżący M. K., drugi W. S.. Organy ustaliły, że W. S. był użytkownikiem działek w 2012 r., a przedmiotowe działki utrzymuje w dobrej kulturze rolnej, prowadzi na nich uprawy zbożowe m.in. pszenżyto. Ustaliły również, że działki te są w jego posiadaniu i użytkuje je od 2000 r. na powierzchni 4,96 ha. Natomiast skarżący, co sam przyznał w odwołaniu jak i w skardze jedynie wczesną wiosną 2012 roku dokonał zabiegów agrotechnicznych polegających na wyrównaniu powierzchni areału poprzez rozrzucenie kretowisk i rozsianiu niezbędnych nawozów w postaci polifoski i saletry amonowej), oraz skosił (jak twierdzi) jednorazowo siano. Spór jaki się toczy pomiędzy skarżącym, a W. S. co do kwestii bezprawnego posiadania przedmiotowych działek nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Jak wyjaśniono powyżej dla sprawy ma znaczenie, kto posiadał grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności i utrzymywał je w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy. Należy zauważyć, że sporne działki do czasu wydania i uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 30 marca 2012 r. (sygn. Akt (...)) pozostawały we wspólności dorobkowej M. K. i jego żony M., zatem w sposób wyłączny mógł on decydować o nich – co do zasady – dopiero po 21 kwietnia 2012 r. ) po uprawomocnieniu się postanowienia. Sprawa karna wytoczona przez M. K. żonie i szwagrowi ((...)) w której zapadł wyrok skazujący Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 października 2013 r. (dołączony do sprawy V SA/Wa 191/14), dowodzi istnienia sporu między byłymi małżonkami i szwagrem, który dotyczył umowy dzierżawy działek rolnych. M. K. przyznaje, że sporne działki były dzierżawione przez W. S. na podstawie umowy od 2000 r. do listopada 2010 r., a następnie w związku z upłynięciem jej terminu uległa ona rozwiązaniu. Należy stwierdzić w związku z tym, że mimo upływu terminu umowy dzierżawy, z wyjaśnień M. K. (pisma z 4 lipca 2013 r. i odwołania) należy wyprowadzić wniosek, że W. S. nie wydał spornych działek skarżącemu. Pośrednim przyznaniem tej okoliczności przez skarżącego jest fakt, że M. K. zarówno w odniesieniu do 2011 i 2012 r. złożył do Prokuratury zawiadomienia ,,o kradzieży" siana z działki [...]. M. K. nie udowodnił, że był faktycznym posiadaczem działek w 2012 r., a z oświadczenia W. S. wynika, że w 2011 r. tak jak każdego roku (od 2004 r.) złożył wniosek o płatności bezpośrednie i ONW do czego prawo rościł sobie również skarżący. Reasumując należy stwierdzić, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza żadnym dowodem, iż to skarżący był faktycznym posiadaczem spornych gruntów. To, że skarżący prowadzi spór prawny związany z działkami (kradzież siana, sfałszowanie umowy dzierżawy) z W. S. i M. K. (siostrą W., oraz byłą żoną skarżącego) nie przesądza, iż przedmiotowe działki w chwili składania wniosku był w jego posiadaniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.