V SA/Wa 1974/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata L. Z., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M. D. (zwanego dalej skarżącym) decyzją z [...] czerwca 2012 r. znak [...] Minister Finansów (dalej jako organ) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...] odmawiającą umorzenia należności wynikających z nieuregulowanych mandatów karnych kredytowanych – seria [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. w kwocie 500 zł i serii [...] Nr [...] również z dnia [...] stycznia 2012 r. w kwocie 100 zł. Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] marca 2011 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek M. D. o umorzenie nalezności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych w kwocie 600 zł. Skarżący uzasadnił wniosek trudną sytuacją materialną oraz tym, że sprawcą wykroczeń jest inna osoba, posługująca się jego danymi osobowymi. W trakcie prowadzonego postępowania Wojewoda [...] ustalił, iż skarżący korzysta ze swiadczeń socjalnych. Wojewoda [...] wezwał również M. D. do przekazania potwierdzenia zgłoszenia na Policji podania jego danych osobowych na mandacie karnym. Skarżący wyjaśnił, iż nie dokonał takiego zgłoszenia. Po rozpatrzeniu sprawy na podstawie zgromadzonych informacji, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], Wojewoda [...] odmówił umorzenia nalezności. M. D. wniósł odwołanie od tej decyzji, podtrzymując żądanie umorzenia nalezności w całości. Zarzucił organowi wydającemu decyzję, iz nie ustosunkował się do kwestii trudnej sytuacji materialnej oraz nie przeprowadził działań zierzających do ustalenia rzeczywistej sytuacji jego rodziny. Wskazał również swoją na trudną sytuację zdrowotną oraz oświadczył, iż nie pracuje zawodowo i pobiera rentę socjalną. Ponadto zarzucił Wojewodzie odmówienia dołączenia jako materiału dowodowego kopii mandatów karnych, ktorymi organ wydający decyzję rozporządza. Pismem z dnia [...] maja 2012 r., znak: [...] Wojewoda [...] przesłał odwołanie oraz akta sprawy do Ministra Finansów. Minister Finansów wystąpił do Wojewody [...] o przekazanie kopii mandatów karnych, z których wynikają nalezności objęte wnioskiem, oraz o informację o stanie postepowania egzekucyjneego prowadzonego wobec M. D. Z odpowiedzi, przekazanej pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. wynikało, że: 1. nalezność wynikająca z mandatu [...] nr [...] została wyegzekwowana w całości w dniu [...] maja 2012r., 2. należność wynikająca z mandatu [...] nr [...] została uregulowana wpłatą komorniczą z dnia [...] maja 2012 r. w części; do zapłaty pozostało 471,04 zł. Minister Finansów decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Organ wskazał, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m. in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywoływanej ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w art. 56 cytowanej ustawy, który stanowi, iż należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1. osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 3. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Organ stwierdził jednakże, że w sprawie nie zaszła żadna z tych przesłanek, a zatem organ I instancji wydał prawidłową decyzję. Na tę decyzję złożył skargę do Sądu M. D. zarzucając naruszenie: 1. art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez odmowę dołączenia jako materiału dowodowego kserokopii mandatów karnych, którymi organ pierwszej instancji wydajacy decyzję rozporządza, 2. art. 9 i art. 10 k.p.a. poprzez brak wezwania do złożenia wyjaśnień, 3. ustalenie stanu faktycznego na podstawie niewielkiego materiału dowodowego, w tym brak dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez organ egzekucyjny działań i ustaleń dotyczacych stanu majątkowego jego rodziny, 4. nieuzasadnioną ocenę, że poniesienie wydatków na spłatę należności nie spowoduje szkody dla wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem, 5. nieuwzględnienie okoliczności, że grzywny są wynikiem nadzwyczajnych okoliczności, polegających na tym, że inna osobna posłużya sie jego danymi osobowymi, a jego stan zdrowia utrudnia prawidłowe dochodzenie swoich racji oraz przyjęcie, że mandaty zostały przyjęte przez skarżącego, co jest okolicznością nieudowodnioną, 6. istnienie interesu publicznego w umorzeniu nalezności, ponieważ ich zapłata pociągnie za soboą pozbawienie środków do życie dla jego rodziny i w konsekwencji korzystanie z pomocy Państwa, a jednocześnie korzyść, wynikająca z zapłaty grzywny, dla Skarbu Państwa jest niewielka, 7. enigmatyczność uzasadnienia decyzji, sprowadzające się do wskazania, że umorzenie jest decyzją uznaniową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz.1240 z p. zm.), w której zgodnie z art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W myśl powołanego powyżej przepisu oraz art. 57 ustawy należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Art. 56 ust. 1 stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl). Przechodząc do analizy niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż Minister Finansów prawidłowo przeprowadził w ramach postępowania odwoławczego postępowanie dowodowe w odpowiednim zakresie i bez naruszania granic swobodnej oceny dowodów uznał, iż wobec skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych umożliwiająca umorzenie obciążających należności. Zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego uznania administracyjnego nie można mylić z dowolnością działania organu. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy wyłącznie do kompetencji organu. W ocenie Sądu w badanej sprawie organ, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 k.p.a., odniósł się do zebranego materiału dowodowego w aspekcie przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, rozważając go przy tym w świetle ważnego interesu dłużnika. Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...], Minister Finansów zwrócił się do [...] Urzędu Wojewódzkiego o przesłanie kopii mandatów karnych kredytowych. Przedmiotowe dokumenty wpłynęły do Ministerstwa Finansów w dniu [...] czerwca 2012 r. i zostały włączone do akt postępowania. Informacje o stanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. D. zostały zgromadzone w postępowaniu odwoławczym. Odpowiedź [...] Urzędu Wojewódzkiego, przekazana pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. informuje, że egzekucja jest skuteczna, skoro należność z tytułu jednej grzywny została wyegzekwowana w całości, a z tytułu drugiej w części. Dlatego zasadnie uznano, że nie jest spełniona przesłanka określona w art. 56 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych. Zarzut nieuzyskania akt postępowania egzekucyjnego jest nieuzasadniony, ponieważ dla ustalenia spełnienia przesłanki określonej w art. 56 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych nie jest konieczne sięganie do akt postępowania egzekucyjnego. Dokument wystawiony przez wojewodę, będącym wierzycielem tej należności jest dokumentem urzędowym. Jeśli natomiast jak zasadnie wskazał to organ zarzut ten odnosi się do przesłanki ważnego interesu dłużnika, który za pomocą ustaleń poczynionych przez organ egzekucyjny zamierzał wykazać istnienie okoliczności uzasadniających umorzenie, to ciężar zgromadzenia takich dowodów należy do wnioskodawcy. To wnioskodawca powinien wskazać organowi, że dowody potwierdzające jego twierdzenia znajdują się w aktach sprawy egzekucyjnej. Zarzut opierający się na stwierdzeniu istnienia interesu publicznego w umorzeniu należności ze względu na zagrożenie koniecznością korzystania przez skarżącego z pomocy publicznej w wyniku ubóstwa spowodowanego zapłatą przedmiotowych należności również jest nieuzasadniony. Interes publiczny wyraża się w przypadku kar przede wszystkim w dolegliwości kary, o której wymiarze decydują przepisy prawa i stosujące je organy. Natomiast ochronę dłużnika przed nadmiernymi skutkami egzekucji zapewniają przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o egzekucji w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.). Opierając się na istniejącym stanie prawnym, w którym mandaty karne [...] nr [...] i [...] nr [...] są prawomocne, należy uznać, że w niniejszej sprawie przyczyną powstania należności było działanie wnioskodawcy, którego skutkiem było wymierzenie kary grzywny w określonej wysokości i wskazanym terminem płatności. Obecna sytuacja finansowa skarżącego nie może być uznana za ważniejszą niż konieczność zapłaty kary za zachowanie niezgodne z prawem. Umorzenie zobowiązania mogłoby doprowadzić do wniosku, że trudna sytuacja finansowa usprawiedliwia brak konieczności wywiązywania się z zobowiązań powstałych w skutek naruszenia przepisów prawa. Sąd podziela stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2007 r. . sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu". Tym samym należy stwierdzić, że organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego, ze szczególnym uwzględnieniem przepisu art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych. Sąd pragnie podkreślić, że przedmiotem toczącego się postępowania jest decyzja Ministra Finansów utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Lubuskiego wydaną odnośnie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatami karnymi kredytowanymi nie zaś zasadność posługiwania się danymi osobowymi skarżącego przez inną osobę albowiem kwestia ta mogła być rozpatrzona jedynie przez sąd powszechny (sąd karny). Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdza, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie dokonane ustalenia organu są spójne i logiczne, i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów. Wprawdzie Minister Finansów nie zawiadomił skarżącego o prawie wypowiedzenia się do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.