V SA/Wa 1972/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA Izabella Janson, Asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Izabela Kucharczyk-Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję ZUS z dnia ....11.2005 r. nr ... Pismem z dnia 30 września 2005 roku J. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakładu) z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że nie posiada żadnego majątku, a wszystko, co miał zostało zajęte przez komornika. Nie ma również pracy, a próby jej znalezienia ze względu wiek i stan zdrowia kończą się niepowodzeniem. Decyzją z dnia ... listopada 2005 r. Nr ... Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w łącznej kwocie ... zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą Z. B. "..." w okresie od dnia ... kwietnia 1986 roku do dnia ... września 2004 roku, zgłaszając jednocześnie jako osobę współpracującą małżonkę, która z dniem ... lipca 1999 roku została wyrejestrowana z ubezpieczeń. W ramach prowadzonej działalności zatrudniał pracowników. Zdaniem Zakładu w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności w postaci "ważnego interesu" osoby zobowiązanej do płacenia składek. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pozostaje na utrzymaniu żony, która uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie ... zł. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do siostry, ponosząc koszty jego utrzymania wraz z pozostałymi opłatami w wysokości ... zł miesięcznie. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W ocenie organu możliwości płatnicze zobowiązanego wskazują na możliwość podjęcia ratalnej spłaty zadłużenia wobec Zakładu. Za odmową umorzenia należności przemawia również okoliczność, iż Zakład może dochodzić należności przez 10 lat i w tym okresie sytuacja materialna wnioskodawcy może ulec zmianie. Jednocześnie ZUS poinformował wnioskodawcę, że w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do orzekania o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych, gdyż do tych składek nie stosuje się art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: "u.s.u.s.". Prezes Zakładu, po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia ... lutego 2006 roku nr ..., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 i ust. 4 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej k.p.a., uchylił w części zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia należności i umorzył te należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie ... zł, stanowiące zaległość wnioskodawcy jako płatnika składek będącego jednocześnie ubezpieczonym, zaś w pozostałej części decyzję utrzymał w mocy. Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że przedłożona dokumentacja potwierdza trudną sytuację zdrowotną i materialną wnioskodawcy, co stanowi przesłankę umorzenia części należności w oparciu o art. 28 ust.3a u.s.u.s. sprecyzowaną w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Brak jest natomiast zdaniem Prezesa ZUS podstaw do umorzenia pozostałej części zaległej należności, gdyż przepis art.28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie jedynie wobec wnioskodawcy jako osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie w okresie prowadzenia działalności gospodarczej płatnikiem składek. Do uregulowania pozostają natomiast należności z tytułu składek pracowników na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika. Umorzenie tego typu zaległości może nastąpić wyłącznie w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z przyczyn określonych w art. 28 ust.3 ustawy systemowej. Zakres umorzenia nie obejmuje również składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych, bowiem zgodnie z dyspozycją art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami art. 28 tejże ustawy nie stosuje się. J. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy umorzenia składek za pracowników i umorzenie tych należności z odsetkami, podnosząc zarzut błędnego przyjęcia, iż art.28 ust.3a u.s.u.s. nie dotyczy umorzenia składek ZUS na ubezpieczenie społeczne pracowników, w których ubezpieczony jest jednocześnie płatnikiem składek jako pracodawca, powołał się przy tym na wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2004 roku, sygn. akt III AUa 1607/03 (OSA 2005/3/9) i wskazał, iż spełnia wszelkie wymogi do tego, by jego należności z tytułu nieopłaconych składek pracowniczych na rzecz ZUS - u zostały umorzone. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wyrokiem z 20 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1553/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na naruszenie art.28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd wskazał, iż cytowana ustawa przewiduje, iż składki na ubezpieczenie społeczne pracowników częściowo opłacane są przez samych pracowników, a częściowo przez pracodawcę. Wpłata obydwu elementów tych składek na rzecz Zakładu powierzona została pracodawcy, tak więc wpłaca on do Zakładu jedną cześć składki finansowaną ze swoich środków, które do czasu wpłaty pozostają jego własnością oraz drugą cześć składaki część składki z pieniędzy, które stanowią własność pracownika, a w stosunku do których pracodawca jest jedynie płatnikiem, osobą pośredniczącą w dokonywaniu wpłaty. W pierwszym wypadku pracodawca jest właścicielem środków pieniężnych oraz płatnikiem, a w drugim wypadku tylko płatnikiem. Sąd zgodził się z twierdzeniem Prezesa Zakładu, iż w świetle przepisów u.s.u.s. nie jest możliwe umorzenie tej części zaległych składek należnych Zakładowi, które pracodawca opłaca wyłącznie jako płatnik, bowiem pracodawca nie jest właścicielem tychże środków, a jedynie pośredniczy w ich wpłacaniu na rzecz Zakładu. Sąd nie podzielił natomiast poglądu Prezesa Zakładu, iż nie jest możliwe umorzenie tej części składek pracowników, która finansowana jest przez pracodawcę z jego własnych środków, gdyż tego typu należności mogą być umarzane na podstawie art.28 ust.3a u.s.u.s. Na mocy tego przepisu mogą być umarzane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a przesłanką ich umorzenia jest całkowita nieściągalność lub wystąpienie uzasadnionego przypadku mimo istnienia możliwości ich wyegzekwowania. Sąd stwierdził, iż sytuacja skarżącego była przez organ analizowana pod kątem zaistnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia składek i uchylił zaskarżoną decyzję w celu dokonania przez organ administracji oceny, czy istnieje możliwość umorzenia tej części zaległych składek, którą skarżący winien uiszczać na rzecz pracowników z własnych środków z uwagi na całkowitą nieściągalność tych składek lub ze względu na inny uzasadniony interes skarżącego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z 28 lutego 2007 r. Nr 522/II/2005 wydaną na podstawie przepisów art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uchylił decyzję z ... listopada 2005 r. w części odmawiającej umorzenia należności Zakładu z tytułu nieopłaconych składek i umorzył należności Zakładu w łącznej kwocie ... zł, z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres ..., ..., ... stanowiące zaległość wnioskodawcy jako płatnika składek będącego jednocześnie ubezpieczonym, a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że na podstawie kwestionariusza o stanie majątkowym z dnia 16 stycznia 2007 r. ustalono, że zobowiązany nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu żony pobierającej świadczenie emerytalne w wysokości ... zł netto, mieszka z żoną w mieszkaniu należącym do jego siostry. Organ uznał, iż umorzenie należności ze względów szczególnych może nastąpić tylko wobec osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie w okresie prowadzenia działalności gospodarczej płatnikiem składek, czyli w przypadku strony - jedynie z tytułu składek na własne ubezpieczenia społeczne, co wynika, zdaniem organu, z dyspozycji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnoszącej się wyłącznie do składek na własne ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Organ wyjaśnił, iż do uregulowania pozostały zatem należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, gdyż, jak wskazał organ, do należności tych zastosowanie ma jedynie przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zgodnie z którym składki te mogą być umarzane jedynie w przypadku wystąpienia przesłanki w postaci całkowitej nieściągalności, a wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, tym samym w ocenie organu w sprawie nie zaszła powyższa przesłanka. Organ stwierdził, iż rozumiejąc trudną sytuację materialną strony nie mógł jednak podzielić opinii Sądu zawartej w uzasadnieniu wyroku z 20 września 2006 r., iż należności, których Zakład odmówił umorzenia mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i nie poszerzył zakresu umorzenia należności z tytułu składek figurujących na koncie wnioskodawcy obejmujących składki za zatrudnionych pracowników zarówno w części finansowanej przez zobowiązanego jak i przez samych ubezpieczonych. Odnośnie tych ostatnich podtrzymał dotychczasowe stanowisko, iż zgodnie z brzmieniem art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się ulg i umorzeń. Powyższa decyzja została przez J. K. zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Rozstrzygnięciu Zakładu skarżący zarzucił, iż zostało wydane na podstawie własnej interpretacji przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z pominięciem oceny prawnej wskazanego przepisu dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 20 września 2006 r. III SA/Wa 1553/06. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia składek za pracowników za okresy ..., ..., ... i zobowiązanie Prezesa Zakładu do wydania decyzji z uwzględnieniem zasady związania wyrokiem WSA zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej - p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi ponownie powołał się na swoją trudną sytuację materialną i wskazał, że zgodnie z oceną prawną dokonaną przez sąd jego sytuacja powinna spowodować umorzenie tej części składek, którą za pracowników musiał opłacać jako pracodawca z własnych środków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację z zaskarżonej decyzji oraz podkreślił, że nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie i bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Sąd w niniejszej sprawie pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1553/06. Odnośnie przytoczonego przepisu art. 153 p.p.s.a. należy wyjaśnić, że zawarte w nim sformułowanie "w sprawie" oznacza tożsamość sprawy ocenianej przez sąd formułujący ocenę prawną oraz sprawy będącej przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego zarówno pod względem podstawy prawnej jak też stanu faktycznego. Zmiana stanu prawnego powoduje konieczność dokonania przez organ nowej oceny prawnej stanu faktycznego, zaś istotne zmiany w stanie faktycznym mogą powodować nieaktualność wskazań zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. W związku z powyższym należy zauważyć, iż po wydaniu wyroku w sprawie nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego ani stanu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekając w dniu 20 września 2006r. wyraził na gruncie art. 28 u.s.u.s. pogląd, iż ta część składek pracowników, która jest finansowana przez pracodawcę z jego własnych środków może być umorzona na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy; zatem zarówno co do tych zaległości, jak i zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek przesłanką ich umorzenia jest tak samo ich całkowita nieściągalność, jak i wystąpienie uzasadnionego przypadku, mimo istnienia możliwości ich wyegzekwowania. Pogląd ten został wyrażony jednoznacznie ( str. 4 uzasadnienia wyroku w dołączonych aktach tut. sądu IIISA/Wa 1553/06) a wobec niewniesienia przez żadną ze stron skargi kasacyjnej wyrok stał się prawomocny z wszelkimi tego konsekwencjami, w tym związania oceną prawną w nim wyrażoną aż do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy ( chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego powodująca, że wyrażony pogląd prawny stanie się nieaktualny). Organ wydając decyzję z ... lutego 2007 r. wskazał, iż nie podziela opinii zawartej w uzasadnieniu wyroku Sądu z 20 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1553/06, a dotyczącej oceny możliwości umorzenia tej części zaległych składek, którą skarżący winien uiszczać na rzecz pracowników z własnych środków z uwagi na całkowitą nieściągalność tych składek lub ze względu na inny uzasadniony interes skarżącego. Tym samym organ naruszył zawartą w dyspozycji przepisu art. 153 p.p.s.a. regułę nakazującą mu uwzględnienie i zastosowanie wytycznych zawartych w orzeczeniu sądu. Dodatkowo należy wskazać, że zarówno organ, jak i sąd rozpoznając sprawę ponownie związane są uzasadnieniem orzeczenia wydanego przez sąd w sprawie, ponieważ to w uzasadnieniu wyroku zawarta jest wykładnia prawa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1560/97, LEX nr 41916 - na gruncie analogicznie brzmiącego przepisu zawartego w ustawie z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym [Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.]). Zatem Sąd, będąc związany oceną zawartą w cytowanym wyroku z 20 września 2006 r. i jednocześnie stwierdzając, że zaskarżona decyzja w części odmawiającej umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w zakresie finansowanym przez płatnika składek została wydana z uchybieniem art.153 p.p.s.a., zobligowany był do jej uchylenia w części, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, iż rozpoznając sprawę ponownie organ będzie zobowiązany, uwzględniając ocenę prawną zawartą w wyroku z dnia 20.09.2006r., dokonać analizy spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 28 ust 3a odnośnie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, a następnie dokonać wyboru rozstrzygnięcia nie zapominając o treści art. 7 k.p.a. Z powyższych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.