V SA/Wa 1967/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 listopada 2008 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; skargę oddala. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008r Nr [...] , wydaną w sprawie Nr [...] , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu Zakładu ( powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu’’), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( powoływany dalej jako ,,ZUS’’) z dnia [...] grudnia 2007r odmawiającą P. sp. z o. o z siedzibą w W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 10 .08.2007r P. sp. z o .o w likwidacji wystąpiła do ZUS o umorzenie należności z tytułu zaległych składek w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że w [...] r zaprzestała swojej działalności wobec dużych trudności na rynku [...], przetwórstwem których się zajmowała. Wskazała, że trudna sytuacja finansowa zaistniała już wcześniej, co spowodowało, że [...]r., zbankrutowała. Podniosła, że [...]r złożyła do Sądu Rejonowego [...] Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, jednakże sąd wniosek oddalił uzasadniając rozstrzygnięcie tym, że majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. W związku z powyższym spółka w dniu [...] r złożyła do Sądu Rejonowego [...] Wydział Gospodarczy wniosek o likwidację P. sp. z o.o., co zostało przez sąd dokonane. We wniosku do ZUS podkreślono, że przed likwidacją dokonano wypłaty wynagrodzenia pracownikom ; na zapłatę należności wobec ZUS zabrakło środków. Wskazano, że M. M. (były Prezes Zarządu) ma obecnie[...] lat i jest na emeryturze, natomiast Z. M. (były Wiceprezes Zarządu) jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Podkreślono, że spółka praktycznie nie istnieje i nie posiada żadnego majątku. ZUS decyzją z dnia [...].12.2007r odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...]zł – za okres [...] , na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie [...] – za okres [...]. Kwoty powyższego zadłużenia obejmują odsetki za zwłokę. Co do pozostałej kwoty zaległości ZUS w uzasadnieniu decyzji podał, że zgodnie z przepisem art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można jej umorzyć, gdyż instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek dotyczyć może jedynie części finansowanej przez płatnika składek. Organ wskazał, że P. sp. z o.o. została wpisana w dniu [...] do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem [...]. Zgodnie z art.46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik obowiązany jest obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Spółka tego obowiązku nie dopełniła. ZUS podkreślił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności .Stwierdzenie całkowitej nieściągalności uzależnione jest od zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 28 ust.3 wskazanej wyżej ustawy. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy m.in. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 oraz w art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r –Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U, z 2003r nr 60, poz.535 z późn.zm.). Mimo, że spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, a sąd go oddalił na podstawie art.13 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze – nie stanowi to pozytywnej przesłanki do umorzenia zadłużenia gdyż wniosek ten został złożony zbyt późno. Organ podniósł, że zadłużenie obejmuje okres [...], a wniosek o ogłoszenie upadłości spółka złożyła dopiero w dniu [...]. Nie została więc spełniona dyspozycja z art. 116 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r.nr 8 poz. 60 z póżn. zm.), bowiem przepis ten stanowi, iż wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony we właściwym czasie. Organ wskazał, że zgodnie z Ordynacją podatkową za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Ponadto ZUS uznał, że spółka w dalszym ciągu wpisana do rejestru przedsiębiorców, a pomimo wpisania jej w stan likwidacji, w każdej chwili może podjąć działalność, co może pozwolić na uregulowania zobowiązań. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. sp. z o. o w likwidacji wskazała, że w latach [...] ze względu na perspektywy znacznych zamówień na wyroby przez nią produkowane [...] zakupiła w leasingu dwie nowoczesne [...] niezbędne do produkcji oraz samochód dostawczy. Okazało się, że zamówienia na wyroby spółki było niskie, co spowodowało brak środków na zakup surowca, opłaty leasingowe i zobowiązania finansowe, w tym także wobec ZUS. Wobec takiej sytuacji, spółka zmuszona była do zwrotu leasingowego sprzętu, zaprzestania produkcji i zwolnienia pracowników. Ponadto z uwagi na brak środków na pokrycie zobowiązań za dzierżawę pomieszczeń produkcyjnych i biurowych, w dniu [...] wypowiedziano spółce umowę dzierżawy. Ponadto M. M. (były Prezes Zarządu, obecnie likwidator), wskazał, że jest emerytem, ma lat [...], posiada zobowiązania finansowe w wysokości [...] wobec [...] z tytułu zaciągniętego kredytu. Kredyt ten został zużyty na działalność spółki; obecnie spłaca go z emerytury w ratach miesięcznych w wysokości [...] zł. Były Wiceprezes Zarządu ( obecnie drugi z likwidatorów) jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Podano, że jest poważnie chory, jednak nie wskazano na jaką chorobę i nie dołączono żadnego zaświadczenia lekarskiego Te wszystkie fakty, zdaniem Strony, uzasadniają umorzenie zaległości przez ZUS. Rozpoznając wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu decyzją z dnia [...].06.2008r utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].12.2007r. W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu P. sp. z o.o. w likwidacji wniosła o umorzenie zaległości wobec ZUS powtarzając argumenty zawarte we wniosku o umorzenie i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona podkreśliła, że w niniejszej sprawie zachodzą dwie przesłanki z art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , które powinny spowodować umorzenie zaległości, a mianowicie sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 ustawy z dnia 28 lutego 2003r- Prawo upadłościowe i naprawcze oraz nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przed przejściem do oceny zarzutów przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także – w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami – o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może je umorzyć. Zakład ma możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu - tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.) organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa, tak jak w niniejszej sprawie, w granicach uznania administracyjnego. Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) -ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy. Spółka P. sp. z o.o. została wpisana do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu [...]. W dniu [...] złożyła do Sądu Rejonowego [...] Wydziału Gospodarczego wniosek o ogłoszenie upadłości, który to wniosek postanowieniem wydanym w sprawie Sygn. akt [...] Sąd oddalił z uwagi na brak majątku spółki, który pozwoliłby na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. W dniu [...]r spółka złożyła do Sądu Gospodarczego wniosek o postawienie jej w stan likwidacji. Zaległość z tytułu nieopłaconych składek za okres [...]łącznie wyniosła [...]zł. Zgodnie z art.46 ust.1 u.s.u.s płatnik składek obowiązany jest obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Na podstawie art.28 ust 3 pkt. 2 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r – Prawo upadłościowe i naprawcze. Mogłoby to stanowić pozytywną przesłankę do umorzenia zadłużenia, gdyby została spełniona dyspozycja art.116 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r –Ordynacja podatkowa (dalej ,,O P’’), to jest zostało wykazane, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości. Wówczas członkowie zarządu, którzy odpowiadają solidarnie całym swym majątkiem za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością , mogą się od niej uwolnić. §2 wskazanego wyżej artykułu stanowi, że odpowiedzialność członków zarządu określona w §1 , obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Również w chwale Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008r II UZP 3/2008, LEX nr 393795 stwierdzono, że ,,Członkowie zarządu spółki z o.o. mogą na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r Ordynacja podatkowa w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w związku z art. 31 tej ustawy, zostać obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone w terminie przez tę spółkę składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne’’. W niniejszej sprawie panowie Z. M. i M. M. od chwili zarejestrowania spółki w KRS pełnili obowiązki członków jej zarządu , pełnią je również obecnie. Zobowiązania powstały w okresie , w którym obaj byli członkami zarządu. Wniosek o ogłoszenie upadłości został przez spółkę złożony zbyt późno, zważywszy na okres, w którym narastały zaległości i wskazane przez nią trudności w regulowaniu zobowiązań (vide; wnioski o umorzenie i o ponowne rozpatrzenie). Z art.21 ust 1 Prawa upadłościowego i naprawczego wynika, że dłużnik jest obowiązany ,nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Zdaniem sądu, ZUS prawidłowo nie zajmował się tą częścią zaległości, która zgodnie z art. 30 u.s.u.s nie może podlegać umorzeniu. Należy także pamiętać, że spółka, mimo postawienia jej w stan likwidacji istnieje i nie można założyć, że nie podejmie działalności. Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art.24 ust.4 u.s.u.s. okres przedawnienia przedmiotowych należności wynosi 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust.5-5d tegoż przepisu. Ponadto ZUS ma także obowiązek , przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenia, brać pod uwagę interes społeczny i stan finansów publicznych, którymi zarządza. Co do wskazania przez Skarżącą w skardze, że nastąpiła w sprawie także przesłanka do umorzenia przewidziana w art.28ust.3 pkt. 3 u.s.u.s, sąd zauważa, że tu co prawda nastąpiło zaprzestanie działalności przez spółkę przy jednoczesnym braku majątku, ale –zgodnie z obowiązującymi przepisami OP, odpowiedzialność przenosi się na członków zarządu. Podnoszone przez M. M. i Z. M. , że nie posiadają żadnych środków finansowych ani majątku na pokrycie zobowiązań spółki , nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym, gdyż M. M. otrzymuje emeryturę w wysokości [...] i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która ma także emeryturę w wysokości [...] zł. Fakt spłacania przez M. M. pożyczki nie wpływa na ocenę, iż zgodnie z przepisami, w niniejszej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność, co zasadnie podkreślił ZUS. Sąd dodatkowo wskazuje, że każda zmiana okoliczności faktycznych, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osadzonej i – jak podkreślił to NSA w wyroku z dnia 18 lutego 2000r, sygn. akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Pomimo, iż pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.