V SA/Wa 1951/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2009 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego; Oddala skargę Jak wynika to z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...] w dniu 30.10.2006 r. otrzymał do realizacji tytuł wykonawczy nr [...], wystawiony przez wierzyciela – Prezydenta Miasta [...] W. z dnia [...].10.2006 r. wobec E. K., obejmujący zaległość z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego w kwocie należności głównej 100,00 zł. W oparciu o powyższy tytuł wykonawczy organ egzekucyjny zawiadomieniem datowanym na [...].04.2007 r. (doręczonym dłużnikowi) dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. W dniu 27.04.2007 r., wpłynął do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. [...] E.K. z dnia 25.04.2007 r., w którym powołując się na art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, iż "motywacją jest niesłuszne, bezpodstawne zachowanie się osoby ze służby porządkowej". Organ egzekucyjny odczytując powyższy wniosek jako zarzut nieistnienia obowiązku z art. 33 ustawy ( wniesiony w wymaganym ustawowo terminie), w piśmie z dnia 22.05.2007 r. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutu. Prezydent Miasta [...] W., postanowieniem z dnia [...].07.2007 r., stwierdzając, że mandat karny został nałożony zasadnie, oddalił zarzuty wniesione do postępowania. Na powyższe rozstrzygnięcie E.K. wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., po rozpatrzeniu którego, Organ ten postanowieniem z dnia [...].10.2007 r., uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie wierzyciela i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu stwierdzono brak uprawnienia do zajęcia przez wierzyciela stanowiska w trybie art.34 ustawy i zakwalifikowano wniosek strony jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W następstwie pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego W. [...] z dnia [...].11.2007 r. o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku E.K. o umorzenie postępowania egzekucyjnego Prezydent Miasta [...] W., w postanowieniu z dnia [...].11.2007 r. uznając zasadność nałożonego mandatu, nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia [...].12.2007 r. stwierdzając brak zaistnienia którejkolwiek z przesłanek z art.59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w tym przesłanki nieistnienia obowiązku z §1 pkt 2 ), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...] wskazał ponadto, że "Sąd Rejonowy [...], postanowieniem z dnia [...].06.2006 r., sygn. akt [...], odmówił uchylenia prawomocnego mandatu karnego, natomiast Sąd Okręgowy w W. [...], postanowieniem z dnia [...].09.2006 r., sygn. akt [...], nie uwzględnił zażalenia Strony i zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy". Na powyższe rozstrzygnięcie E. K. złożyła (przy zachowaniu terminu ustawowego) zażalenie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy "i umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z pkt 4,10 uzasadnienia z pisma jak na wstępie". Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...] przekazał zażalenie, zgodnie z właściwością, Dyrektorowi Izby Skarbowej w W., który nie przyznając racji argumentacji E. K. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie (postanowieniem z dnia [...].06.2008 r.). Następnie E. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. We wniesionym środku zaskarżenia nie określiła żądania w zakresie rozstrzygnięcia jakiego oczekuje od Sądu. Powołując się na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...].06.2008 r. wniosła "o powagę i rzetelne podejście do sprawy" utrzymując nieistnienie egzekwowanego obowiązku. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a, lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. IV. Oceniając – w powyższym kontekście – treść skargi, wskazać trzeba, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem Sąd nie może wkraczać w obszar działalności sądów powszechnych. Kwestia ukarania mandatem została prawomocnie rozstrzygnięta i nie może być podjęta na nowo przez sąd administracyjny. Prawidłowe jest też rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. [...] wraz z utrzymującym je w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W., które zostały wydane w związku z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne w administracji podlega umorzeniu w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 59 §1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.). Zgodnie z §1 powołanego wyżej artykułu, postępowanie egzekucyjne umarza się (obligatoryjnie) z przyczyn wymienionych w pkt 1-10, do których należą: 1) wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania; 2) niewymagalność obowiązku, jego umorzenie lub z innego powodu albo nieistnienie obowiązku; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) błąd co do osoby zobowiązanego lub niemożność prowadzenia egzekucji ze względu na osobę zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) śmierć zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego albo brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia, mimo, iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) niepodjęcie postępowania egzekucyjnego zawieszonego na żądanie wierzyciela przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) żądanie wierzyciela; 10) inne przypadki przewidziane w ustawach. Zgodnie natomiast z §2 cytowanego artykułu, postępowanie egzekucyjne może być umorzone (fakultatywnie) w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej, nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepisy powołanego artykułu regulują zatem w sposób ścisły warunki, które muszą być spełnione, aby postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. V. E.K. zarówno we wniosku z dnia 25.04.207 r., jak i w zażaleniu z dnia 14.12.2007 r., zażądała umorzenia postępowania, podnosząc bezzasadność nałożenia grzywny, co można uznać za przesłankę nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Sąd stwierdza również, że organ egzekucyjny w świetle przepisu art.29 §1 cyt. ustawy nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a zatem Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...], działający na wniosek wierzyciela trafnie oparł swoje rozstrzygnięcie nie tylko na dokumentacji sprawy ale również na stanowisku zajętym przez Prezydenta Miasta [...] W. w postanowieniu z dnia [...].11.2007 r. W przedmiotowej sprawie mandat karny nałożony został na E. K., w trybie art.10 ust.2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2005 r. nr 236, poz. 2008 z późn. zm.), w związku z niewykonaniem obowiązku określonego w art.5 ust. 1 pkt 4 powołanego aktu normatywnego (nieodśnieżenie chodnika przylegającego bezpośrednio do posesji). W świetle przepisu art. 98 §3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2001 r., nr 106, poz. 1148 z późn.zm.), z chwilą pokwitowania odbioru mandatu kredytowanego przez ukaranego, staje się on prawomocny (co nastąpiło [...].01.2006 r.). W następstwie nieuiszczenia należnej kwoty, E. K. stała się podmiotem, wobec którego wierzyciel mógł żądać wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Prezydent Miasta [...] W. wystawił więc tytuł wykonawczy i przekazał do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W. [...], który dokonując zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., skutecznie wszczął postępowanie egzekucyjne i wyegzekwował kwotę zaległości wraz z należnymi kosztami egzekucyjnymi (106,40 zł). Z tych przyczyn Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...] zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie wystąpiła bowiem nie tylko przesłanka nieistnienia obowiązku, ale również żadna z pozostałych, które określa treść art. 59 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Trafne jest w tej mierze również rozstrzygnięcie Organu II instancji. VI. Mając powyższe na względzie Sąd – stosownie do treści art.151 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.