V SA/Wa 1954/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... lipca 2012 r., nr ... w przedmiocie odmowy wydania zaświadczeń o pomocy de minimis; oddala skargę; Przedmiotem skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: strona, skarżący lub wnioskodawca) jest wskazane w komparycji postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej o odmowie wydania zaświadczenia o pomocy de minimis na wydatek poniesiony w dniu ... stycznia 2012 r. w kwocie ... zł, tj. ... euro. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Strona zwróciła się o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis pismem z dnia ... lutego 2012 r. Wniosek strony zawierał m.in. dokumentację potwierdzającą dokonanie wydatku, tj. kserokopię faktury VAT nr ... z dnia ... stycznia 2012 r. oraz dokument potwierdzający przekazanie środków pieniężnych z konta ZFRON na rachunek kontrahenta. Wydatek został sfinansowany ze środków ZFRON i dotyczył zakupu samochodu osobowego marki ... W piśmie z dnia ... marca 2012 r. strona wyjaśniła, iż "dokonanie inwestycji, jak i utworzenie nowego stanowiska pracy były działaniami mającymi na celu umożliwienie Panu P. W. pozostanie aktywnym zawodowo, jak również podniesienie jego kwalifikacji". Strona zaznaczyła, iż ograniczenia związane z niepełnosprawnością spowodowały, iż w/w pracownik nie mógł już pracować na stanowisku magazyniera i konieczne było przeniesienie go na stanowisko wymagające mniejszego wysiłku fizycznego. Ponieważ w spółce nie było wolnego stanowiska, które odpowiadałoby P. W., podjęto decyzję o utworzeniu nowego stanowiska kierowcy - przedstawiciela handlowego (na które istniało zapotrzebowanie w spółce), które wiązało się z koniecznością zakupu samochodu oraz zatrudnieniu na stanowisku kierowcy P. W.. Zdaniem strony "było to jedyne możliwe rozwiązanie umożliwiające kontynuowanie przez pana P. W. zatrudnienia - w przypadku nieutworzenia nowego stanowiska pracy (oraz niezakupienia odpowiednio wyposażonego samochodu niezbędnego do wykonywania związanych z tym stanowiskiem obowiązków), zmuszony byłby on zrezygnować z pracy w spółce." Postanowieniem z ... kwietnia 2012 r. Prezes PFRON odmówił wydania zaświadczenia o pomocy de minimis na powyższy wydatek. W opinii Funduszu wyposażenie stanowiska pracy w sprzęt niezbędny do wykonywania obowiązków służbowych jest podstawowym obowiązkiem pracodawcy. W przedmiotowej sprawie zakup samochodu jest niezbędny do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy - przedstawiciela handlowego, bez względu na to, czy tym stanowisku zatrudniona jest osoba pełnosprawna czy też niepełnosprawna. Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie. Powtórzył argumentację z wniosku, że zarówno dokonanie inwestycji, jak też utworzenie nowego stanowiska pracy miało na celu umożliwienie P. W. pozostanie aktywnym zawodowo oraz podniesienie jego kwalifikacji. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego zaświadczenie o pomocy de minimis uzyskanej przez pracodawcę w wyniku wydatkowania środków publicznych z zfron może być wystawione wyłącznie, gdy pracodawca poniesie wydatki zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm.), a więc na cele wyraźnie tam określone. Zgodnie z powyższym artykułem środki funduszu rehabilitacji są przeznaczane na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej. Organ podkreślił, że w ramach indywidualnych programów mogą zostać sfinansowane koszty mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika objętego programem. Zasadność poniesienia wydatku musi zatem wynikać wprost z IPR i musi być uzasadniona spodziewanym zmniejszeniem lub wyeliminowaniem ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności pracownika, dla którego program został opracowany. Natomiast na podstawie § 2 pkt 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, w ramach indywidualnego programu rehabilitacji z zakładowego funduszu rehabilitacji sfinansowaniu podlegają koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych. Indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych, których cel został jasno zdefiniowany w przepisach nie mogą stanowić pretekstu do dokonywania w firmie inwestycji związanych z zakupem nowych maszyn, urządzeń i narzędzi w miejsce zużytych czy też nabyciem środków transportu. Przepisy prawa nie przewidują również możliwości tworzenia nowych miejsc pracy ze środków zfron. Jeżeli natomiast - jak to wskazał skarżący w odwołaniu - istniało zapotrzebowanie na zatrudnienie przedstawiciela handlowego, co wiązało się z koniecznością zakupu samochodu, to wydatek ten w ocenie organu - powinien zostać sfinansowany ze środków własnych pracodawcy, a nie ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji. Samochód stanowi standardowe wyposażenie stanowiska pracy w podstawowy sprzęt niezbędny do wykonywania obowiązków zawodowych na stanowisku kierowcy - przedstawiciela handlowego niezależnie od tego, czy pracę świadczy osoba niepełnosprawna czy pełnosprawna. Zdaniem organu odwoławczego nie można uznać, że zakup przedmiotowego samochodu stanowi koszt dostosowania stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika i przyczynia się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Z indywidualnego programu rehabilitacji wynika, że osoba niepełnosprawna, dla której opracowano program posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i zatrudniona była na stanowisku pomocnika magazyniera. Ze względu na uwarunkowania zdrowotne i potrzebę zmniejszenia wysiłku pracownik został przesunięty na nowo utworzone - w związku z potrzebami pracodawcy - stanowisko kierowcy przedstawiciela handlowego. Wskazano, iż zmiana ta jest zgodna z ambicjami pracownika, a ponadto nowe stanowisko pracy pozytywnie wpłynie na stan jego zdrowia oraz zwiększenie możliwości znalezienia zatrudnienia w przyszłości. We wskazaniach dotyczących zatrudnienia wpisano pracę w zwykłych warunkach, nie wymagającą nadmiernej fizycznej wydolności wysiłkowej oraz długotrwale jednorodnej postawy ciała. W ocenie organu odwoławczego trudno jest uznać, że korzystanie z samochodu wyposażonego we wspomaganie kierownicy, klimatyzację czy regulowany fotel "umożliwiający zmianę pozycji podczas jazdy w celu zapobiegnięcia przemęczeniu pracownika" spowoduje, iż pozycja nie będzie długotrwale jednorodna, tym bardziej dokonywanie podczas jazdy zmiany ustawienia fotela zdaniem organy stanowi działanie, które mogłoby spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Organ wyjaśnił, że jeżeli praca na stanowisku pomoc magazyniera wiązała się z koniecznością wysiłku fizycznego, to można było rozważyć zakup urządzenia zmniejszającego ten wysiłek. Ponadto w uznaniu organu odwoławczego stanowisko pomocnika magazyniera nie powoduje wymuszonej postawy ciała w przeciwieństwie do stanowiska kierowcy. Zauważył też, że jako cel programu wpisano zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika, poprawę warunków pracy, zdobycie nowych umiejętności, lepsze samopoczucie pracownika. W ipr nie wykazano natomiast jakie ograniczenia zawodowe wynikające z niepełnosprawności pracownika utrudniają mu czy uniemożliwiają wykonywanie pracy na dotychczasowym stanowisku i wymagają zmniejszenia lub wyeliminowania poprzez realizację programu. Jedynym wskazaniem jaki został zawarty w ipr - bez odniesienia do rodzaju schorzenia - jest przywołanie wcześniej zalecenie wykonywania pracy nie wymagającej nadmiernego wysiłku fizycznego. Także w tym programie nie wskazano związku pomiędzy zakupem samochodu a niepełnosprawnością pracownika. Minister Pracy i Polityki Społecznej podkreślił, że z analizy materiału dowodowego wynika, że program ten został opracowany i realizowany w celu utworzenia nowego stanowiska pracy oraz zaspokojenia ambicji pracownika, co nie może następować przy wykorzystaniu środków zfron. Podkreślił, że indywidualny program rehabilitacji może służyć wyposażeniu stanowiska pracy, ale jedynie w takim stopniu, w jakim stanowi on jego dostosowanie w celu zmniejszenia lub wyeliminowania ograniczeń zawodowych pracownika. Z ipr nie wynika natomiast, by pracownik - z uwagi na ograniczenia spowodowane niepełnosprawnością - całkowicie utracił zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, co mogłoby ewentualnie uzasadniać przeniesienie go na nowe stanowisko utworzone przez pracodawcę i dostosowania do potrzeb tego pracownika ze środków zfron (np. wyposażenie samochodu w ergonomiczny fotel). Odnosząc się do argumentów strony dotyczących aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych oraz poprawy sytuacji zawodowej pracownika, poprzez zwiększenie jego szans na zatrudnienie na otwartym rynku pracy i jak to wskazano w ipr - zwiększenie możliwości znalezienia pracy w przyszłości, organ wywiódł, iż celem zakupu w ramach indywidualnego programu rehabilitacji ma być zmniejszenie ograniczeń zawodowych pracownika w wykonywaniu pracy w tym konkretnym zakładzie pracy, a nie zwiększenie szans na zatrudnienie u innego pracodawcy czy też tworzenie nowych miejsc pracy. Organ odwoławczy nie znalazł związku pomiędzy zakupem samochodu a zwiększeniem szans pracownika na znalezienie zatrudnienia w przyszłości. Takiemu celowi mogłoby służyć np. skierowanie pracownika na odpowiednie szkolenie, przez co uzyskałby większe kwalifikacje. Od powyższego rozstrzygnięcia strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Domagała się w niej uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezesowi Zarządu PFRON. Wniosła także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art.33 ust.9 i 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz.776 ze zm.) w związku z § 2 ust.1 pkt. 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 245, poz.1810 ze zm.) poprzez uznanie, że: a) zakup samochodu nie stanowi kosztu dostosowania stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika i nie przyczynia się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności, b) przepisy prawa nie przewidują możliwości tworzenia nowych miejsc pracy ze środków ZFRON, c) celem zakupu w ramach indywidualnego programu rehabilitacji ma być zmniejszenie ograniczeń zawodowych w wykonywaniu pracy w danym konkretnym zakładzie pracy, a nie zwiększenie szans na zatrudnienie u innego pracodawcy, 2. błąd w ustaleniach stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że: a. skarżąca nie wykazała przesłanki zmniejszenia lub wyeliminowania ograniczeń zawodowych, wynikających z niepełnosprawności pracownika poprzez sfinansowanie zakupu samochodu osobowego, b. zmiana przez niepełnosprawnego pracownika stanowiska pracy, w przedmiotowym stanie faktycznym, nie wpłynie pozytywnie na jego stan zdrowia, c. indywidualny program rehabilitacji niepełnosprawnego pracownika stanowił w danej sprawie pretekst do dokonania w skarżącej spółce inwestycji, związanej z zakupem nowego środka transportu. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, ponieważ przeprowadzona kontrola sądowo-administracyjna nie wykazała naruszeń prawa uzasadniających uchylenie zaskarżonego postanowienia. Dla potrzeb niniejszej sprawy istotne znaczenie mają przepisy ustawy o rehabilitacji oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2007 r., nr 245, poz. 1810, z późn. zm.). Zgodnie z art. 33 ust. 1 i ust. 4 ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: fundusz rehabilitacji), którego środki są przeznaczane na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych opracowywane przez powołane przez pracodawców komisje rehabilitacyjne oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystania tych środków. Rodzaj wydatków i sposób ich ponoszenia z funduszu rehabilitacji, w tym w ramach zasady de minimis, regulują szczegółowo przepisy z.f.r.o.n. W § 2 z.f.r.o.n. zostały określone rodzaje wydatków, na które przeznaczone są środki funduszu rehabilitacji. Wśród tych wydatków w pkt 12 lit. a - f ujęto finansowanie indywidualnych programów rehabilitacji, mających na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności. W ramach tych celów finansowane są w szczególności koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności (§ 2 ust. 1 pkt 12 lit. e), ale także inne koszty, niż wymienione pod lit. a – e (§ 2 ust. 1 pkt. 12 lit. f). Stosownie do § 6 z.f.r.o.n. warunkiem wykorzystania środków funduszu rehabilitacji na wydatki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 jest opracowanie indywidualnego programu rehabilitacji. Z kolei warunkiem zakwalifikowania wydatków sfinansowanych przez pracodawcę z funduszu rehabilitacji do pomocy de minimis jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez organ podatkowy, podmiot uprawniony do pobierania opłat na podstawie odrębnych przepisów lub inny podmiot udzielający pomocy (§ 9 ust. 1 z.f.r.o.n.). Tak więc, aby konkretny wydatek mógł być zaliczony do pomocy de minimis musi być poniesiony w ramach indywidualnego programu rehabilitacji (§ 6 ust. 1 z.f.r.o.n.), musi mieć na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych, musi być przeznaczony na sfinansowanie pomocy, o jakiej mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 z.f.r.o.n., a także musi być sfinansowany ze środków funduszu rehabilitacji (§ 9 ust. 2a z.f.r.o.n.). Zatem odmowa uznania wydatków za pomoc de minimis może dotyczyć tylko tych wydatków, które nie byłyby objęte programem, albo nie miałyby na celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych. W ocenie Sądu taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej. W Spółce istniało zapotrzebowanie na utworzenie stanowiska pracy – kierowca przedstawiciel handlowy. Niezbędnym narzędziem pracy na tym stanowisku jest samochód . I taki też sprzęt został zakupiony – normalny samochód osobowy bez wyposażenia dostosowanego do potrzeb osoby niepełnosprawnej, bowiem za takie wyposażenie nie może być uznany ani regulowany fotel kierowcy ani też klimatyzacja – standard w obecnie dostępnych na rynku samochodach. Organ zwraca uwagę na fakt, iż z zapisów ipr wynika, że pracownik może wykonywać pracę w zwykłych warunkach, nie wymagającą nadmiernej fizycznej wydolności wysiłkowej oraz długotrwale jednorodnej postawy ciała. Trudno wobec tego uznać, że praca na nowym stanowisku spełnia te wymagania. Praca kierowcy łączy się bowiem z długotrwale jednorodną postawą ciała. Chcąc spełnić te wymagania należałoby raczej doposażyć dotychczasowe stanowisko pracy w urządzenia eliminujące lub ograniczające wysiłek fizyczny. W takiej sytuacji koszt dostosowania stanowiska pracy mógłby zostać pokryty z z.p.f.r.o.n. Organ w zaskarżonym postanowieniu trafnie zwraca uwagę na braki ipr – nie wynika z niego jakie ograniczenia uniemożliwiają pracownikowi pracę na dotychczasowym stanowisku oraz w jaki sposób nowe stanowisko pozwoli na wyeliminowanie tych ograniczeń. Z ipr wynika natomiast, że zmiana stanowiska pracy jest zgodna z ambicjami pracownika i pozytywnie wpłynie na jego możliwości zawodowe w przyszłości. Sąd podziela stanowisko organu, że te powody do zmiany stanowiska pracy wykraczają poza ramy zakreślone ustawą o rehabilitacji . W stanie faktycznym wynikającym ze sprawy niniejszej należy zgodzić się z oceną organu, że wyposażenie nowoutworzonego stanowiska pracy nie może odbyć się ze środków tego funduszu. Utworzenie nowego stanowiska pracy odbyło się bez bezpośredniego związku z osobą P. W. i potrzebą zapewnienia mu zatrudnienia z uwagi na ograniczenia wynikające z jego niepełnosprawności. Z powyższych względów skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 p.p.s.a