V SA/Wa 1966/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Protokolant - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2009 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata B. K. (Kancelaria Adwokacka ul. [...] w W.), tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] zł ([...]), w tym: tytułem opłaty kwotę [...] zł ([...]) i tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę [...] zł ([...]). Wnioskiem z [...] marca 2006r. R. R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. o umorzenie należności składkowych wobec ZUS wynikłych z prowadzenia działalności gospodarczej pod firmami Z. oraz E. Wniosek swój umotywował złym stanem zdrowia oraz trudną sytuacją materialną całej rodziny. Zobowiązany utrzymuje się z umowy o dzieło, jednak po przebytym wypadku [...], nie może dalej pracować, pobiera zasiłek chorobowy i zasiłek z Ośrodka Pomocy Społecznej. Wnioskodawca wskazał ponadto, że na jego utrzymaniu pozostaje bezrobotna małżonka oraz [...] dzieci w wieku szkolnym. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział [...] w W. decyzją z [...] marca 2008r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm. zwana dalej u.s.u.s.) odmówił R. R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy I Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że wnioskodawca uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł. pracując dla różnych firm. Nie posiada przy tym żadnego majątku, a stan zdrowia nie pozwala mu na wykonanie większej ilości pracy. ZUS wskazał, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której stwierdzenie uzależnione jest od zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnionych przypadkach należności składkowe mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 – zwane dalej rozporządzeniem). W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu I instancji nie zachodzą uzasadnione przyczyny umorzenia zaległości w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. Zakład w toku prowadzonego postępowania ustalił, iż R. R. jest właścicielem dwóch pojazdów: [...]. rok produkcji [...]r. oraz [...]. produkcji [...]r. Wnioskodawca jest najemcą lokalu nr [...] położonego przy ul. [...] na podstawie zawartej umowy najmu z [...] maja 1998r. Ponadto organ I instancji, ustalił że po zakończeniu prowadzenia działalności, R. R. był zatrudniony w firmie [...] J. Z. w wymiarze [...] etatu jako [...], uzyskując dochód w wysokości [...] zł. brutto. Małżonka zobowiązanego M. R., jak podał ZUS korzysta z zasiłków [...] Ośrodka Pomocy Społecznej i dodatków mieszkaniowych, czasami wykonuje umowę o dzieło, a ponadto kontynuuje naukę w szkole [...]. Organ I instancji wskazał, iż wnioskodawca posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności będący następstwem wypadku [...], od dnia [...] grudnia 2007r. został zgłoszony do ubezpieczeń jako pracownik P., za wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Zakład podał także, że w postępowaniu restrukturyzacyjnym organ udzielił ulg wnioskodawcy poprzez wydanie decyzji z [...] kwietnia 2004r., umarzającej należności, a na należności nie objęte restrukturyzacją udzielił układu ratalnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, R. R. wskazał, że należność wobec ZUS powstała sukcesywnie w okresie kilku lat na skutek zastosowania błędnej interpretacji prawa przez skarżącego. Wnioskodawca podkreślił raz jeszcze swoją wyjątkowo ciężką sytuację socjalno-bytową, problemy ze zdrowiem i brak perspektyw na przyszłość. Zainteresowany przyznał, iż skorzystał z ustawy restrukturyzacyjnej, lecz w kwestii rozłożenia zaległości na raty, nie miał środków finansowych na spłacanie rat. W ocenie zainteresowanego organ rentowy, powinien umorzyć należności składkowe tak by nie narazić rodziny płatnika na dotkliwy niedostatek, do wniosku dołączył stosowne dokumenty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2008r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwany dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 3a usus, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2008r. Organ odwoławczy wskazał, iż prowadzona przez R. R. pozarolnicza działalność w zakresie wykonywania instalacji [...] w okresie od [...] kwietnia 1994r. do [...] marca 2005r. odbywała się na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Prezes ZUS ustalił, iż zobowiązany sprzedał w [...] 2007r. na podstawie umowy samochód marki F. bez dokonania zgłoszenia zmian w ewidencji. Organ odwoławczy ustalił ponadto, iż zainteresowany zalega w opłacaniu podatków, a po wycofanym układzie ratalnym Urząd Skarbowy prowadzi postępowanie w sprawie umorzenia zadłużenia, płatnik posiada zobowiązania także wobec B. Prezes ZUS wskazał, iż wnioskodawca jednocześnie nie wykazuje zaległości w opłatach za abonament [...], za energię elektryczną i za telewizję [...]. Organ rentowy podkreślił, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy i wystąpienie przesłanek zawartych w art. 28 u.s.u.s. nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia należności, w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2008r. R. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej ze stanem faktycznym i prawnym oraz wydania wyroku umarzającego zaległości składkowe. Autor skargi wskazuje na przyczyny losowe, na brak możliwości płatniczych, zły stan zdrowia, które uniemożliwiają mu spłatę zaległości wobec ZUS. Skarżący, jak podaje nie ma szans na podjęcie pełnoetatowej pracy i uzyskanie godziwych zarobków. Nie podziela także stanowiska przedstawionego przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, że spłacenie przez zobowiązanego należności nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Do skargi dołączył dwie decyzje Urzędu Skarbowego W., którymi to urząd ten umorzył jego długi z tytułu podatku [...]. Zobowiązany nie rozumie tym bardziej dlaczego stanowisko Prezesa ZUS nie może być podobne, jeżeli organy dysponują tym samym materiałem dowodowym. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty Sąd uznaje za zasadne. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też rozpatrując niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego o "wydanie wyroku umarzającego (...) należności". O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości składkowych należny do kompetencji Prezesa ZUS. Sąd zaznacza, iż był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Skarga analizowana stosownie do wymienionych założeń kontroli sądowej decyzji administracyjnych podlega uwzględnieniu. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Obowiązkiem organu, prowadzącego postępowanie odwoławcze było zebranie całokształtu materiału dowodowego i dokonanie ostatecznego podsumowania kwestii istnienia ewentualnych przesłanek umorzenia zaległych należności składkowych, o których mowa w art. 28 ustawy z 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm. zwana dalej u.s.u.s.) oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365 zwany dalej rozporządzeniem). Prezes ZUS, prowadząc postępowanie w kwestii umorzenia zaległości składkowych, był zgodnie z treścią art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. zobowiązany do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także by w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, odzwierciedlając to w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie, z treści uzasadnienia decyzji organu odwoławczego można powziąć wiedzę na temat sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej wnioskodawcy. Organ rentowy dokładnie przedstawia dochody, które są udziałem zobowiązanego i jego [...] rodziny (małżonka wraz z [...] dzieci w wieku szkolnym), ich miesięczne wydatki, stan posiadania na dzień złożenia wniosku o umorzenie zaległości składkowych, opisuje także zobowiązania powstałe wobec innych wierzycieli. Jednak zdaniem Sądu w sprawie zabrakło by uzyskane, w sposób niezaprzeczalnie wyczerpujący, informacje poddać analizie i rozpatrzeniu, czy po tak przedstawionym całokształcie materiału dowodowego zaistnieją przesłanki, które warunkują pozytywną lub negatywną dla zobowiązanego decyzję w przedmiocie możliwości umorzenia należności składkowych. Przez rozpatrzenie całego uzyskanego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności (v. J. Borkowski Komentarz, wyd. II, Warszawa 1991r.). W przedmiotowej sprawie nie można uznać zdaniem składu orzekającego, że końcowe zdanie w zaskarżonej rozstrzygnięciu "Decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy i wystąpienie przesłanek zawartych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia należności" stanowi o wyczerpaniu obowiązku rozpatrzenia materiału dowodowego. Sąd stoi na stanowisku, że decyzja Prezesa ZUS z [...] czerwca 2008r. to przykład dowolności i przypadkowego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Zobowiązany po zapoznaniu się z treścią decyzji, winien zrozumieć w sposób przejrzysty jakimi motywami kierował się organ odwoławczy wydając swoje rozstrzygnięcie, obowiązkiem organu było ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy, czego w zaskarżonej decyzji wyraźnie zabrakło. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ odwoławczy winien dokonać kompleksowej, tzn. na podstawie całokształtu materiału dowodowego, oceny czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki z art. 28 u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia, które warunkują objęcie ulgą zaległości składkowych płatnika. Prezes ZUS nie powinien unikać pełnej, precyzyjnej oceny zebranego materiału dowodowego, nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, mimo że spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek z ww. przepisu nie nakłada na organ obowiązku udzielenia ulgi, to dopiero mając na uwadze powyższe, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie będzie budzić wątpliwości co do swojej trafności oceny środków dowodowych i pozwoli adresatowi prześledzić prawidłowość toku rozumowania organu odwoławczego. Mając na uwadze, iż organy naruszyły normę wyznaczoną w art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., skład orzekający w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 w zw. z § 6 i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy z urzędu z 28 września 2002 r. (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) przyznano pełnomocnikowi skarżącego należne wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu. W przyznanej kwocie uwzględniono podatek od towarów i usług.