V SA/Wa 1952/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) czerwca 2013 r. nr(...) w przedmiocie: przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy P. J. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Opisując posiadany majątek wskazał dom o pow. 100 m.kw. oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,87 ha. Skarżący wyjaśnił, że nieruchomość rolna jest obsiana trawą i skarżący uprawia na niej ziemniaki (około 10 arów). Podstawę utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 2.992 zł. Jego żona nie pracuje. Dwie córki skarżącego uczą się w szkole podstawowej i szkole średniej. Rodzina ponosi koszty edukacji, w tym koszty dojazdów do szkoły. Do wniosku skarżący załączył decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2013 rok. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie skarżący nadesłał wyciągi z dwóch rachunków bankowych, zeznanie podatkowe (PIT-37) za 2012 r., informację Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o objęciu ubezpieczeniem społecznym rolników jego żony, umowę terminowej lokaty oszczędnościowej, zaświadczenie Urzędu Gminy w A. o wielkości gospodarstwa rolnego i jego dochodowości, faktury i rachunki dokumentujące wydatki i koszty utrzymania rodziny (ubezpieczenie, energia elektryczna, telefony, opał). Ponadto skarżący wyjaśnił, że otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w kwocie 3.420,72 zł, jego rodzina nie korzysta w pomocy opieki społecznej, koszty dojazdów do pracy i szkoły wynoszą około 1000 zł, roczne utrzymanie samochodu wynosi około 900 zł. Do innych kosztów utrzymania skarżący zaliczył: miesięczne wydatki na opłacenie 4 telefonów komórkowych, Internetu i telefonu stacjonarnego, gaz, opał na zimę, podatek rolny, śmieci, meliorację, ubezpieczenie budynków, żywność, leki i ubrania. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W myśl art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Ponadto na skarżącym ciąży obowiązek zapłaty wpisu sądowego od skargi w innym zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym również w kwocie 100 zł. W niniejszym postępowaniu należy więc ocenić, czy skarżący może ponieść koszt wpisu sądowego (łącznie 200 zł). Warto zauważyć, że w toku postępowania mogą się pojawić inne koszty sądowe, np. opłaty kancelaryjne za sporządzenie uzasadnienia do wyroku (w każdej sprawie opłata ta wynosi 100 zł) oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wraz z kosztem jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając jednak na uwadze, że obowiązek ewentualnego poniesienia wskazanych kosztów sądowych nie jest pewny, zależy od wyniku postępowania przed sądem I instancji, dotyczy czasu przyszłego i będzie rozłożony w czasie, a skarżący ma możliwość składania wniosków o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego, nie wydaje się uzasadnione przeprowadzenie oceny przesłanki przyznania prawa pomocy przy uwzględnieniu przyszłych kosztów sądowych. Analizując złożone oświadczenia i przedstawione dowody wskazać należy, iż skarżący posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości netto około 3000 zł. Zgodnie z zeznaniem podatkowych PIT – 37, skarżący w 2012 r. uzyskał dochód w wysokości 42.189 zł, a jego żona uzyskała dochód w kwocie 7.010 zł. Jak wynika z zeznania podatkowego małżonkowie wykazali za 2012 r. nadpłatę w podatku dochodowym w wysokości 2.593 zł. Skarżący otrzymuje również dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 3.421 zł na rok. Potrzeby żywnościowe rodzina w części zaspokaja z własnego gospodarstwa rolnego, które też przynosi dochód w kwocie 6.123 zł (za 2013 r.), a więc w kwocie miesięcznej około 510 zł. Skarżący przedstawił wyciągi bankowe z dwóch rachunków bankowych, z których wynika saldo dodatnie w wysokości 2.009 zł oraz w wysokości 13.64 zł. Przedstawił również umowę terminowej lokaty oszczędnościowej podpisanej przez jego żonę z Bankiem Spółdzielczym w O. M. na kwotę 5.000 zł. Mając na uwadze powyższe informacje uznać należy, że miesięczne dochody rodziny wynoszą co najmniej 3.500 zł, w tym około 3000 zł z tytułu wynagrodzenia oraz około 510 zł z gospodarstwa rolnego (uśredniony dochód roczny). Ponadto skarżący otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, wykazał nadpłatę w podatku dochodowym za 2012 r., wykazuje dodatnie salda bankowe oraz posiada środki na lokacie bankowej. Analizując wykazane przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania rodziny wskazać należy, składając się na nie wydatki na żywność (około 1000 zł miesięcznie), koszty dojazdów do pracy i szkoły, w tym bilet miesięczny (łącznie około 1.152 zł), wydatki na energię elektryczną i gaz (około 275 zł ), koszt utrzymania samochodu (około 900 zł rocznie), opłata za śmieci (15 zł miesięcznie) i meliorację (około 13 zł). Ponadto skarżący co dwa miesiące płaci podatek rolny w kwocie 87 zł, a jego żona składkę na ubezpieczenie rolnicze KRUS w wysokości 375 zł. Wskazane wydatki stanowią kwotę około 2.700 zł. Ponadto rodzina ponosi koszty zakupu opału na zimę (zakupiono opał o wartości 1.344 zł, ale skarżący szacuje, że koszty ogrzewania będą wyższe), opłaca ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (239 zł za rok – wydatek już poniesiony), korzysta z pięciu telefonów w tym czterech telefonów komórkowych, telefonu stacjonarnego i Internetu. Opłat telefonicznych nie można w ocenie referendarza sądowego, uznać za koszty niezbędnego utrzymania rodziny. Nie negując, że są to dla skarżącego ważne wydatki i stanowią obciążenie budżetu domowego, nie mogą być uwzględnione przy ocenie zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Porównując miesięczne dochody rodziny i miesięczne koszty utrzymania, nie można stwierdzić, ze zapłata wpisu sądowego w kwocie 200 zł (w dwóch sprawach) może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rodziny. Podstawowe koszty utrzymania są bowiem pokrywane miesięcznymi dochodami. Zauważyć należy, że na posiadanych rachunkach bankowych skarżący posiada środki pieniężne w wysokości około 2.020 zł, a ponadto posiada środki na lokacie bankowej w wysokości 5.000 zł. Wskazać należy, iż w sytuacji gdy uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Wnioskujący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.