V SA/Wa 1990/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant - sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi C. K. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... czerwca 2012 r., nr ... w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o pomocy de minimis; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasadza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz C. K. w P. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi C. K. (dalej: strona, skarżący lub wnioskodawca) jest wskazane w komparycji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. o odmowie wydania zaświadczenia o pomocy de minimis na wydatek poniesiony w dniu ... listopada 2011 r. w kwocie ... zł. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Strona zwróciła się o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis pismem z dnia ... stycznia 2012 r. Wniosek strony zawierał następującą dokumentację: oświadczenie, iż faktury nr ... oraz nr ... zostaną wykorzystane do ubiegania się o pomoc de minimis w Urzędzie Miasta P.; oświadczenie, że jest małym przedsiębiorcą; oświadczenie, że nie jest przedsiębiorcą znajdującym się w trudnej sytuacji ekonomicznej; oświadczenie o otrzymanej pomocy de minimis w latach 2009-2011; formularz informacyjny przedstawiany przy ubieganiu się o pomoc de minimis; kserokopie potwierdzenia zapłaty za faktury nr ...; kserokopie faktur nr .... W dniu ...02.2012 roku wnioskodawca przedłożył również zaświadczenie ... oraz regulamin zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Na wezwanie z dnia ...02.2012r. wnioskodawca złożył: oświadczenie o stanie środków na rachunku ZFRON na dzień ...12.2011 r.; wyciąg z konta bankowego; kserokopie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności K. J.; indywidualny program rehabilitacji. W dniach ...03.2012r. i ...03.2012r. wnioskodawca dostarczył: zaświadczenie o zakwalifikowaniu na egzamin K. J.; dokument identyfikacyjny pojazdu; księgę rewizyjną podestu ruchomego(windy) do załadunki i rozładunku towarów w którą jest wyposażony samochód; opis fotelu kierowcy. Postanowieniem z ... marca 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił wydania zaświadczenia o pomocy de minimis na powyższy wydatek. W opinii Naczelnika przedmiotowy zakup samochodu ciężarowego nie wpływa w żaden sposób na zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, a jedynie zwiększy wydajność pracy na określonym stanowisku, niezależnie od tego czy pracę wykonuje pracownik sprawny czy też niesprawny. Zalecenia wynikające z Indywidualnego Programu Rehabilitacji co do wyposażenia samochodu tj. wspomaganie kierownicy, winda do załadunku i rozładunku, klimatyzację, komfortowe siedzenie- zawieszone pneumatycznie, podgrzewane, wyposażone dodatkowo w podbicia pod lędźwie w żaden sposób nie zmniejszają stopnia niepełnosprawności. Wyposażenie to w niczym nie odbiega od dostępnego w samochodzie produkowanym w ofercie kierowanej do wszystkich klientów, nie może zatem być uznane za oprzyrządowanie na potrzeby konkretnej osoby niepełnosprawnej z uwagi na jej schorzenie, a zatrudnionej na stanowisku kierowcy. Zakup przedmiotowego pojazdu ze wskazanym wyposażeniem istotnie miał wpływ na poprawę komfortu i wydajności wykonanej pracy kierowcy poprzez zamontowanie klimatyzacji, wspomagania kierownicy, windy do rozładunku i załadunku i lepszego usadowienia, lecz z takich tylko powodów wydatków nie można zakwalifikować jako poniesionego w ramach Indywidualnego Programu Rehabilitacji. Wnioskodawca, w ocenie Naczelnika, nie przedstawił dowodów na fakt, że przedmiotowy pojazd został dostosowany specjalistycznie stosownie do rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Organ wskazał, że firmy motoryzacyjne na życzenie klientów dostosowują oprzyrządowanie pojazdu do indywidualnych potrzeb osób niepełnosprawnych (np. ręczny gaz i hamulec, kontroler z gałką na kierownicę do obsługi świateł, kierunkowskazów i wycieraczek, elektryczny fotel, który po wyjęciu spełnia funkcję wózka inwalidzkiego). Zdaniem organu, zakup samochodu ciężarowego ze środków ZFRON wynikającego z zaleceń Indywidualnego Programu Rehabilitacji jest nieuzasadniony, gdyż osoba, której on dotyczy nie posiada uprawnień do prowadzenia samochodu ciężarowego. Z akt sprawy wynika bowiem, że osoba ta na dzień zakupu samochodu ciężarowego (a także na dzień wydania postanowienia) nie posiadała uprawnień do jego prowadzenia. W związku z powyższym zakup w żaden sposób nie wpływa na zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających Indywidualnego Programu Rehabilitacji. Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił, iż zostało wydane z naruszenie § 2 ust. 1 pkt. 12 lit. f rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2007r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2007r., nr 245, poz. 1810, z późn. zm.) poprzez dokonanie nieuprawnionej, zawężającej interpretacji. Ponadto, organ w uzasadnieniu swojego stanowiska zawarł argumenty nienormatywne, a uzasadnienie faktyczne jest niedostateczne w zakresie, w jakim kwestionuje wpływ dokonanego zakupu samochodu na środowisko i warunki pracy osoby niepełnosprawnej. Postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne do § 2 ust. 1 pkt. 12 lit. e cytowanego rozporządzenia, a podstawą złożonego wniosku był § 2 ust. 1 pkt. 12 lit. f tego rozporządzenia. Jak wskazała strona, w tym zakresie postanowienie nie zawiera uzasadnienia faktycznego. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy powołał się m.in. na art. art. 7 ust. 1 i 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008r. Nr 14, poz. 92 ze zm.), a także na 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz na orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych. Wskazał, że z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, iż wydatek na zakup samochodu ciężarowego został zrealizowany w ramach indywidualnego programu rehabilitacji opracowanego dla niepełnosprawnego pracownika ... "P." J. K. – K. J., zatrudnionej na stanowisku kierowca zaopatrzeniowiec, a pracownik ten zaliczany jest do lekkiego stopnia niepełnosprawności z tytułu ... Ponadto z indywidualnego programu rehabilitacji wynika, że K. J. wymaga rehabilitacji i oszczędnego trybu życia, a stanowisko pracy wymaga koniecznie dostosowania do psychofizycznych możliwości osoby niepełnosprawnej poprzez zakup bezpiecznego auta wyposażonego w windę oraz wspomaganie układu kierowniczego, które to pozwoli zmniejszyć wysiłek i ruchy ciała w wymuszonej pozycji i odciąży układ kostno - stawowo – mięśniowy i w konsekwencji poprawi warunki wykonywanej pracy i zmniejszy ograniczenia zawodowe wynikające z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika. W przedmiotowym programie wskazano również, że K. J. za największą barierę utrudniającą wykonywanie pracy uznaje powtarzalność wykonywania czynności i znaczne obciążenie kręgosłupa oraz, że K. J. czasem miewa problemy z kręgosłupem i prosi o pomoc i zastępstwo na stanowisku pracy. Z przedłożonych przez Stronę dokumentów oraz z indywidualnego programu rehabilitacji nie wynika natomiast, aby określony w nim wydatek zmniejszał ograniczenia zawodowe wynikające z niepełnosprawności pracownika wykonującego pracę na przedmiotowym stanowisku. Ponadto organ stwierdził, że samochód ciężarowy wyposażony w klimatyzację, wspomaganie kierownicy, komfortowe, podgrzewane siedzenie - zawieszenie pneumatyczne, wyposażone dodatkowo w podbicie pod lędźwie oraz windę do rozładunku i załadunku nie stanowi specjalistycznego, czy też dostosowanego do indywidualnych potrzeb osób niepełnosprawnych pojazdu. Powyższe powoduje, że przedmiotowy wydatek nie może wpłynąć na zmniejszenie ograniczeń zawodowych K. J., a poprawi jedynie komfort i standard jej pracy niezależnie od niepełnosprawności. Dodatkowo, jak zauważył organ odwoławczy, K. J. dopiero w dniu ... maja 2012r. zdała egzamin na prawo jazdy kat. C. Tym samym stwierdził, że na dzień zakupu samochodu ciężarowego, tj. ... grudnia 2011 r. i wydania zaskarżonego postanowienia, tj. ... marca 2012r. nie posiadała ona uprawnień doprowadzenia samochodu ciężarowego, co powoduje, że wydatek dokonany z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na zakup samochodu ciężarowego nie był dokonany w sposób oszczędny i celowy. Od powyższego rozstrzygnięcia strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Domagała się w niej uchylenia zaskarżonego postanowienia, potwierdzenia przez sąd uprawnień w zakresie będącym przedmiotem skargi, tj. potwierdzenia spełnienia przesłanek do uzyskania zaświadczenia o pomocy de minimis. Wniosła także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucone zostało: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. § 2 ust. 1 pkt. 12 lit. f rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2007 r., nr 245, poz. 1810, z późn. zm.) poprzez zastosowanie błędnej, zawężającej wykładni wskazanego przepisu zamiast wykładni celowościowej i funkcjonalnej, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że zakup samochodu ciężarowego nie zmniejsza ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności konkretnego pracownika, oraz 2. naruszenie przepisów o postępowaniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 191, art. 210 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, ponieważ przeprowadzona kontrola sądowo-administracyjna wykazała naruszenie prawa uzasadniające uchylenie zaskarżonego postanowienia. Dla potrzeb niniejszej sprawy istotne znaczenie mają przepisy ustawy o rehabilitacji oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2007 r., nr 245, poz. 1810, z późn. zm.). Zgodnie z art. 33 ust. 1 i ust. 4 ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: fundusz rehabilitacji), którego środki są przeznaczane na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych opracowywane przez powołane przez pracodawców komisje rehabilitacyjne oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystania tych środków. Rodzaj wydatków i sposób ich ponoszenia z funduszu rehabilitacji, w tym w ramach zasady de minimis, regulują szczegółowo przepisy z.f.r.o.n. W § 2 z.f.r.o.n. zostały określone rodzaje wydatków, na które przeznaczone są środki funduszu rehabilitacji. Wśród tych wydatków w pkt 12 lit. a - f ujęto finansowanie indywidualnych programów rehabilitacji, mających na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności. W ramach tych celów finansowane są w szczególności koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności (§ 2 ust. 1 pkt 12 lit. e), ale także inne koszty, niż wymienione pod lit. a – e (§ 2 ust. 1 pkt. 12 lit. f). Stosownie do § 6 z.f.r.o.n. warunkiem wykorzystania środków funduszu rehabilitacji na wydatki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 jest opracowanie indywidualnego programu rehabilitacji. Z kolei warunkiem zakwalifikowania wydatków sfinansowanych przez pracodawcę z funduszu rehabilitacji do pomocy de minimis jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez organ podatkowy, podmiot uprawniony do pobierania opłat na podstawie odrębnych przepisów lub inny podmiot udzielający pomocy (§ 9 ust. 1 z.f.r.o.n.). Tak więc, aby konkretny wydatek mógł być zaliczony do pomocy de minimis musi być poniesiony w ramach indywidualnego programu rehabilitacji (§ 6 ust. 1 z.f.r.o.n.), musi mieć na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych, musi być przeznaczony na sfinansowanie pomocy, o jakiej mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 z.f.r.o.n., a także musi być sfinansowany ze środków funduszu rehabilitacji (§ 9 ust. 2a z.f.r.o.n.). Zatem odmowa uznania wydatków za pomoc de minimis mogłaby dotyczyć tylko tych wydatków, które nie byłyby objęte programem, albo nie miałyby na celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji poddały pod wątpliwość fakt eliminowania ograniczeń zawodowych pracownika poprzez zakup nowego samochodu, wyposażonego w windę , fotel z podpórką lędźwiową, zawieszeniem pneumatycznym i podgrzewaniem mimo, iż zgodnie z indywidualnym programem rehabilitacji było to wskazane, ze względu na pogarszający się stan zdrowia pracownika objętego indywidualnym programem rehabilitacji. Organy uznały bowiem, że tego rodzaju wydatki nie mogą wchodzić w zakres pomocy realizowanej w ramach indywidualnego programu rehabilitacji, który nie może stanowić pretekstu do dokonywania w firmie inwestycji związanych z zakupem nowych maszyn, urządzeń i narzędzi w miejsce zużytych, czy też nabyciem nowych środków transportowych. Organy ponadto uznały, że zakup samochodu ciężarowego wyposażonego w klimatyzację, wspomaganie kierownicy, komfortowe, podgrzewane siedzenie – zawieszenie pneumatyczne, wyposażone dodatkowo w podbicie pod lędźwie oraz windę do rozładunku i załadunku nie stanowi specjalistycznego, czy też dostosowanego do indywidualnych potrzeb osób niepełnosprawnych pojazdu. Powyższe powoduje, że przedmiotowy wydatek nie może wpłynąć na zmniejszenie ograniczeń zawodowych K. J., a poprawi jedynie komfort i standard jej pracy niezależnie od niepełnosprawności. W ocenie Sądu organy dokonując takiej interpretacji przepisu § 2 ust. 1 pkt. 12 z.p.f.r.o.n. naruszyły przepisy prawa materialnego. Przepis ten bowiem nie wymaga, aby zakup dotyczył sprzętu wyłącznie specjalistycznego, adresowanego wyłącznie do osoby niepełnosprawnej. Dotyczy każdego, który przyczyni się do wyeliminowania lub zmniejszenia ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej. W związku z czym należy zauważyć, iż, z treści § 2 z.f.r.o.n., a także pozostałych przepisów rozporządzenia nie wynika bezwzględny wymóg ponoszenia wydatków według ściśle określonej kolejności, co oznacza, że zostało to pozostawione do uznania pracodawcy. Nadto zwrot "inne koszty", z uwagi na brak definicji legalnej, należy rozumieć szeroko, zakładając, że chodzi o wszelkie wydatki, wcześniej nie wymienione w § 2 z.f.r.o.n., finansujące pomoc zmniejszającą ograniczenia zawodowe pracownika, dla którego został utworzony indywidualny program rehabilitacji. Zatem w ramach powołanego przepisu jest możliwe dokonywanie wydatków, które służą zmniejszeniu ograniczeń zawodowych spowodowanych niepełnosprawnością, jak też podnoszą komfort i bezpieczeństwo pracy. Wbrew twierdzeniom organu, za wydatek ze środków funduszu rehabilitacji można uznać zakup związany ze stanowiskiem pracy i mający na celu zmniejszenie uciążliwości wykonywania czynności zawodowych spowodowanych niepełnosprawnością pracownika. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zwracano uwagę na fakt, iż § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f) z.f.r.o.n., zawiera otwarty katalog wydatków, co niewątpliwie ma związek z funkcją i celem ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Należy bowiem pamiętać, iż co do zasady rehabilitacja osób niepełnosprawnych oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych, zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym uczestnictwie tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej ( art. 7 ust. 1 ustawy), co może być osiągnięte przy pomocy różnorodnych działań trudnych do przewidzenia i skatalogowania. W sferze zawodowej rehabilitacja ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej nie tylko uzyskania, ale też i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia oraz awansu zawodowego (art. 8 ust. 1 ustawy). Temu celowi służy tworzony w zakładach pracy chronionej fundusz rehabilitacji. Treść indywidualnego programu rehabilitacji wskazywała, że proponowany w nim zakup samochodu służyć miał likwidacji, czy też zmniejszeniu ograniczeń zawodowych pracownika spowodowanych niepełnosprawnością, a więc mieścił się w unormowaniu § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f) z.f.r.o.n. Nadto w ocenie Sądu , organy dokonały własnej oceny stopnia niepełnosprawności pracownika objętego indywidualnym programem rehabilitacji i wynikających z tego ograniczeń zawodowych. Uznały, wbrew zapisom i.p.r. , iż przedmiotowy wydatek nie wpłynie na wyeliminowanie ograniczeń wynikającymi z niepełnosprawności . W ocenie Sądu organy nie miały podstaw do samodzielnego zakwestionowania zapisów i.p.r. Jeśli budziły one wątpliwości organów winne zasięgnąć opinii specjalisty ds. medycyny pracy ( por. stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 23.05.2012 r. sygn. akt II GSK585/11 ). Nie stanowi , w ocenie Sądu, przeszkody do dokonania wydatku z z.f.r.o.n. fakt, iż pracownik był dopiero w fazie zdobywania kwalifikacji do prowadzenia nabywanego pojazdu. W szczególności na etapie postępowania odwoławczego te kwalifikacje pracownik już posiadał , a pracodawca wyjaśniał, że zdobycie prawa jazdy kategorii C przeciągnęło się w czasie z uwagi na problemy zdrowotne pracownika. Podsumowując, w wyniku wydania zaskarżonego wyroku doszło do naruszenia § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f), w związku z § 6 i § 9 z.f.r.o.n., jak też art. 34 ust. 4 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych, w związku z art. 7 i art. 8 tej ustawy. Z wymienionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach zapadło na podstawie art. 200 p.p.s.a.