V SA/Wa 195/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2009 r. sprawy ze skargi Niezależnego Związku Solidarności Polskich Kombatantów Regionu [...] w L. przy udziale uczestnika postępowania J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o przyznaniu uprawnień kombatanckich; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata A. G. (Kancelaria Adwokacka ul. [...]), tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 309,80 zł (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) oraz 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem opłaty za pełnomocnictwo. U Z A S A D A N I E N I E Przedmiotem skargi z [...] stycznia 2009 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Niezależny Związek Solidarności Polskich Kombatantów Regionu [...] w L. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej: "Kierownikiem Urzędu") z [...] grudnia 2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] listopada 2007 r. nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej z [...] czerwca 2005 r. nr [...] o przyznaniu uprawnień kombatanckich uczestnikowi postępowania – J. B. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Zrzeszeniu "W." w okresie od [...] 1946 r. do [...] 1947 r., J. B. uzyskała decyzją Kierownika Urzędu z [...] czerwca 2005 r. na podstawie: oświadczeń świadków F. L. i E. K., własnej relacji zawartej w życiorysie z [...] maja 2005 r. oraz rekomendacji Niezależnego Związku Solidarności Polskich Kombatantów. Na wniosek z [...] sierpnia 2005 r. dopuszczonego do udziału w postępowaniu Niezależnego Związku Solidarności Polskich Kombatantów, które wskazało, że w sprawie pojawiły się nowe dowody (świadkowie F. L. i E. K. w latach 1946 – 1947 byli dziećmi, a rekomendację podpisały osoby do tego nieupoważnione) świadczące o tym, że J. B. nie była członkiem Zrzeszenia "W.", Kierownik Urzędu postanowieniem z [...] września 2005 r. – na podstawie art. 149 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 147 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a.") wznowił postępowanie. Kierownik Urzędu decyzją z [...] grudnia 2005 r. uchylił decyzję z [...] czerwca 2005 r. o przyznaniu uprawnień kombatanckich, z powodu m.in. niewiarygodnych oświadczeń świadków F. L. i E. K., ok. 120 km odległości między domniemanymi miejscami działalności konspiracyjnej świadków, a J. B. oraz to, że rekomendację Niezależnego Związku Solidarności Polskich Kombatantów podpisał członek innego stowarzyszenia, będący jednocześnie świadkiem F. L. Powyższą decyzję – na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – Kierownik Urzędu decyzją z [...] maja 2006 r. z powodów proceduralnych uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Następnie Kierownik Urzędu decyzją z [...] listopada 2007 r. – na podstawie art. 151 § 2 w zw. z art. 146 i 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – odmówił uchylenia decyzji z [...] czerwca 2005 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że świadkowie F. L. i E. K. podtrzymali relacje dotyczące służby J. B. w Zrzeszeniu "W.". Ponadto Zarząd Obszaru [...] Zrzeszenia W. w L. wydał pozytywną opinię w sprawie, jednocześnie informując, że J. B. jest członkiem tejże organizacji. W związku z czym brak było podstaw do uchylenie decyzji ostatecznej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z pełnomocnik Niezależnego Związku Solidarności Polskich Kombatantów Regionu [...] (zwanego dalej: "Skarżącym Związkiem") zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Podkreśliła, iż organ powinien zwrócić się do IPN o przekazanie dokumentów dotyczących J. B. i jej rzekomej działalności jako łączniczki – sanitariuszki. Zwróciła uwagę, iż organ z uwagi na wiek świadków, którzy w latach 1946 – 1947 mieli po 13 i 14 lat, powinien ich przesłuchać, a nie ograniczyć się do zapytania czy potwierdzają swoje dotychczasowe uznania. Ponadto zwróciła uwagę, iż świadkowie nie byli członkami Zrzeszenia "W." i dlatego zachodzi potrzeba weryfikacji "pozytywnej" opinii Zarządu Obszaru [...] Zrzeszenia W. Kierownik Urzędu postanowieniem z [...] stycznia 2008 r. zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez prokuraturę sprawy posłużenia się przed Kierownikiem Urzędu przez J. B. fałszywym dokumentem w postaci rekomendacji do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Prokuratura Rejonowa W. [...] maja 2008 r. wydała postanowienie o umorzeniu dochodzenia na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. wobec znikomej szkodliwości społecznej czynu. W związku z powyższym Kierownik Urzędu postanowieniem z [...] października 2008 r. podjął zawieszone postępowanie, a następnie decyzją z [...] grudnia 2008 r. – wydaną na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.; dalej: "ustawa o kombatantach") – utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2007 r. Kierownik Urzędu w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że pozytywna rekomendacja wystawiona dla J. B. była tylko jednym z dowodów stanowiących podstawę do przyznania jej uprawnień kombatanckich. Na potwierdzenie prowadzonej przez siebie działalności w szeregach "W." J. B. przedłożyła wówczas oświadczenia świadków: E. K. (posiadającej uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w "W." w okresie od [...] 1946 r. do [...] 1947 r.) oraz F. L. (posiadającego uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w organizacji "W." w okresie od [...]1946 r. do [...]1947 r.). W powyższych oświadczeniach świadkowie zgodnie potwierdzili okoliczności działalności J. B. w "W." w charakterze łączniczki – sanitariuszki od [...] 1946 r. Organ podkreślił, że rozpoznając sprawę w trybie wznowienia postępowania dopuścił dowód z ustnego przesłuchania świadków. E. K. z uwagi na stan zdrowia nie mogła stawić się na przesłuchanie. Nadesłała jedynie oświadczenie z [...] listopada 2005 r., w którym wskazała, iż potwierdza swoje wcześniejsze oświadczenia co do przynależności J. B. do organizacji "W.". F. L. został przesłuchany [...] grudnia 2005 r. i zeznał, że J. B. wstąpiła do organizacji konspiracyjnej we [...] 1946 r., złożyła przysięgę przed H. przyjmując pseudonim "R.". Wskazał ponadto, iż jego rodzina i rodzina J. B. znały się już podczas okupacji. Ponadto organ zaznaczył, iż działalność J. B. w szeregach "W." została potwierdzona także przez C. P. i J. C. W związku z powyższym organ odstąpił od uzupełniającego przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków. Organ nie uwzględnił także wniosku pełnomocnika Związku i zaniechał wystąpienia do IPN o dokonanie kwerendy odnośnie działań J. B. Stwierdził, iż ewentualna negatywna kwerenda w zasobach IPN odnośnie działalności J. B. w organizacji "W." nie byłaby dowodem na to, iż nie prowadziła takiej działalności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] stycznia 2009 r. Skarżący Związek wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu z [...] grudnia 2008 r. oraz decyzji ją poprzedzającej z [...] listopada 2007 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 78 § 1 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy, nieprzeprowadzeniu dowodów zawnioskowanych przez Skarżący Związek oraz niezwrócenie się do IPN o dokonanie kwerendy, co w konsekwencji skutkowało niezgromadzeniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W motywach skargi Skarżący Związek zarzucił, że organ pomimo otrzymania postanowienia Prokuratury z [...] maja 2008 r. jednoznacznie stwierdzającego, że J. B. posłużyła się przed Kierownikiem Urzędu sfałszowanym dokumentem w postaci rekomendacji nie nadał tej okoliczności właściwego znaczenia. W jego opinii choć postępowanie przeciwko J. B. zostało umorzone z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość, to jednak wobec bezspornego faktu sfałszowania rekomendacji, organ winien z większą ostrożnością i wnikliwością podejść do pozostałych dowodów rzekomo potwierdzających działalność J. B. Przede wszystkim powinien szczegółowo przesłuchać świadków E. K. i F. L., a nie poprzestać jedynie na oświadczeniu świadka, iż podtrzymuje dotychczasowe zeznanie, względnie nie przeprowadzać dalszego postępowania, gdy świadek oświadcza, iż istotnych dla sprawy okoliczności nie pamięta. Zdaniem Skarżącego Związku dowody zebrane dotychczas są niespójne i nie potwierdzają działalności J. B. w miejscu przez nią deklarowanym. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie pismem procesowym z [...] września 2009 r. pełnomocnik z urzędu Skarżącego Związku podtrzymała zarzuty skargi i dodatkowo zarzuciła, że dowody zebrane przez organ są niespójne i nie potwierdzają działalności J. B. w miejscu przez nią deklarowanym tj. w okolicach Z., L. czy J. Pełnomocnik zauważyła, że oświadczenie oraz zeznania E. K. oraz F. L. nie zasługują na uwzględnienie, trudno bowiem przyjąć, aby osoby działające głownie na terenie R., a więc w miejscu oddalonym o około 160 km od miejsca rzekomej działalności J. B. mogły świadczyć na temat podejmowanych przez nią działań i inicjatyw. Ponadto pełnomocnik zwróciła uwagę, iż ww. świadkowie zeznali, iż J. B. wstąpiła do Zrzeszenia "W." w 1946 r., składając przysięgę we [...] 1946 r. na ręce dowódcy porucznika H. Z. Tymczasem – jak wynika z załączonych do niniejszego pisma procesowego dokumentów obrazujących drogę życiową H. Z., potwierdzonych przez IPN – H. Z. nie był porucznikiem, a więc osobą mogącą odebrać przyrzeczenie od osoby wstępującej do "W". Jak wynika z przedstawionych dokumentów w 1945 r. był czynnym, szeregowym członkiem "W." w oddziale "Z.", a nie dowódcą, jak podnoszą świadkowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wobec przytoczonych wyżej przepisów wyjaśnić trzeba, iż do kompetencji sądu administracyjnego należy ocena, czy kwestionowany przez stronę skarżącą akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Podstawową kwestią dla rozpoznania niniejszej sprawy jest problematyka związana z przesłankami wznowieniem postępowania. Przepisy k.p.a. w drodze wyjątku od zasady trwałości decyzji administracyjnej, dopuszczają możliwość weryfikowania przez organy administracji wydanych przez nie decyzji. Chodzi tu o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej w wyniku wznowienia postępowania, a także o stwierdzenie nieważności decyzji wskutek wystąpienia kwalifikowanych wad decyzji ostatecznej. W drodze wyjątku może także dojść do uchylenia lub zmiany decyzji prawidłowych lub dotkniętych wadami niekwalifikowanymi. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością procesową, wyliczoną w art. 145 § 1 k.p.a. Trzeba wskazać, że postępowanie wznowieniowe jest poświęcone jedynie zbadaniu i ocenie, czy w danej sprawie występują ustawowe przesłanki do wznowienia, określone w powołanym przepisie. Przedmiotem takiego postępowania nie może być zatem powtórne merytoryczne rozpoznanie sprawy, gdyż w sposób oczywisty naruszałoby to zasadę stałości decyzji. Skarżący Związek jako podstawę do wznowienia postępowania podał przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jak wynika z tego przepisu wznowienie postępowania jest możliwe, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, lecz nieznane organowi, który wydał decyzję. Przesłanka ta jest spełniona gdy: po pierwsze – ujawnią się w sprawie nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, przez co należy rozumieć zarówno okoliczności nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, a także błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Po drugie – nowe okoliczności faktyczne, nowych dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej. Po trzecie – nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję, przy czym nie jest istotne, czy ujawnione nowe okoliczności nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotne w wyniku zaniedbań, czy z innych powodów. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, iż wszystkie wymienione przesłanki miały miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący Związek we wniosku inicjującym postępowanie, a następnie we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz pismach procesowych przedstawił nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody, nieznane organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej. Okolicznościami tymi były: informacja o sfałszowaniu rekomendacji z [...] maja 2005 r. (potwierdzona postanowieniem Prokuratury z [...] maja 2008 r.); zwrócenie uwagi na fakt, że świadkowie E. K. i F. L. byli w latach 1946 – 1947 dziećmi w wieku 13 i 14 lat, a ponadto ich miejsce działalności w "W." było oddalone od miejsce działalności J. B. o około 160 km; a także to, że H. Z. przed którym J. B. miała złożyć przysięgę, nie był porucznikiem, a więc osobą mogącą odebrać przyrzeczenie od osoby wstępującej do "W.". Kierownik Urzędu pomimo obowiązku wynikającego z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazującemu mu prowadzić postępowanie administracyjne podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy tego nie uczynił. Kierownik Urzędu w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż potwierdzenie przez świadków E. K. oraz F. L. swych wcześniejszych oświadczeń dotyczących działalności J. B. w "W." jest wystarczające do uznania, iż w sprawie nie zaszły okoliczności dające podstawę do uchylenia decyzji ostatecznej o przyznaniu jej uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu w zaskarżonej decyzji, nie odniósł się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie, dotyczących tego, iż świadkowie E. K. i F. L. byli w latach 1946 – 1947 dziećmi, a także nie zbadał, czy wskazywana przez Skarżący Związek odległość między miejscami prowadzonej działalności przez świadków (okolice R.), a miejscem działalności J. B. (Z., L.) mogła mieć wpływ na prawdziwość tych oświadczeń. Sąd uznał za trafny pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż sama rekomendacja jest tylko jednym z dowodów stanowiących podstawę do przyznania stronie uprawnień kombatanckich i nie stanowi dowodu rozstrzygającego. Niemniej jednak Sąd stwierdza, że Skarżący słusznie zarzuca, iż wobec faktu posłużenia przez J. B. przed organem administracji sfałszowaną rekomendacją, Kierownik Urzędu powinien bardzo wnikliwie podjeść do pozostałych przedstawionych przez nią dowodów, a także samodzielnie sprawdzić, czy występują jakiekolwiek inne źródła dokumentujące jej działalność w Zrzeszeniu "W." na terenie województwa [...]. Przedstawione na etapie skargi do Sądu dokumenty dotyczące drogi życiowej rzekomego dowódcy J. B. – H. Z. potwierdzają, iż były możliwe do uzyskania przez organ administracji również inne dowody mogące zweryfikować prawdziwość oświadczeń J. B. i jej świadków E. K. i F. L. W związku z powyższym Sąd stwierdzając naruszenie w sprawie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak również art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wystarczającego uzasadnienia i odniesienia się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu powinien odnieść się do opisanych wyżej okoliczności i zarzutów podnoszonych przez Skarżący Związek we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skardze, a także piśmie procesowym z [...] września 2009 r. Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – uznając, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł w jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1378, ze zm.).