V SA/Wa 1962/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2009r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy - oddala skargę - Przedmiotem skargi z 30 czerwca 2008 r., wniesionej przez R. C. (zwanego dalej: "Skarżącym"), jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych - z [...] maja 2008 r. o nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie [...] zł. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z [...] lutego 2008 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: "Zakładem") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od października 2002 r. do lutego 2005 r. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Obecnie wykonuje pracę jako rolnik nie osiągając żadnych dochodów z tego tytułu, ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci w wieku [...] i [...] lat, jedynym dochodem jego rodziny jest dochód uzyskiwany przez żonę w wysokości 697 zł. netto i zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł. na każde dziecko. Spłata zadłużenia wobec Zakładu jest niemożliwa do zrealizowania, ponieważ skutkowałby całkowitym pozbawieniem jego i rodziny środków do życia. Decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Zakład - powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s."), odmówił Skarżącemu umorzenia wnioskowanych należności składkowych. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że rodzina Skarżącego składa się z 4 osób w tym dzieci w wieku [...] i [...] lat. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, które prowadzi wraz z rodzicami. Według zaświadczenia Urzędu Gminy w B. dochód miesięczny uzyskiwany z gospodarstwa wynosi 493,49 zł. miesięcznie, poza tym z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego Skarżący otrzymuje coroczne dotacje z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Żona, jako [...] z tytułu zatrudnienia uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.126,00 zł. oraz zasiłek rodzinny na dzieci w wysokości 128 zł. miesięcznie. Ojciec Skarżącego, po przekazaniu mu gospodarstwa, ma przyznaną rentę strukturalną w kwocie ok. 1.553,40 zł., a matka Skarżącego rentę inwalidzką w kwocie 720 zł. Zakład mając na uwadze powyższą sytuację oraz to, że Skarżący funkcjonuje o własnych siłach, nie wymaga pomocy Opieki Pomocy Społecznej, a wiek i brak przeciwwskazań zdrowotnych umożliwia mu podjęcie dodatkowego źródła zarobkowania, stwierdził brak przesłanek do umorzenia wnioskowanych zaległości składkowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] kwietnia 2008 r. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Zakładu. W opinii Skarżącego w jego przypadku zachodzi sytuacja, o jakiej mowa § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r."), ponieważ opłacenie należności z tytułu składek pociągałoby za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący wyjaśnił, że dochód, jaki osiąga jego rodzina nie jest na tyle wysoki by spłata należności odbywała się bez jakiegokolwiek uszczerbku dla sytuacji finansowej jego rodziny. Decyzją z [...] maja 2008 r. Prezes Zakładu - powołując się na przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") - utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powtórzył stan faktyczny i prawny, jak w decyzji z [...] kwietnia 2008 r. Ustalił dodatkowo, że dotacje za 2007 r. z Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa (wypłacone w 2008 r.) wyniosły łącznie 2.402,94 zł. Dodał, że rodzina Skarżącego wywiązuje się ze wszystkich płatności i zobowiązań. Wyjaśnił, że trudna sytuacja finansowo - materialna, aby skutkowała wydaniem decyzji pozytywnej, musi mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu i nie wykazywać tendencji do poprawy. Zdaniem organu dotacje z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa rokują rozwój gospodarstwa Skarżącego i powinny wpłynąć na poprawę sytuacji materialnej w przyszłości. W opinii organu, przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do spłaty zadłużenia, Skarżący będzie zdolny do wywiązania się z zobowiązań wobec Zakładu. Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek stosuje się jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania, zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dobrowolnych w dłuższym okresie czasu (np. w ramach umowy ratalnej). Dodał także, że przepisy dotyczące możliwości umorzenia należności składkowych, nie nakazują organowi wydającemu decyzję umorzenia tych należności wtedy, gdy zaistniały wymienione w nich przesłanki, a jedynie umożliwiają - w ramach uznania administracyjnego - podjęcia korzystnej dla zobowiązanego decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu, Skarżący zarzucił naruszenie § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj. przyjęcie, iż w przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. W związku z czym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2008 r. W motywach skargi Skarżący powtórzył argumenty, takie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto zarzucił, iż w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do jego aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej. Dodał, że ustalenia organu dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia powinny dotyczyć okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. W opinii Skarżącego rokowania i przypuszczenia organu, co do przypuszczalnej poprawy jego sytuacji materialnej w przyszłości są dowolne i nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistej sytuacji materialnej jego rodziny, która istotnie jest trudna. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, a więc badając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy, nie stwierdził istotnych naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. - należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organ orzekający w sprawie prawidłowo bowiem wskazał, że Skarżący i jego rodzina osiągają dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz z pracy zawodowej żony Skarżącego. Zatem organ prawidłowo ustalił, że w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ww. rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi, umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Ponadto należy podkreślić, że ustawodawca to na zobowiązanego nałożył obowiązek wykazania, a więc udowodnienia okoliczności, o jakich mowa ww. rozporządzaniu. Oceniając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów należy wskazać, iż jest bezspornym w sprawie, że w stosunku do Skarżącego nie zachodzą sytuacje, o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia, ponieważ Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ani też przewlekle nie choruje czy też nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, należy uznać, że organ trafnie wskazał, że Skarżący prowadzi prawie [...] - hektarowe gospodarstwo rolne z którego osiąga miesięczny dochód w wysokości 493,49 zł. (wg zaświadczenia UG w B.), z tego tytułu uzyskuje też płatności z AR i MR w łącznej wysokości 2.402,94 zł. za 2007 r. (decyzje z [...] stycznia i [...] lutego 2008 r.), dodatkowo małżonka Skarżącego z tytułu zatrudnienia osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.126 zł. brutto (tj. 845,17 zł. netto) i 128 zł. zasiłku rodzinnego na dzieci. Wynika z powyższego, że łączna, przeciętna suma miesięcznych dochodów rodziny Skarżącego wynosi ok. 1666 zł. Zauważyć także należy - na co trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji - że wraz ze z rodziną Skarżącego zamieszkują jego rodzice, którzy dysponują stałym dochodem z tytułu rent w wysokości ok. 2273 zł. Istotnym jest, że rodzice Skarżącego współuczestniczą w kosztach utrzymania domu, o czym świadczy - powołany w zaskarżonej decyzji - rachunek za usługi telekomunikacyjne wystawiony na matkę Skarżącego K. C. W świetle powyższych ustaleń, należało stwierdzić, że dokonana przez organ ocena, że opłacenie należności z tytułu składek (np. w formie układu ratalnego) nie pozbawi Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest trafna. Za niezasadne należało uznać zarzuty skargi dotyczące tego, że organ w zaskarżonej decyzji nie oparł się na okolicznościach istniejących w czasie podejmowania decyzji. W zaskarżonej decyzji organ powołał się na aktualne, na dzień wydania decyzji, dokumenty dotyczące środków utrzymania i na tej podstawie ustalił prawidłowy stan faktyczny sprawy. To głównie te okoliczności stanowiły podstawę do wydania decyzji odmawiającej umorzenia zaległych należności składkowych. Natomiast stwierdzenie organu, iż Skarżący jest osobą młodą, zdrową i w związku z tym może w przyszłości znaleźć efektywniejsze źródło zarobkowania, stanowiły tylko dodatkowy argument za wydaniem decyzji negatywnej dla Skarżącego i nie była to okoliczność przesądzająca sprawę. Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu Skarżącego, zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy też zasady przekonywania. Wydając rozstrzygniecie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Na końcu Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, polegającej choćby na dokonaniu spłaty części zadłużenia, Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie pozostałych należności, bądź np. tylko odsetek od zaległości. W ewentualnym nowym postępowaniu będą mogły być poddane stosownej ocenie działania i starania Skarżącego podjęte w celu spłaty zadłużenia, z uwzględnieniem jego aktualnej sytuacji finansowej. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego m.in. na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.