V SA/Wa 1969/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), , Protokolant sekretarz sąd. - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych; oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku T. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, wydaną przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, tenże organ decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. Decyzja z dnia [...] czerwca 2011 r. została oparta na następujących ustaleniach i rozważaniach: W dniu [...] maja 2005 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął wniosek o przyznanie T. W. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, a w dniach: [...] sierpnia 2005r. oraz [...] kwietnia 20066 r. – korekty wniosku. W dniu [...] maja 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 w łącznej wysokości 8 440,998 zł, w tym: 4 081,50 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej i 4 359,48 zł z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej. Płatności przyznane decyzją z dnia [...] maja 2006 r. zostały w dniu [...] maja 2006 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę. Dnia [...] lutego 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wezwał T. W. do złożenia wyjaśnień w zakresie "nieścisłości wykrytych we wnioskach o wpis do ewidencji producentów, wnioskach o przyznanie płatności obszarowych za lata 2004-2006 oraz wniosku o dostosowanie do standardów Unii Europejskiej". W dniu [...] lutego 2008 r. wpłynęło pismo, w którym strona oświadczyła m.in., że "W roku gospodarczym 2004 użytkowała wspólnie z mężem działki zadeklarowane do płatności obszarowych na 2004 r., natomiast w latach 2005-2006 nie użytkowała działek zadeklarowanych we wnioskach, oraz nie wnioskowała o płatności bezpośrednie. (...) Dopłaty przyznane decyzjami Kierownika ARiMR przekazane na rachunek bankowy były za jej zgodą i wiedzą pobrane z kąta przez córkę S. W., która oddawała je ojcu W. W.". Wyrokiem z dnia [...] lutego 2009 r. Sygn.akt [...] Sąd Rejonowy w [...]: - uznał W. W. oskarżonego o to, że w dniu [...] maja 2005 r., w celu uzyskania dla swojej żony T. W. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 w kwocie 8 440,98 zł podrobił jej podpis na wniosku o przyznanie płatności, a następnie przedłożył go w Biurze Powiatowym ARiMR w [...], za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu; - uznał także S. W. oskarżoną o to, że w dniu [...] stycznia 2005 r. podrobiła podpis T. W., a następnie przedłożyła go w Biurze Powiatowym ARiMR w [...], w celu uzyskania dostępu do przekazywanych dopłat z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, za winną popełnienia zarzucanego jej czynu. Powyższy wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy w [...] Wydział Karno-Odwoławczy wyrokiem z dnia [...] września 2009 r. Sygn. akt [...]. W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania T. W. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005, zakończone decyzją tego organu Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. W dniu [...] lipca 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję Nr [...], w której: - uchylił w całości dotychczasową decyzję Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 r. oraz - umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Powyższa decyzja została doręczona S. W., jako pełnomocnikowi T. W.. Od decyzji tej ani strona, ani jej pełnomocnik nie wnieśli odwołania. Zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. T. W. została poinformowana przez Prezesa ARiMR o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, przyznanych na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]. W konsekwencji powyższego decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. Prezes ARiMR ustalił T. W. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za rok 2005 w wysokości 8 440, 98 zł powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Uznając bezzasadność odwołania od w/w decyzji podkreślono, że Prezes ARiMR w każdym przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności powinien, dochodzić zwrotu płatności dokonanej na rzecz osoby nieuprawnionej. Za nieuprawnioną należy w tym przypadku uznać każdą osobę, która podejmie wypłacone przez ARiMR środki. Ponieważ postępowanie w sprawie przyznania T. W. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005, zostało zakończone ostateczną decyzją w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 i umorzenia postępowania w sprawie, obowiązkiem Prezesa ARiMR stało się wypełnienie dyspozycji zawartej w art. 73 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego (...). Stosownie do tego przepisu w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust.3. W przedmiotowej sprawie środki pieniężne stały się nienależne bowiem organ umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności na rok 2005 w trybie postępowania wznowieniowego. Zatem podlegają one zwrotowi jako płatności nienależne. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślono, że złożony w dniu [...] maja 2005 r. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, w którym w części III jako podmiot wskazano T. W., nie został złożony przez tenże podmiot, czyli T. W.. Jednakże w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2008 r. Pani T. W. stwierdziła, że "Dopłaty przyznane decyzjami Kierownika ARiMR przekazane na jej rachunek bankowy były za jej zgodą i wiedzą pobrane z kąta przez córkę S. W., która oddawała je ojcu, W. W.". Z powyższego wynika jednak, że T. W. nie wystąpiła z żądaniem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005. Przypomniano jednocześnie, że wyrok Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...], w którym W. W. został oskarżony o to że w dniu [...] maja 2005 r. w celu uzyskania dla swojej żony T. W. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005, podrobił jej podpis na wniosku o przyznanie płatności, a następnie przedłożył go w Biurze Powiatowym ARiMR w [...], został wydany w dniu [...] lutego 2009 r. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie T. W. z dnia [...] kwietnia 2006r., z którego wynika, że "W roku gospodarczym 2005 użytkowała działki ewidencyjne o numerach 398 i 331 w miejscowości [...] na podstawie umowy dzierżawy ustnej i pisemnej ze S. M., a za dzierżawę płaciła podatek rolny". Z powyższego wynika więc, że zarówno w dacie wpływu wniosku o przyznanie płatności jak i w dacie wydania decyzji Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] nie był w posiadaniu informacji odnośnie podrobienia podpisu T. W.na wniosku o przyznanie płatności przez W. W.. W ocenie organu bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności pozostaje wskazany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, sposób rozdysponowania tych środków przez stronę oraz sytuacja "materialna i życiowa" strony. Niezależnie od powyższego stosowanie ulg w spłacie należności, w tym ich umarzanie, odraczanie lub rozkładanie na raty, uregulowane jest - od dnia 1 stycznia 2011 r. – przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. Nr 258, poz. 1747). Powyższe wymaga jednak odrębnego wniosku, a postępowanie w sprawie umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty nienależnie pobranych płatności jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Podkreślono również, że na podstawie art.29 ust.2 ustawy do kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, ustalonej decyzją Prezesa ARiMR Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r., stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z poźn. zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Zatem doręczenie stronie w dniu [...] kwietnia 2011 r. zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r., skutkuje obowiązkiem zwrotu kwoty nienależnie pobranych środków publicznych wraz z odsetkami naliczonymi od dnia doręczenia ww. decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2005. Wskazano również, że zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności a datą powiadomienia pierwszego beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004). W przypadku T. W. przepis ten nie ma jednak zastosowania, brak jest bowiem podstaw do uznania, że strona działała w dobrej wierze, gdyż nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2005. W konsekwencji obowiązek zwrotu przez T. W. kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za rok 2005 byłby wykluczony, jeżeli pierwsze powiadomienie przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tej płatności zostałoby doręczone stronie po upływie dziesięciu lat od daty tej płatności, tj. po dniu [...] maja 2016 r. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę skarżącą nienależnie pobranych płatności. Na podstawie tego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika . Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie płatność przekazana w dniu [...] maja 2006 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów, nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność w tej wysokości strona skarżąca uzyskała na mocy decyzji z dnia [...] maja 2006 r. Natomiast wyrok Sądu Rejonowego w [...] w sprawie o Sygn. akt [...], w którym W. W. został oskarżony miedzy innymi o to, że podrobił podpis T. W. na wniosku o przyznanie płatności za rok 2005, a następnie przedłożył go w Biurze Powiatowym ARiMR w [...], został wydany w dniu [...] lutego 2009 r. Niezależnie od powyższego zauważono, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art.40 ust.1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, z późn. zm.), w myśl którego Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w przypadku gdy kwota płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art.3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. UE L 365 z 21 grudnia 2006 r., str.52, z późn. zm.) Decyzje Prezesa ARiMR zaskarżyła w całości T. W., wnosząc o: 1) jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, 2) ewentualnie o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy [...] SR w [...] (sprawa o podział majątku dorobkowego małż. W. – obejmująca także rozliczenie pobranych przez W. W. płatności bezpośrednich, mająca prejudycjalny wpływ na niniejszą sprawę). W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że kwestionowana decyzja ignoruje prawomocne rozstrzygnięcia zawarte w sprawie [...] SR w [...] i [...] SR w [...] oraz dokonane w tych sprawach ustalenia faktyczne dotyczące przywłaszczenia kwoty 8.440.98 zł przez W. W.. Takie postępowanie Prezesa ARiMR w Warszawie prowadzi do sytuacji w której organ administracyjny nie uwzględnia w swoim rozstrzygnięciu prawomocnych ustaleń sądu powszechnego, mimo że każdy organ jest tymi ustaleniami związany. Nakładanie na skarżącą obowiązku zwrotu ww. kwoty prowadzi do sytuacji w której do zwrotu tej kwoty została zobowiązana osoba, która jej nie pobrała, a także która na skutek pobrania jej przez W. W. poniosła wymierną szkodę finansową. W ocenie skarżącej to W. W. winien być zobowiązany do zwrotu na rzecz ARiMR w [...] pobranych przez niego kwot wraz z odsetkami. Okoliczności te są znane Agencji z urzędu, były też przedmiotem ustaleń dokonywanych przez Prokuraturę Rejonową w [...] i SR w [...] m.in. na skutek zawiadomienia dokonanego przez Agencję. Obecnie w SR w [...] toczy się postępowanie o podział majątku dorobkowego – sygn. akt [...], gdzie przedmiotem rozliczenia są m.in. środki pomocowe dla rolników pobrane przez W. W.. Pobranie ww. środków jest bezsporne i zostało przyznane także w tym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634, z 2008 r., z późn.zm.) Prezes ARiMR ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej 2. krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej; b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Należy również przypomnieć, że płatności przyznane skarżącej na rok 2005 (na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] maja 2006 r. nr [...]) w wysokości 8 440,98 zł zostały przekazane na jej rachunek bankowy w dniu [...] maja 2006 r. W wyniku wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją doszło ostatecznie do wydania w dniu [...] lipca 2010 r. decyzji (nr [...]) którą Kierownik Bura Powiatowego ARiMR w [...] uchylił w całości dotychczasową decyzje z dnia [...] maja 2006 r. o przyznaniu płatności oraz umorzył postępowanie w sprawie ich przyznawania. Następstwem powyższego było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, określonej w decyzji wydanej w I instancji w sprawie niniejszej, czyli kwoty 8 440,98 zł. Podstawą prawną ww. decyzji był art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Należy przy tym zaznaczyć, że środki przeznaczone na wypłaty z tytułu m.in. płatności bezpośrednich i uzupełniających podlegają zaostrzonemu reżimowi w zakresie zwłaszcza ich wydatkowania oraz zwrotu, jako wydatki ze środków publicznych (por. np. art.5 ust. 3 lit.a, art.202 ust.2 pkt 3, art.212 ustawy o finansach publicznych). Przy ustalaniu wysokości środków podlegających zwrotowi nie ma zatem znaczenia to z jakich powodów pierwotna decyzja na podstawie której doszło do wypłaty środków została następnie wzruszona. Istotne jest bowiem to, że w następstwie tego wzruszenia ponownie orzeczono o zakresie uprawnień skarżącego bądź ich braku. Oczywistym jest, że ustalenie w decyzji kwoty nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych nie przesądza o obowiązku ich zwrotu w każdej sytuacji. W tym miejscu godzi się bowiem przywołać treść art. 73 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady (...) – Dz.U. UE L 141 z 30 kwietnia 2004 r. Przepis ten stanowi, że: 1. w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki (ust.1) 2. obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności (ust.4). 3. obowiązek zwrotu określony w ust.1 nie ma zastosowania jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednakże jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (ust.5). Z materiałów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że decyzja z dnia [...] maja 2006 r. wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...], którą wzruszono w postępowaniu wznowieniowym zakończonym decyzją tegoż organu z dnia [...] lipca 2010 r. (nr [...]) była konsekwencją ustalenia (z powołaniem się na prawomocny wyrok zapadły w sprawie karnej Sądu Rejonowego w [...], sygn. akt [...]) iż mąż skarżącej W. W. w celu uzyskania dla skarżącej (nie zaś dla siebie) płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 podrobił jej podpis na wniosku o przyznanie tychże płatności, a następnie przedłożył go w Biurze Powiatowym ARiMR w [...]. Oprócz tego córka skarżącej S. W. podrobiła jej podpis na innym dokumencie w celu uzyskania dostępu do przekazywanych dopłat. Niezależnie od powyższego ustalono (odwołując się do treści oświadczenia skarżącej z dnia [...] lutego 2008 r.) iż dopłaty przyznane decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] były przekazane na jej rachunek bankowy a następnie za jej wiedzą i zgodą pobierane z konta przez córkę S. W.. Skarżąca miała świadomość także i tego, że córka pobrane kwoty pieniędzy przekazuje ojcu W. W.. Wynika to bowiem w sposób nie budzący wątpliwości z ww. oświadczenia. W ocenie sądu taki stan rzeczy uniemożliwia przyjęcie, że skarżąca nie wiedziała o tym jakie kwoty i z jakiego tytułu wpływały na jej konto. To zaś oznacza, iż należało wykluczyć, że pozostawała ona w dobrej wierze i nie miała świadomości co do tego jakie czynności i z jakim zamiarem podejmowane były przez jej męża i córkę. Z tego też względu bezzasadny był wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie niniejszej, albowiem kwestia tego które z małżonków i na jakie cele faktycznie spożytkowało środki uzyskane z tytułu przyznanych płatności będzie mogła być rozstrzygnięta a zatem i rozliczona właśnie w sprawie o podział majątku dorobkowego, na którą powołuje się skarga. Poza tym, art.125 §1 pkt 1 ppsa, który mógłby ewentualnie stanowić podstawę takiego zawieszenia, ma charakter fakultatywny (sąd może zawiesić postępowanie...). Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga to, że autor skargi będący profesjonalistą nie wskazuje choćby jednego przepisu obowiązującego prawa, który jego zdaniem został w postępowaniu przed organami naruszony. Niejako na marginesie należy wskazać, że przepis art. 29 ust.1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o ARiMR, stanowiący podstawę do wydania decyzji w przypadku dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych w oparciu o decyzję, która następnie została wzruszona (co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie). Podstawą wyroku jest art. 151 ppsa.