V SA/Wa 1916/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE; oddala skargę M. K. złożył w dniu [...] lutego 2005 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. wniosek o przyznanie pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej, tj. o przyznanie płatności na budowę płyty gnojowej o powierzchni [...] m2 oraz budowę zbiornika na gnojówkę o pojemności [...] m3. W decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. o numerze [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. przyznał wnioskodawcy pomoc finansową na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE, płatną w ratach, w kwocie [...] zł. Pierwsza rata płatności w wysokości [...] zł została przekazana na rachunek bankowy strony wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Pismem z dnia 12.02.2008r. Biuro Powiatowe ARiMR w G. poinformowało wnioskodawcę, że w związku ze zmianą przepisów rolnicy realizujący przedsięwzięcia w ramach dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej dotyczące przechowywania nawozów naturalnych mogą wydłużyć termin ich zakończenia do 31 lipca 2008r. W dniu 7 sierpnia 2008 r. M. K. złożył oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia i osiągnięciu przez gospodarstwo żywotności ekonomicznej na poziomie, co najmniej 4 EJ W. W gospodarstwie zainteresowanego w dniu [...].10.2008r. została przeprowadzona wizytacja, która wykazała, iż wnioskodawca zamiast wykonania zbiornika na gnojówkę o pojemności [...] m3 wybudował zbiornik o pojemności [...] m3, tj. mniejszej niż zadeklarowana, a zatem nie zrealizował przedsięwzięcia opisanego w planie dostosowania. Wobec powyższego wszczęte zostało postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych M. K. na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. Decyzją z [...] marca 2010 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranej przez M. K. płatności w wysokości [...] zł. W dniu 31 marca 2010 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ARiMR decyzją z [...] czerwca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2010 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności wskazał na treść art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. nr 98, poz. 634 z późn. zm.) zgodnie z którą, Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: - pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; - krajowych, przeznaczonych na: - współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. - finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Następnie zaznaczono, że wypłacone M. K. środki z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ww. ustawy. Podkreślono, iż M. K. we wniosku o przyznanie pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej zobowiązał się do realizacji, w określonym terminie, przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej. Wyjaśniono, iż zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 17, póz. 142, z późn. zm.) płatność jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiąże się do realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej, zwanego dalej "planem dostosowania", w terminie określonym w tym planie, w celu dostosowania gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych określonych w przepisach o nawozach i nawożeniu oraz w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mające na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych. Organ podkreślił, iż zainteresowany wnioskował o przyznanie pomocy na wyposażenie gospodarstwa w płytę gnojową o powierzchni [...] m2 oraz zbiornika na gnojówkę o powierzchni [...] m3. Następnie Prezes ARiMR wskazał, iż [...] sierpnia 2008 r. Producent rolny złożył oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia i osiągnięciu przez gospodarstwo żywotności ekonomicznej na minimalnym poziomie 4 EJW, jednakże przeprowadzona w gospodarstwie skarżącego kontrola wykazała, iż M. K. nie zrealizował wszystkich przedsięwzięć zgodnie z planem dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej. Organ zauważył, iż w planie dostosowania wskazano budowę zbiornika na gnojówkę o pojemności [...] m3, natomiast wybudowany został zbiornik o łącznej pojemności [...] m3. Organ podkreślił, iż budowa takiego zbiornika nie jest zgodna z inwestycją wskazaną w planie i nie zapewnia dostosowania gospodarstwa do standardów Unii Europejskiej. Wobec powyższego stwierdzono, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia było niezgodne ze stanem rzeczywistym, tj. fałszywe. Następnie przytoczono treść art. 72 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), zgodnie z którym każdy Beneficjent, który złożył fałszywą deklarację, powstałą w wyniku poważnego zaniedbania, zostaje wykluczony ze wszystkich środków rozwoju obszarów wiejskich w ramach odpowiednich rozdziałów rozporządzenia (WE) nr 1257/1999, na dany rok kalendarzowy. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004, gdyż złożone w niniejszej sprawie oświadczenie jako niezgodne ze stanem rzeczywistym jest oświadczeniem fałszywym. Ponadto zostało złożone w wyniku poważnego zaniedbania jakim jest niezrealizowanie przedsięwzięcia określonego w planie. Odnosząc się do zawartej w odwołaniu argumentacji dotyczącej stanu zdrowia wnioskodawcy organ zauważył, iż zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich pierwsza rata płatności nie podlega zwrotowi, jeżeli realizacja przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania była niemożliwa m.in. ze względu na długotrwałą niezdolność do pracy producenta rolnego. Jednakże w przypadku wystąpienia ww. okoliczności producent powinien złożyć oświadczenie o zaistnieniu ww. okoliczności, zamiast oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 3 pkt 1 lit b, w terminie 14 dni od dnia, w którym okoliczności te ustąpiły oraz zrealizować przedsięwzięcie określone w planie dostosowania w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia oświadczenia. Podkreślono, iż M. K. takiego oświadczenia nie złożył. W związku z tym nie zachodzą przesłanki umożliwiające odstąpienie od ustalania nienależnie pobranej płatności. W odniesieniu do argumentu wskazującego, iż przyczyną niezrealizowania przedsięwzięcia w terminie był konflikt z sąsiadami organ wyjaśnił, iż okoliczność ta nie jest podstawą do zwolnienia ze zwrotu płatności i nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygnięcie Prezes ARiMR M. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, iż nieterminowe wywiązanie się z przedsięwzięcia określonego w planie spowodowane było długotrwałym postępowaniem administracyjnym dotyczącym zezwolenia na budowę płyty gnojowej oraz zbiornika na gnojówkę oraz złym stanem zdrowia. Skarżący zauważył, iż w dniu 27 lipca 2007 r. zwrócił się do Urzędu Gminy w G. o wydanie decyzji ustalającej warunki budowy zbiornika na gnojówkę oraz płyty gnojowej, jednakże z uwagi na konflikt sąsiedzki postępowanie zakończono dopiero w 2009 r. Następnie, zainteresowany podkreślił, iż nie bez wpływu na opóźnienie prac związanych z zaciągniętym zobowiązaniem był jego stan zdrowia (operacja stawu biodrowego w 2006 r. oraz pobyt w szpitalu od grudnia 2006 do lutego 2007 z uwagi na udar mózgu). Wyjaśnił, iż wobec całkowitej utraty zdolności do pracy nie mógł wykonywać żadnych istotnych prac ani podejmować kluczowych decyzji związanych z prowadzoną działalnością rolniczą. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 2169 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, przy czym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przyjętym przez producenta rolnego planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE zobowiązał się on do wyposażenia gospodarstwa rolnego: w płytę gnojową o pow. [...] m² i zamknięty zbiornik na gnojówkę o poj. [...] m³. Jak wynika z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego w sprawie skarżący nie wykonał właściwie przyjętego zobowiązania. Niespornym jest bowiem, iż w wyniku przeprowadzonej przez organ kontroli pracownicy Biura Kontroli ARiMR stwierdzili wykonanie płyty obornikowej o pow. [...] m², co było zgodne z planem dostosowania oraz zbiornika na gnojówkę o poj. [...] m³, czyli mniejszego, niż wynikało to z planu. To zobligowało organ do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez M. K. płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego. Przechodząc do wyjaśnienia podjętego przez organy rozstrzygnięcia zauważyć należy, że ustawa z 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) określa zadania oraz właściwość jednostek organizacyjnych i organów, w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji EFOiGR dotyczące m.in. dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE, określonych przepisami Unii Europejskiej oraz postanowieniami Traktatu Akcesyjnego. Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 3 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy Rada Ministrów w zakresie ustalonym w planie rozwoju obszarów wiejskich określiła w rozporządzeniu z dnia 18 stycznia 2005 r. "w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich" (Dz. U. z 2005 r. Nr 17, poz. 142 ze zm.) – zwanego dalej "rozporządzeniem DSU", szczegółowe warunki udzielania oraz zwracania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej. Stosownie do § 3 pkt 3 lit. a) i b) rozporządzenia płatność jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiąże się do realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE, w terminie określonym w tym planie, w celu dostosowania: - gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych określonych w przepisach o nawozach i nawożeniu oraz w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mające na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych - gospodarstwa produkcyjnego, w rozumieniu przepisów w sprawie wymagań weterynaryjnych dla mleka oraz produktów mlecznych, do minimalnych standardów co do higieny określonych w wymaganiach weterynaryjnych dla tego gospodarstwa. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia DSU przedsięwzięcie, o którym mowa w § 3 pkt 3 lit. a tiret pierwsze, polega na wyposażeniu gospodarstwa rolnego w płytę gnojową lub zbiornik na gnojowicę lub gnojówkę lub na rozbudowie płyty gnojowej. Rozporządzenie DSU w § 9 ust. 1 stanowi, iż płatność wypłaca się w dwóch równych ratach. Stosownie do § 9 ust. 3 pkt 1 drugą ratę płatności wypłaca się jeżeli producent rolny zrealizował w terminie przedsięwzięcie określone w planie dostosowania oraz nie później niż w dniu, w którym upłynął termin zakończenia realizacji tego przedsięwzięcia, osiągnął wielkość ekonomiczną gospodarstwa rolnego wynoszącą co najmniej 4 EJW (ESU), w rozumieniu decyzji Komisji (EWG) nr 85/377 z 7 czerwca 1985r. ustanawiającej wspólnotową typologię gospodarstw rolnych oraz złożył kierownikowi biura powiatowego Agencji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania producenta rolnego, nie później niż w terminie 14 dni od dnia, w którym upłynął termin zakończenia realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie o zakończeniu realizacji tego przedsięwzięcia oraz o tym, że wielkość ekonomiczna gospodarstwa rolnego wynosi co najmniej 4 EJW (ESU). Należy również wskazać, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. z [...] lutego 2006r. o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE zawierała wyraźnie sformułowany warunek, że kwota przyznanej płatności na poszczególne przedsięwzięcia będzie wypłacona na dostosowanie gospodarstwa rolnego do podjętych wymagań, z zastrzeżeniem, że pierwsza rata płatności zostanie wypłacona w terminie 60 dni od dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna. Zaś druga rata płatności zostanie wypłacona w terminie 60 dni od dnia złożenia oświadczenia o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania. Skutkiem niezrealizowania przedsięwzięcia, zgodnie z warunkami przyjętej pomocy nie jest wyłącznie nieotrzymanie drugiej raty, ale również obowiązek zwrotu pierwszej raty płatności, o czym stanowi § 10 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym pierwsza rata płatności podlega zwrotowi, jeżeli producent rolny nie zrealizował w terminie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania lub nie złożył w terminie oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 3 pkt 1 lit. b. Wskazać należy, że producent rolny wykonał zbiornik na gnojówkę o pojemności mniejszej niż przewidziana w planie dostosowania, w ocenie Sądu organy administracyjne, dokonały prawidłowej wykładni zastosowanych w sprawie przepisów prawa oraz prawidłowo ustaliły stan faktyczny. Jak odkreślił organ odwoławczy z treści art. 33c ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR0 oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia pomoc ma na celu dostosowanie do standardów Unii w określonych obszarach. W związku z tym nie można dostosować gospodarstwa do standardów Unii Europejskiej w części, a jedynie w całości. Plan dostosowania gospodarstwa rolnego musi być traktowany jako całość, tak więc brak realizacji choćby jednego z punktów powoduje, że cel podjętego działania nie został osiągnięty. To powoduje, że zgodnie z ww. § 10 ust. 1 rozporządzenia DSU, pierwsza rata płatności otrzymana przez producenta rolnego podlega zwrotowi. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego pogorszenia się stanu zdrowia wnioskodawcy (operacja stawu biodrowego w 2006 r. oraz pobyt w szpitalu od grudnia 2006 do lutego 2007 z uwagi na udar mózgu) i w konsekwencji braku możliwości wykonywania istotnych prac oraz podejmowania kluczowych decyzji związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, to zdaniem sądu nie zasługuje on na uwzględnienie. Rozporządzenie DSU przewiduje możliwość zwolnienia producenta rolnego od obowiązku zwrotu pierwszej raty ze względu na nadzwyczajne okoliczności, takie jak m. in. długotrwała niezdolność do pracy lub wystąpienie klęski żywiołowej ( §10 ust. 2 ). Jednak w takim wypadku możliwość skutecznego powołania się na okoliczność długotrwałej choroby jako powodu uniemożliwiającego realizację przedsięwzięcia, uzależniona jest od złożenia przez producenta rolnego oświadczenia o tych okolicznościach w terminie 14 dni od dnia, w którym okoliczności te ustąpiły, zamiast oświadczenia, o zrealizowaniu przedsięwzięcia. Tego warunku skarżący nie dopełnił, lecz złożył niezgodne z prawdą oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia. Nie można również uznać argumentacji skargi wskazującej na przedłużające się postępowania administracyjnego dotyczące realizowanych inwestycji ze względu na zaskarżanie decyzji przez sąsiadów skarżącego. Przepisy nie przewidują bowiem w takim wypadku możliwości zwolnienia producenta rolnego od obowiązku zwrotu pierwszej raty, w przypadku niezrealizowania przedsięwzięcia. Na marginesie można tylko dodać, że pomimo, iż ostatecznie pozwolenie na budowę M. K. otrzymał dopiero 28 października 2008r.( tak twierdzi w skardze), to płytę i zbiornik na gnojówkę zbudował już przed 31 lipca 2008r., tylko że zbiornik w rozmiarach mniejszych, niż wynikało to z planu dostosowania. Nie może mieć również znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji fakt, iż obecnie w gospodarstwie, którego właścicielem został syn skarżącego zostały jeszcze wybudowane dodatkowo dwa zbiorniki na gnojówkę o łącznej pojemności ok. [...] m³. Decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności przez M. K. była konsekwencją niewywiązania się przez niego z zobowiązania wynikającego z planu dostosowania gospodarstwa do standardów UE , w określonym terminie i na określonych warunkach. Dlatego fakt późniejszego wybudowania zbiorników przez inną osobę nie ma znaczenia dla oceny niewywiązania się ze zobowiązania realizacji przedsięwzięcia przez M. K.. Mając na względzie powyższe uwagi, a przede wszystkim okoliczność braku wykonania planowanego przedsięwzięcia w kształcie do którego zobowiązał się skarżący spowodowało ziszczenie się przesłanki z § 10 ust. 1 rozporządzenia DSU z 18 stycznia 2005r. skutkującej żądaniem zwrotu otrzymanej płatności wraz z odsetkami. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.