V SA/Wa 2001/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Protokolant specjalista - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia... czerwca 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym uchyla zaskarżoną decyzję Po rozpatrzeniu odwołania A. Z. (K.) od decyzji Wojewody M. z dnia ... listopada 2012 r. znak: ...,odmawiającej umorzenia w całości należności w wysokości ... zł. wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego ... Minister Finansów decyzją z dnia ... czerwca 2013 r. ... utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał m.in. następujące okoliczności: A. Ż. poprzez przyjęcie mandatu karnego kredytowanego została zobowiązana do zapłaty grzywny nim nałożonej, bowiem zgodnie z art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia mandat ten stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru. Wyżej wymieniona pismem z dnia ... lipca 2012 r. zwróciła się o całkowite umorzenie należności. Oświadczyła, że jest osobą samotnie wychowującą dwójkę dzieci, studiującą, niepracującą ze względu na konieczność opieki nad dziećmi, a jej dochód stanowią alimenty oraz świadczenia z opieki społecznej. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego odmówił całkowitego umorzenia należności. Uznając trafność powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m.in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w jej art. 56 ust. 1 pkt 1, 3 i 5. Następnie organ zacytował treść powyższego przepisu oraz wskazał, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków. Podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują obiektywne okoliczności ustalone przez organ na podstawie dowodów zebranych w sprawie. Ważnego interesu dłużnika nie można natomiast utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zobowiązania, bowiem przyznanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania jest instytucją nadzwyczajną. Podniósł również, że umorzenie należności Skarbu Państwa nie leży w interesie publicznym, ponieważ stanowi złamanie zasady obowiązku zapłaty i zmniejsza dochody publiczne. Organ odwoławczy przypomniał, że strona nie znajduje się w sytuacji finansowej uzasadniającej umorzenie zobowiązania w całości. Zobowiązana pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym. Łączny dochód gospodarstwa domowego, na który składają się świadczenia alimentacyjne, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia rodzinne, dochody ze stypendium socjalnego oraz stypendium dla osoby niepełnosprawnej, wynosi ... zł. miesięcznie. Natomiast stałe miesięczne wydatki wynoszą około ... zł. Tym samym dochód przewyższa stałe wydatki o około ... zł. Mając na uwadze powyższe wskazał, że sytuacja finansowa zobowiązanej umożliwia spłatę zobowiązania chociażby w ratach. Fakt, że większość dochodów gospodarstwa domowego stanowią dochody wynikające z opieki nad dziećmi nie zmienia oceny, że zobowiązana jest w stanie spłacić należność wynikającą z naruszenia przepisów prawa. W kwestii przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego organ zauważył, że ustawa z dnia 27 sierpnia 2009r.o finansach publicznych w art. 56 ust. 1 pkt 3 stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Fakt pozostawania przez zobowiązaną bez pracy nie oznacza, że egzekucja okaże się nieskuteczna. Ocena ta jest uzasadniona także tym, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., będący organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie, nie uznał postępowania egzekucyjnego za bezskuteczne oraz trzyletnim okresem przedawnienia należności. Organ podkreślił również, że w niniejszej sprawie przyczyną powstania należności było działanie, którego skutkiem było wymierzenie kary grzywny. Sankcje prawne związane z popełnieniem wykroczenia, za które strona została ukarana, zostały przez ustawodawcę przewidziane w postaci grzywien oraz punktów karnych. Umorzenie zobowiązania oznaczałoby uchylenie istotnych skutków orzeczonej kary oraz oznaczałoby nieuzasadnioną zgodę na rezygnację z dochodu Skarby Państwa. Tym samym umorzenie przedmiotowej należności naruszałoby interes publiczny. Minister Finansów zwrócił uwagę, także na to, że umorzenie jest najdalej idącą formą ulgi, skutkującą uchyleniem w całości skutku ukarania grzywną. Tymczasem możliwe są inne rodzaje ulg, których udzielenie nie unicestwia istoty ukarania i zarazem zmniejsza obciążenie finansowe. Zgodnie z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 55 i 57 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych możliwe jest wystąpienie z wnioskiem o rozłożenie zapłaty zobowiązań na raty lub o odroczenie płatności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. B) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, że została ona podjęta z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które to uchybienia mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolując działalność administracji publicznej Sąd nie jest władny do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej w związku z czym – nawet w sytuacji jak w przedmiotowej sprawie, czyli uwzględnienia skargi na zaskarżoną decyzję – Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym. Rozpoznawana sprawa zainicjowana została wnioskiem skarżącej z dnia ... lipca 2012 r. o umorzenie należności z tytułu grzywny (w wysokości ... zł.) nałożonej mandatem karnym kredytowanym. Wobec tak sformułowanego żądania zastosowanie w sprawie miał art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, który stanowi, że właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (w tym umorzyć należność) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 ustawy. Przesłanki umarzania w całości należności (w odniesieniu do osób fizycznych) zawarte zostały w art. 56 ust. 1, 3 i 5 ustawy o finansach publicznych. Są nimi następujące sytuacje: 1. Osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku, albo pozostawiła majątek nie podlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza 6.000 zł.; 2. Zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 3. Zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Decyzje wydawane na podstawie art. 64ust. 1 ustawy o finansach publicznych mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności organ nie musi uwzględnić wniosku o umorzenie. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie przesłanek umorzeniowych, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi, zgodnie z art. 7 kpa, mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 1993 r. sygn.. akt III ARN 49/93 (OSNCP 1994/9/181) przyjął, że "w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli". W ocenie sądu podkreślenia wymaga, że sytuacja rodzinna oraz finansowa skarżącej wygląda dramatycznie. Jest ona bowiem matką wychowującą samotnie dwoje niepełnosprawnych dzieci. Jej dochody to środki pochodzące ze świadczeń alimentacyjnych, pomocy społecznej, dochody ze stypendium socjalnego oraz ze stypendium dla osoby niepełnosprawnej, jak również świadczenia rodzinne. To, że łączne dochody z w/w. źródeł wynoszą ... zł wskazuje na to, iż rodzina skarżącej egzystuje na granicy minimum socjalnego, zatem twierdzenie organu jakoby jej sytuacja finansowa umożliwiała spłatę obciążającego ją zobowiązania (np. w ratach) jest bezpodstawne. Nie przekonują również rozważania organu dotyczące naruszenia interesu publicznego poprzez uchylenie skutku orzeczonej kary i rezygnacje z dochodu Skarbu Państwa, albowiem kwota o jaką chodzi w niniejszej sprawie (... zł.) jest kwotą niewielką i niemającą żadnego znaczenia dla budżetu państwa. W ocenie Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko organu wskazuje wręcz na negowanie zasadności stosowania ulgi poprzez umorzenie należności o charakterze karnym. Stanowisko organu, w zakresie wykazanej przyczyny odmowy umorzenia wnioskowanej przez skarżącą należności, nie zostało oparte na wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a tym samym nosi cechy dowolności przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 kpa, a także art. 77 § 1 kpa, który określa obowiązki organu w zakresie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Uznając, że w rozpatrywanej sprawie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego Sąd stwierdza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku oraz prawidłowo wyważyć bezspornie występujące przesłanki ważnego interesu dłużnika oraz uzasadnionego przypuszczenia co do nieskuteczności postępowania egzekucyjnego tym bardziej, że skarżąca pozostaje bez pracy i opiekuje się dwójką niepełnosprawnych dzieci co w zasadzie wyklucza możliwość podjęcia przez nią tejże pracy w najbliższej przyszłości. Mając powyższe na względzie sąd skargę uwzględnił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.